Khu đang xây bụi kéo dài vì bụi sinh ra ở gần như mọi khâu: phá dỡ nhà cũ, đào móng, đổ đất, cắt gạch, trộn vữa, và nhiều nhất là xe chở đất, chở vật liệu ra vào kéo theo bùn đất rơi vãi trên đường rồi bị hàng nghìn bánh xe nghiền thành bụi. Một công trình làm đúng quy trình vẫn có bụi, nhưng ít hơn rất nhiều so với công trình bỏ qua che chắn, tưới nước và rửa xe.
Bài này giúp bạn phân biệt bụi "không tránh được" với bụi do làm ẩu, biết những biện pháp tối thiểu một công trình nên có, giữ nhà mình sạch hơn trong những tháng xây dựng, và góp ý hay phản ánh sao cho được việc mà không căng thẳng với hàng xóm.
Bụi sinh ra ở những khâu nào
Phá dỡ nhà cũ. Đập tường, tháo mái làm tung bụi vữa, bụi gạch và bụi vật liệu cũ. Đây là giai đoạn ngắn nhưng bụi đậm nhất, bay sang nhà hàng xóm nhiều nhất nếu không phun ẩm và che lưới.
Đào móng, san lấp. Đất đào lên phơi nắng khô dần, gặp gió là bay. Công trình lớn có hố đào và đống đất tạm để nhiều ngày, mặt đất trống không phủ là nguồn bụi liên tục.
Cắt, mài gạch đá, khoan bê tông. Tạo bụi rất mịn tại chỗ, kèm tiếng ồn. Cắt khô không phun nước là cách làm gây bụi nhiều nhất.
Trộn vữa, đổ cát, xi măng. Bao xi măng xé ra, cát đổ đống trên vỉa hè không che, mỗi lần xe chạy qua hay gió thổi là cát bay.
Xe chở đất, chở vật liệu. Xe không phủ bạt kín làm rơi đất cát dọc đường, bánh xe dính bùn từ công trường mang ra mặt đường. Phần bụi này lan ra cả khu phố, không chỉ quanh công trình.
Hoàn thiện. Chà nhám tường, sơn bả, cắt thạch cao sinh bụi mịn trong nhà; nếu cửa mở thông ra ngoài, bụi theo gió sang nhà bên.
Vì sao bụi kéo dài cả tháng, thậm chí cả năm
Một căn nhà phố xây mới thường mất nhiều tháng; một khu đô thị, một tuyến đường hay một dự án lớn có thể kéo dài vài năm, và mỗi giai đoạn lại có kiểu bụi riêng. Khi cả khu phố có nhiều nhà xây cùng lúc, bụi của công trình này chồng lên công trình kia, người dân có cảm giác "chưa bao giờ hết bụi".
Thời tiết làm chuyện này rõ hơn. Những đợt hanh khô kéo dài, đất cát trên mặt đường không được mưa rửa nên tích dần thành lớp dày; gió mùa thổi mạnh thì bụi bay xa. Ngược lại, sau một trận mưa lớn, mặt đường sạch và không khí dễ chịu hẳn, cho đến khi xe chở đất chạy lại và bùn khô thành bụi.
Còn một lý do nữa: tuyến xe chở đất thường đi ban đêm để tránh giờ cấm tải. Buổi sáng người dân ra đường thấy lớp đất đỏ dọc mặt đường mà không biết từ đâu, vì xe đã đi qua từ khuya. Phần bụi này rất khó truy về một công trình cụ thể, nên việc kiểm soát phụ thuộc nhiều vào trạm rửa xe tại cổng công trường và lực lượng kiểm tra trên tuyến.
Công trình hạ tầng lớn: đường, cầu, đường sắt đô thị
Bụi từ một tuyến đường đang mở rộng, một nút giao đang làm cầu vượt hay một ga đường sắt đô thị khác bụi nhà phố ở quy mô và thời gian. Công trường trải dài hàng cây số, rào chắn chiếm một phần lòng đường, xe cộ phải chen qua làn hẹp, mặt đường tạm thường là đất trộn đá dăm. Mỗi ngày hàng nghìn lượt xe chạy qua lớp đường tạm ấy là hàng nghìn lần bụi bị cuốn lên, kể cả khi công trường đang nghỉ.
