ONhiem.comÔ Nhiễm
Nguồn gây ô nhiễm không khí

Nhà máy nhiệt điện than: thải ra gì, ảnh hưởng tới đâu và người ở gần cần biết

Nhiệt điện than thải khói qua ống khói cao, bụi từ bãi than và bãi tro xỉ. Thứ gì đi xa, thứ gì ở gần, người sống quanh nhà máy nên để ý điều gì.

Distant coal power plant with tall stacks beside a calm coastal bay at early morning, small fishing boats in the foreground, soft haze, telephoto view

Một nhà máy nhiệt điện than tạo ra ô nhiễm ở hai tầng: khí thải đi qua ống khói cao, mang bụi mịn, lưu huỳnh điôxít và ôxít nitơ đi xa và loãng dần trên một vùng rộng; còn bụi than từ bãi chứa, băng tải và bụi tro xỉ từ bãi thải thì nặng hơn, rơi gần, ảnh hưởng trực tiếp tới người sống quanh nhà máy.

Nhà máy làm đúng quy chuẩn, vận hành đầy đủ thiết bị xử lý thì phần khí thải được giảm nhiều; phần bụi ở gần phụ thuộc vào cách nhà máy che bãi than, tưới ẩm, quản lý bãi tro xỉ. Bài này giải thích từng nguồn, vùng nào ở nước ta có nhiều nhà máy loại này, và người sống gần nên để ý điều gì, tra thông tin ở đâu, phản ánh thế nào.

Nhà máy thải ra những gì

Bụi. Than cháy để lại tro bay rất mịn theo khói. Nhà máy có thiết bị lọc bụi, phổ biến là lọc bụi tĩnh điện, giữ lại phần lớn tro bay; phần còn lại thoát ra ống khói.

Lưu huỳnh điôxít. Than chứa lưu huỳnh, cháy tạo thành khí này. Trong không khí, nó có thể biến thành bụi mịn thứ cấp và góp phần tạo mưa axit. Nhà máy có hệ thống khử lưu huỳnh sẽ giảm mạnh lượng thải.

Ôxít nitơ. Sinh ra khi đốt ở nhiệt độ cao. Khí này kích ứng đường thở và cũng biến thành bụi mịn thứ cấp khi đi xa.

Khí nhà kính. Đốt than thải nhiều CO2, liên quan tới biến đổi khí hậu chứ không trực tiếp làm không khí quanh nhà bẩn hơn.

Một lượng nhỏ kim loại nặng. Than có lẫn vết các kim loại như thuỷ ngân; một phần đi theo khí thải, một phần nằm lại trong tro xỉ.

Tro xỉ. Phần rắn còn lại sau khi đốt, chở ra bãi thải hoặc dùng làm vật liệu xây dựng. Bãi tro xỉ khô gặp gió là nguồn bụi rất gần với khu dân cư.

Thứ đi xa và thứ rơi gần

Ống khói nhà máy điện được xây rất cao để đưa khí thải lên tầng không khí có gió mạnh, nhờ đó khí loãng ra trước khi xuống mặt đất. Hệ quả là khí thải ống khói ít khi làm không khí ngay chân nhà máy nặng nề, nhưng lại góp vào nền bụi mịn của cả vùng rộng theo hướng gió chính. Lưu huỳnh điôxít và ôxít nitơ khi đi xa có thời gian biến đổi thành bụi mịn thứ cấp, vì vậy người ở cách nhà máy khá xa vẫn chịu một phần.

Ngược lại, bụi than và bụi tro xỉ là hạt thô hơn, phát ra sát mặt đất từ bãi chứa than, băng tải, khu bốc dỡ ở cảng và bãi thải tro xỉ. Loại bụi này rơi nhanh trong vòng vài trăm mét đến vài cây số, tuỳ gió. Người sống quanh nhà máy nhận ra qua lớp bụi đen bám trên mái tôn, bậu cửa, lá cây, nhất là những ngày gió mạnh và khô.

Vì hai tầng này khác nhau, cách đánh giá cũng khác nhau. Chuyện ống khói được theo dõi bằng quan trắc khí thải tại nguồn; chuyện bụi rơi gần lại phụ thuộc vào việc che phủ bãi than, phun ẩm, trồng cây chắn gió, tưới đường vận chuyển, những việc người dân quan sát được bằng mắt.

Nhà máy loại này tập trung ở đâu

Nhiệt điện than ở nước ta thường đặt gần mỏ than hoặc gần cảng có thể nhập than. Vì vậy nhiều nhà máy tập trung ở vùng than Quảng Ninh, ven biển Bắc Bộ, ven biển miền Trung và một số tỉnh ven biển Nam Bộ. Danh sách và công suất từng nhà máy thay đổi theo quy hoạch điện, bạn tra được trong quy hoạch phát triển điện lực quốc gia và thông tin công khai của tỉnh.

