Điểm tập kết rác trong khu dân cư bốc mùi chủ yếu vì rác thực phẩm lẫn trong rác chung phân huỷ nhanh trong khí hậu nóng ẩm, rác bị để quá giờ thu gom và nước rỉ rác không được rửa dọn; cách giảm tận gốc là phân loại rác tại nguồn, tách riêng rác thực phẩm, rác tái chế được và rác còn lại, cộng với việc điểm tập kết được bố trí, thu gom và vệ sinh đúng giờ. Luật bảo vệ môi trường hiện hành đã yêu cầu hộ gia đình phân loại rác sinh hoạt, còn cách phân loại, giờ thu gom và giá dịch vụ chi tiết do từng tỉnh, thành hướng dẫn.
Bài này giải thích vì sao điểm tập kết rác hay thành "điểm nóng" mùi hôi, ai chịu trách nhiệm gì, cách phân loại rác thực tế trong căn bếp nhà mình, xử lý rác thực phẩm để giảm mùi, rác nguy hại như pin, bóng đèn hỏng, và cách góp ý, phản ánh khi điểm tập kết gây ô nhiễm. Hướng dẫn chi tiết của nơi bạn ở, bạn tra thông báo của UBND xã, phường hoặc đơn vị thu gom.
Vì sao điểm tập kết rác bốc mùi
Rác sinh hoạt ở Việt Nam có tỷ lệ rác thực phẩm khá cao: cơm thừa, vỏ rau củ quả, xương, vỏ tôm cua, bã trà, bã cà phê. Trong điều kiện nóng ẩm, chỉ sau vài giờ, vi sinh vật đã bắt đầu phân huỷ phần rác này, sinh ra nước rỉ và khí có mùi chua, mùi thối. Khi rác thực phẩm bị trộn chung với túi ni lông, giấy, hộp nhựa trong một túi kín, quá trình phân huỷ diễn ra thiếu không khí và mùi càng nặng.
Điểm tập kết bốc mùi nặng khi rác bị đổ ra từ sớm mà xe thu gom tới muộn, túi rác bị chó mèo, chuột xé rách, nước rỉ chảy ra mặt đường và ngấm vào kẽ gạch, xe đẩy rác không được rửa. Một số điểm còn bị người qua đường tiện tay vứt thêm rác cồng kềnh, phế thải xây dựng, khiến điểm tập kết phình ra và bị bỏ lại lâu hơn.
Mùi chỉ là phần thấy được. Điểm tập kết thiếu vệ sinh còn thu hút ruồi, chuột, gián, tạo nước đọng sinh muỗi, ảnh hưởng tới các hộ sát bên và người đi đường. Những hộ có nhà ngay cạnh điểm tập kết chịu thiệt nhiều nhất, nên việc bố trí điểm tập kết hợp lý là chuyện của cả khu dân cư chứ không chỉ của đơn vị thu gom.
Ai chịu trách nhiệm gì ở điểm tập kết
Theo nguyên lý chung của pháp luật bảo vệ môi trường, hộ gia đình có trách nhiệm phân loại rác, chứa rác trong bao bì phù hợp và bỏ rác đúng giờ, đúng nơi quy định. Chính quyền cấp xã chịu trách nhiệm bố trí điểm tập kết, tổ chức thu gom trên địa bàn và phối hợp với cộng đồng dân cư giám sát. Đơn vị thu gom, vận chuyển thực hiện thu gom theo tần suất và giờ đã thoả thuận, vệ sinh phương tiện và điểm tập kết.
Tổ dân phố, thôn và ban quản lý chung cư thường là cầu nối thông báo giờ đổ rác, nhắc nhở hộ đổ rác sai giờ, ghi nhận phản ánh của cư dân. Ở nhiều nơi, cộng đồng dân cư còn được khuyến khích tự quản: chọn vị trí điểm tập kết, giám sát việc thu gom, thoả thuận với đơn vị thu gom về giờ giấc.
Các quy định chi tiết về giờ đổ rác, cách đựng rác, giá dịch vụ thu gom tính theo khối lượng hay thể tích, chế tài khi không phân loại do từng tỉnh, thành ban hành và có lộ trình áp dụng riêng. Bạn nên tra thông báo hiện hành của UBND xã, phường hoặc hỏi tổ trưởng dân phố để biết cụ thể nơi mình ở.