Những công trình này thường kéo dài nhiều năm và đi qua nhiều giai đoạn: giải phóng mặt bằng, phá dỡ nhà dọc tuyến, đào hố, đóng cọc, đổ bê tông, hoàn trả mặt đường. Người sống dọc tuyến chịu bụi gần như suốt thời gian ấy. Điều đáng theo dõi là phần mặt đường tạm có được tưới nước, quét dọn đều đặn hay không, và các đoạn đã xong có được hoàn trả mặt đường nhựa kịp thời hay để đất đá lâu ngày.
Với công trình công cộng, chủ đầu tư thường là ban quản lý dự án thuộc tỉnh hoặc thành phố; thông tin này có trên bảng công trình. Khi bụi kéo dài bất thường, chẳng hạn một đoạn đường tạm nhiều tuần không ai tưới, phản ánh kèm vị trí cụ thể qua kênh tiếp nhận của tỉnh thường được chuyển thẳng tới đơn vị quản lý dự án. Người bán hàng dọc tuyến có thể tự tưới ẩm vỉa hè trước cửa vào giờ hanh khô, vừa đỡ bụi vào hàng hoá vừa đỡ cho chính mình.
Công trình làm đúng thường có những gì
Quy định về bảo vệ môi trường trong xây dựng yêu cầu chủ đầu tư và nhà thầu có biện pháp giảm bụi; chi tiết cụ thể bạn nên tra văn bản hiện hành của Bộ phụ trách xây dựng và quy định riêng của tỉnh. Nhìn từ bên ngoài, một công trình chịu khó giảm bụi thường có:
- Hàng rào tôn hoặc tấm che kín quanh khu đất, đủ cao để chắn bụi bay ra vỉa hè.
- Lưới che bụi phủ kín các mặt nhà đang xây, nhất là mặt giáp nhà hàng xóm.
- Phun nước tưới ẩm khi phá dỡ, khi đào đất và vào những giờ hanh khô.
- Điểm rửa bánh xe ở cổng ra, xe ra khỏi công trường không mang bùn ra đường.
- Xe chở đất, chở vật liệu phủ bạt kín thùng, không chở vượt thành.
- Vật liệu rời như cát, đá được che phủ, không đổ tràn ra vỉa hè hay lòng đường.
- Ống xả rác thải từ tầng cao xuống, thay vì ném hoặc đổ thẳng từ trên xuống.
- Người dọn vệ sinh mặt đường trước cổng công trình mỗi ngày.
Nếu công trình cạnh nhà bạn có gần đủ những thứ trên mà vẫn có bụi, đó là phần khó tránh hơn; nếu thiếu nhiều, bạn có cơ sở để góp ý hoặc phản ánh.
Giữ nhà mình sạch hơn trong những tháng nhà bên xây
Phía nhà giáp công trình nên đóng cửa sổ và cửa ban công vào giờ thi công, nhất là những hôm phá dỡ, đổ đất hay cắt gạch. Khe cửa có thể dán thêm ron hoặc băng dính xốp loại dùng cho cửa sổ; rèm dày cũng giữ được một phần bụi trước khi lọt vào phòng. Phơi quần áo ở phía nhà cách xa công trình, hoặc phơi trong nhà những ngày bụi nhiều.
Lau nhà bằng khăn ẩm thay vì quét khô, vì chổi chỉ đẩy bụi mịn bay lên lại. Lau bậu cửa sổ, kệ gần cửa thường xuyên. Nếu nhà có máy lọc không khí, đặt ở phòng ngủ của trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi và đóng cửa phòng khi chạy máy; cách chọn máy theo nguồn ô nhiễm có bài riêng trong danh mục sức khoẻ và tự bảo vệ.
Người trong nhà bị hen, viêm mũi dị ứng hay bệnh phổi mạn nên theo dõi các dấu hiệu như ho nhiều hơn, khò khè, khó thở về đêm. Khi các dấu hiệu này tăng rõ trong thời gian nhà bên thi công, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá, đừng tự tăng thuốc. Nếu điều kiện cho phép, những ngày phá dỡ có thể đưa người nhạy cảm sang ở nhà người thân vài hôm.