Người sống trong vùng này thường nghe nhắc tới bãi xỉ, đường chở than, cảng than nhiều hơn là ống khói. Đó cũng là những điểm cần theo dõi nhất, vì chúng nằm gần khu dân cư, gần ruộng vườn, ao nuôi và bãi biển. Ở các khu có nhiều nhà máy liền nhau, phần bụi rơi gần của từng nhà máy cộng lại, cùng với xe chở than và các nhà máy xi măng, thép quanh đó, tạo ra một vùng có nền bụi cao hơn những nơi khác.

Bài này không nêu tên nhà máy cụ thể. Khi cần biết thông tin về một nhà máy gần nhà, bạn có thể tìm báo cáo công khai về môi trường của dự án, kết luận kiểm tra của cơ quan quản lý môi trường tỉnh, hoặc hỏi chính quyền xã nơi nhà máy đặt.

Than, cảng và đường vận chuyển: phần hay bị quên

Một nhà máy điện than tiêu thụ lượng than rất lớn mỗi ngày, và toàn bộ lượng than ấy phải được bốc dỡ, chứa và chuyển vào lò. Nếu than đến bằng tàu, cảng than là nơi bụi bay nhiều nhất trong lúc gầu ngoạm bốc than từ hầm tàu lên băng tải. Nếu than đến bằng đường bộ hoặc đường sắt từ mỏ, dọc tuyến vận chuyển là những dải bụi đen chạy qua làng, qua chợ. Cùng một nhà máy, người sống cạnh cảng than hay cạnh đường chở than có thể chịu bụi nhiều hơn người sống ngay dưới ống khói.

Bãi than ngoài trời là một nguồn khác. Than để đống lớn gặp nắng khô và gió mạnh dễ bay bụi, có khi còn tự bốc nóng âm ỉ nếu để lâu. Nhà máy quản lý tốt thường dùng kho kín hoặc bãi có tường chắn, hệ thống phun sương tưới ẩm, băng tải có mái che và trồng dải cây xanh quanh ranh giới. Những thứ này người dân nhìn thấy được từ bên ngoài, nên là chỗ đầu tiên để so sánh khi muốn biết một nhà máy có chăm chút phần bụi gần hay không.

Khi nhà máy mở rộng hoặc có dự án cảng, bãi than mới, đó là lúc người dân có quyền được tham vấn trong quá trình đánh giá tác động môi trường. Đọc kỹ phần mô tả vị trí bãi chứa, tuyến vận chuyển và biện pháp giảm bụi trong hồ sơ được công khai, rồi góp ý cụ thể qua chính quyền xã.

Người ở gần nên để ý điều gì

Không phải ai sống gần nhà máy điện cũng chịu ô nhiễm nặng; nhiều yếu tố như hướng gió chính, khoảng cách, cách nhà máy quản lý bãi than, bãi xỉ quyết định mức độ. Những dấu hiệu đáng để ý:

  • Bụi đen bám nhanh trên bậu cửa, mái nhà, xe máy để ngoài sân, nhất là vào mùa gió thổi từ phía nhà máy về.
  • Bãi tro xỉ khô, không phủ, không phun ẩm, bụi trắng xám bay thành đám khi gió mạnh.
  • Đường vận chuyển than, tro xỉ có xe không phủ bạt, rơi vãi dọc đường.
  • Mùi lưu huỳnh hắc hoặc khói ống khói đậm màu bất thường, khác những ngày thường.
  • Nước mưa hứng từ mái có nhiều cặn đen; trường hợp này nên hạn chế dùng nước mưa cho ăn uống.
  • Rau trồng ngoài vườn phủ bụi; rửa kỹ nhiều lần trước khi nấu.

Ghi lại những gì quan sát được kèm ngày giờ, hướng gió, ảnh chụp. Những ghi chép này có ích khi bạn cần phản ánh hoặc khi cơ quan chức năng đi kiểm tra.

Tra thông tin và phản ánh

Theo pháp luật bảo vệ môi trường hiện hành, các cơ sở thải lượng lớn như nhà máy điện phải quan trắc khí thải tự động, liên tục và truyền dữ liệu về cơ quan quản lý môi trường của tỉnh; một số nội dung được công khai. Bạn có thể tìm thông tin theo bảng dưới.