Phân loại rác thực tế trong căn bếp
Luật hiện hành chia rác sinh hoạt thành ba nhóm chính. Cách áp dụng trong nhà có thể như sau, chi tiết theo hướng dẫn của địa phương:
| Nhóm rác | Gồm những gì | Cách để trong nhà |
|---|---|---|
| Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế | Giấy, bìa các-tông, chai nhựa, lon kim loại, chai lọ thuỷ tinh, đồ nhựa cứng | Tráng sơ cho sạch thức ăn, để khô, ép dẹp, gom một túi hoặc thùng riêng |
| Chất thải thực phẩm | Thức ăn thừa, vỏ rau củ quả, xương, vỏ trứng, bã trà, bã cà phê | Thùng nhỏ có nắp, chắt bớt nước, đổ hằng ngày hoặc ủ phân |
| Chất thải rắn sinh hoạt khác | Túi ni lông bẩn, giấy ăn đã dùng, tã bỉm, sành sứ vỡ, đồ không tái chế được | Túi buộc kín, bỏ đúng giờ thu gom |
| Riêng: chất thải nguy hại hộ gia đình | Pin, ắc quy nhỏ, bóng đèn huỳnh quang, nhiệt kế thuỷ ngân, bình xịt, hoá chất tẩy rửa | Để riêng, không đập vỡ, mang tới điểm thu gom riêng khi có |
| Riêng: rác cồng kềnh | Bàn ghế, nệm cũ, đồ điện lớn hỏng | Liên hệ đơn vị thu gom hoặc theo lịch thu gom riêng của địa phương |
Ba thùng nhỏ đặt trong bếp, gán màu khác nhau cho từng nhóm, là cách đơn giản để cả nhà, kể cả trẻ em, quen dần với việc phân loại.
Giảm mùi từ rác thực phẩm ngay trong nhà
Chắt khô trước khi bỏ. Nước canh thừa, nước ngâm rau đổ riêng vào bồn rửa có lưới chắn rác, phần cái mới cho vào thùng. Rác thực phẩm càng khô càng ít mùi và ít nước rỉ.
Bỏ đúng giờ, không để qua đêm ngoài đường. Giữ rác trong thùng có nắp ở nhà và chỉ mang ra điểm tập kết sát giờ xe tới, theo đúng thông báo của địa phương.
Ủ phân tại nhà. Nhà có sân, vườn hoặc ban công rộng có thể ủ vỏ rau củ quả, bã trà, bã cà phê, lá cây thành phân hữu cơ trong thùng ủ có nắp, trộn thêm lá khô hoặc mùn cưa để cân bằng độ ẩm. Không cho thịt, cá, dầu mỡ vào thùng ủ nhỏ vì dễ thối và thu hút chuột.
Tận dụng cho chăn nuôi. Ở nông thôn, phần rau củ, cơm thừa có thể dùng cho gia súc, gia cầm nếu sạch và không ôi thiu, giảm đáng kể lượng rác phải đưa đi.
Vệ sinh thùng rác. Rửa thùng rác định kỳ, lót túi, rắc một chút tro bếp hoặc vôi bột dưới đáy thùng ngoài trời giúp hút ẩm và giảm mùi.
Rác nguy hại trong nhà: pin, bóng đèn, hoá chất
Mỗi gia đình đều có một ít rác nguy hại: pin tiểu, pin điện thoại hỏng, bóng đèn huỳnh quang, nhiệt kế thuỷ ngân vỡ, bình xịt côn trùng, hoá chất tẩy rửa, sơn thừa, dầu nhớt thải. Lượng mỗi nhà không lớn, nhưng khi bị trộn chung với rác thường rồi đưa ra bãi chôn lấp hay lò đốt, kim loại nặng và hoá chất có thể đi vào đất, nước và khí thải.
Cách làm an toàn: để riêng các loại này trong hộp cứng, kín, xa tầm tay trẻ em; không đập vỡ bóng đèn huỳnh quang; không đổ hoá chất, dầu nhớt xuống cống. Mang tới điểm thu gom chất thải nguy hại hộ gia đình khi địa phương tổ chức, hoặc các điểm nhận pin, đồ điện tử cũ của chương trình thu hồi. Pin lithium phồng, hỏng có nguy cơ cháy, cần để nơi thoáng, tránh nóng và va đập.
Thuốc hết hạn không nên vứt bừa hay đổ xuống bồn cầu; hỏi nhà thuốc, cơ sở y tế gần nhà về cách xử lý được khuyến nghị. Nếu trẻ nuốt phải pin, hoá chất hay mảnh bóng đèn vỡ có thuỷ ngân, cần đưa đi cấp cứu ngay, không tự gây nôn.
Điểm tập kết gây ô nhiễm: góp ý và phản ánh
Khi điểm tập kết đầu ngõ thành nỗi khổ của khu phố, các bước sau thường hiệu quả:
- Ghi lại cụ thể: điểm tập kết nằm đâu, rác được để từ giờ nào, xe tới giờ nào, có nước rỉ, chuột, ruồi hay rác cồng kềnh không, kèm ảnh theo nhiều ngày.