Bạn muốn biếtTìm ở đâuGhi chú
Chất lượng không khí khu vực hôm nayCổng quan trắc môi trường của tỉnh và hệ thống quan trắc quốc giaTrạm có thể không đặt ngay cạnh nhà máy; xem trạm gần nhất
Nhà máy có vi phạm, bị xử phạt khôngThông báo kết luận kiểm tra của Sở phụ trách môi trường, cổng thông tin của tỉnhChỉ tin thông tin có kết luận chính thức
Dự án mới, mở rộng gần nhàThông tin tham vấn đánh giá tác động môi trường, chính quyền xã nơi đặt dự ánNgười dân có quyền góp ý trong quá trình tham vấn
Phản ánh bụi, mùi bất thườngĐường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở, cổng tiếp nhận phản ánh của tỉnhGửi kèm ảnh, ngày giờ, vị trí, hướng gió

Nếu cho rằng ô nhiễm từ một cơ sở đã gây thiệt hại cho sức khoẻ, cây trồng, vật nuôi của gia đình, việc yêu cầu bồi thường phải dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật hiện hành; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được hướng dẫn về thủ tục và chứng cứ cần chuẩn bị.

Giữ sức khoẻ khi sống trong vùng có nhà máy

Những ngày gió thổi từ phía nhà máy, bãi xỉ hay đường chở than về khu nhà, đóng cửa sổ hướng đó, lau nhà bằng khăn ẩm, phơi đồ ở phía khuất gió. Nhà có người bị hen, bệnh phổi mạn hoặc bệnh tim nên ưu tiên cho họ phòng ở phía xa nguồn bụi, có thể dùng máy lọc không khí trong phòng ngủ.

Trẻ nhỏ và người cao tuổi hạn chế hoạt động ngoài trời gần bãi than, bãi xỉ vào những giờ gió mạnh. Ai làm việc trong khu vực bốc dỡ, vận chuyển than, xỉ cần được trang bị bảo hộ hô hấp theo quy định an toàn lao động; người lao động có quyền đề nghị chủ sử dụng cung cấp.

Nếu bạn hoặc người nhà ho kéo dài, khó thở tăng dần, hay có triệu chứng hô hấp tái đi tái lại, hãy đi khám và cho bác sĩ biết mình sống gần khu công nghiệp nào. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ hơn; việc chẩn đoán và điều trị là của bác sĩ, không tự kết luận hay tự dùng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Sống gần nhà máy nhiệt điện than có nguy hiểm không?

Mức ảnh hưởng tuỳ khoảng cách, hướng gió và cách nhà máy quản lý bãi than, bãi tro xỉ. Khí ống khói đi xa và loãng dần; bụi than, bụi xỉ rơi gần thì người sống sát nhà máy chịu nhiều hơn. Quan sát bụi bám trong nhà và theo dõi số liệu quan trắc chính thức giúp bạn đánh giá.

Ống khói cao có làm khí thải sạch hơn không?

Không. Ống khói cao chỉ đưa khí thải lên cao để loãng ra trước khi chạm mặt đất, giúp vùng ngay chân nhà máy đỡ hơn nhưng lại trải khí thải ra vùng rộng. Phần làm sạch là các thiết bị lọc bụi, khử lưu huỳnh và khử ôxít nitơ trước khi khí ra ống khói.

Bãi tro xỉ có gây ô nhiễm không khí không?

Có thể có. Tro xỉ khô gặp gió mạnh sẽ bay thành bụi, rơi xuống nhà cửa, ruộng vườn quanh bãi. Bãi được phủ, phun ẩm, trồng cây chắn và vận chuyển có che bạt thì bụi giảm nhiều.

Làm sao biết nhà máy gần nhà có xả thải vượt chuẩn không?

Xem kết luận kiểm tra, thông báo xử phạt công khai của Sở phụ trách môi trường và cổng thông tin của tỉnh, cùng số liệu quan trắc được công bố. Đừng dựa vào tin đồn hay ảnh chụp ống khói trên mạng xã hội, vì màu khói không đủ để kết luận.

Khói trắng từ nhà máy điện có phải là khói độc không?

Khói trắng dày thường là hơi nước ngưng tụ từ hệ thống khử lưu huỳnh hoặc tháp làm mát, trông rõ hơn vào ngày lạnh, ẩm. Nó không cho biết khí thải đạt chuẩn hay không; muốn biết cần số liệu quan trắc khí thải chính thức.

Nước mưa ở gần nhà máy điện than có dùng được không?

Nước mưa hứng từ mái có thể lẫn bụi than, tro bay. Ở gần nhà máy, nếu thấy cặn đen trong bể, không nên dùng để ăn uống khi chưa xét nghiệm; có thể dùng cho tưới cây, rửa sân. Xét nghiệm nước tại cơ sở được công nhận là cách chắc nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138