- Trao đổi trong họp tổ dân phố để thống nhất giờ đổ rác, nhắc nhau không đổ sớm, không đổ rác cồng kềnh, phế thải xây dựng.
- Đề nghị đơn vị thu gom điều chỉnh giờ, tăng tần suất thu gom, rửa xe đẩy và mặt đường sau thu gom.
- Đề nghị UBND xã, phường xem lại vị trí điểm tập kết nếu nằm sát cửa nhà dân, trường học, chợ, hoặc thay bằng hình thức thu gom tận hộ, xe chạy theo giờ không dừng lâu.
- Nếu không có kết quả, phản ánh qua cổng tiếp nhận phản ánh của tỉnh, thành hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.
Khi góp ý, nên đi kèm đề xuất cụ thể và tinh thần cùng làm: một điểm tập kết sạch cần cả hộ dân đổ đúng giờ, đúng cách lẫn đơn vị thu gom làm đúng cam kết. Nếu tranh chấp kéo dài về vị trí điểm tập kết gây thiệt hại cho nhà mình, bạn có thể tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Phân loại có đáng công không
Nhiều người ngại phân loại vì thấy xe thu gom vẫn đổ chung. Thực tế, ở nhiều nơi hệ thống thu gom riêng từng nhóm đang được triển khai dần theo lộ trình, và ngay cả khi chưa có, việc tách rác thực phẩm khỏi rác khác vẫn có lợi trực tiếp cho gia đình: thùng rác ít mùi hơn, túi rác nhẹ hơn, ít nước rỉ hơn, điểm tập kết ít ruồi chuột hơn.
Rác tái chế được để riêng, sạch và khô có giá trị với người thu mua phế liệu, nhiều gia đình bán được hoặc cho người nhặt ve chai, giảm lượng rác phải chôn lấp hay đốt. Khi việc tính giá dịch vụ thu gom theo khối lượng hoặc thể tích được áp dụng tại địa phương, hộ phân loại tốt sẽ có ít rác khác hơn và tiết kiệm hơn.
Thói quen phân loại cũng là cách dạy trẻ về trách nhiệm với môi trường bằng việc làm cụ thể hằng ngày. Bắt đầu từ việc đơn giản nhất là tách rác thực phẩm, rồi tới rác tái chế, sau đó mới tới các loại nguy hại, sẽ dễ duy trì hơn là cố làm hoàn hảo ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Hộ gia đình có bắt buộc phân loại rác không?
Luật bảo vệ môi trường hiện hành yêu cầu hộ gia đình phân loại rác sinh hoạt theo các nhóm chính. Cách phân loại chi tiết, lộ trình áp dụng và chế tài do từng tỉnh, thành hướng dẫn, nên bạn tra thông báo hiện hành của UBND xã, phường.
Điểm tập kết rác sát nhà mình có đề nghị dời được không?
Bạn có thể đề nghị UBND xã, phường xem xét lại vị trí điểm tập kết, nhất là khi nó nằm sát cửa nhà, gây mùi và nước rỉ thường xuyên. Đơn nên nêu cụ thể ảnh hưởng, kèm ảnh nhiều ngày và đề xuất vị trí hoặc cách thu gom thay thế.
Vỏ trứng, xương có bỏ vào thùng ủ phân tại nhà được không?
Vỏ trứng nghiền nhỏ ủ được. Xương, thịt, cá, dầu mỡ không nên cho vào thùng ủ nhỏ trong nhà vì dễ thối, bốc mùi và thu hút chuột, nên bỏ vào nhóm rác thực phẩm để đơn vị thu gom xử lý.
Pin cũ vứt chung với rác thường có sao không?
Pin chứa kim loại và hoá chất có thể ngấm vào đất, nước khi chôn lấp, pin lithium còn có nguy cơ gây cháy trong xe rác. Nên để riêng trong hộp kín và mang tới điểm thu gom pin hoặc chất thải nguy hại hộ gia đình khi có.
Xe rác tới trễ khiến rác để cả đêm ngoài ngõ thì phản ánh ai?
Bạn báo tổ trưởng dân phố và đơn vị thu gom về giờ thu gom thực tế. Nếu tình trạng kéo dài, gửi phản ánh tới UBND xã, phường hoặc cổng tiếp nhận phản ánh của tỉnh, thành kèm ảnh và giờ giấc ghi nhận nhiều ngày.
Phân loại rồi mà xe vẫn đổ chung thì có nên tiếp tục?
Có. Tách rác thực phẩm giúp thùng rác nhà bạn ít mùi, ít nước rỉ; rác tái chế sạch bán hoặc cho được. Đồng thời bạn có thể phản ánh để địa phương đẩy nhanh việc thu gom riêng từng nhóm theo lộ trình.