Góp ý với hàng xóm và nhà thầu cho được việc
Phần lớn trường hợp, nói chuyện trực tiếp, đúng người và cụ thể giải quyết được nhanh hơn phản ánh lên cấp trên. Trình tự gợi ý:
- Hỏi ai là người chỉ huy công trường hoặc nhà thầu, thường có tên trên bảng thông tin công trình ở cổng. Chủ nhà nhiều khi không trực tiếp quản thợ.
- Nêu việc cụ thể thay vì than chung: "chiều nay cắt gạch không phun nước, bụi bay sang phòng ngủ", "lưới che mặt giáp nhà bên này bị rách ở tầng ba" là kiểu câu dễ được sửa hơn "các anh làm bụi quá".
- Đề xuất cách xử lý: phun ẩm trước khi đập, vá lưới, dời đống cát vào trong rào, quét đường trước cổng cuối ngày.
- Thoả thuận khung giờ cho việc gây bụi và ồn nhất, tránh giờ trưa và giờ tối, nhất là khi nhà bạn có trẻ nhỏ hoặc người ốm.
- Nếu nhà bạn bị hư hại do thi công như nứt tường, rơi vật liệu, hãy chụp ảnh, ghi ngày giờ và đề nghị hai bên lập biên bản ghi nhận hiện trạng.
Giữ giọng bình tĩnh, nói ở cổng công trình hoặc nhắn trực tiếp cho người phụ trách. Một lời góp ý cụ thể, có đề xuất cách sửa, thường được tiếp nhận nhanh hơn nhiều so với lời trách chung chung trước mặt thợ.
Khi góp ý không được: phản ánh đúng kênh
Nếu đã góp ý mà công trình vẫn để bụi tràn ra nhà dân, đường phố, bạn có thể phản ánh lên chính quyền xã, phường nơi có công trình; cấp này có trách nhiệm kiểm tra trật tự xây dựng và vệ sinh môi trường trên địa bàn. Nhiều tỉnh có cổng hoặc ứng dụng tiếp nhận phản ánh của người dân; bạn tìm trên cổng thông tin điện tử chính thức của tỉnh, không bấm đường dẫn lạ gửi qua tin nhắn.
Khi phản ánh, gửi kèm ảnh hoặc đoạn video ngắn có thấy rõ hiện trạng (không có lưới che, xe không phủ bạt, đất tràn ra đường), ghi rõ địa chỉ công trình, ngày giờ. Với xe chở đất rơi vãi trên tuyến, ghi tuyến đường và khung giờ thường xảy ra. Mô tả khách quan, không kết luận thay cơ quan chức năng.
Trường hợp có thiệt hại về tài sản hoặc sức khoẻ và hai bên không tự thoả thuận được, việc yêu cầu bồi thường đi theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật xây dựng hiện hành. Đây là chuyện cần đọc kỹ văn bản và giữ chứng cứ đầy đủ; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết hướng đi phù hợp với tình huống của mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bên xây có bắt buộc phải che chắn chống bụi không?
Có. Quy định về bảo vệ môi trường trong thi công xây dựng yêu cầu có biện pháp giảm bụi như che chắn, tưới ẩm, phủ bạt xe chở vật liệu. Mức độ cụ thể tuỳ quy mô công trình và quy định riêng của tỉnh, bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi xã, phường.
Bụi công trình có hại hơn bụi đường bình thường không?
Bụi công trình gồm nhiều hạt thô như đất, cát, vữa, nhưng các khâu cắt mài gạch đá, khoan bê tông tạo cả bụi rất mịn. Phơi nhiễm gần, kéo dài nhiều tháng là điều đáng lưu ý, nhất là với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh hô hấp.
Vì sao sáng ra đường đầy đất đỏ dù không thấy xe nào chở đất?
Xe chở đất, chở phế thải thường chạy đêm theo khung giờ được phép vào đô thị. Nếu xe không phủ bạt kín hoặc bánh xe không được rửa trước khi rời công trường, đất rơi vãi dọc tuyến và đến sáng bị xe khác nghiền thành bụi.
Nhà giáp công trình nên làm gì để đỡ bụi?
Đóng cửa phía giáp công trình vào giờ thi công, dán ron khe cửa, lau nhà bằng khăn ẩm, phơi đồ ở phía xa công trình. Người nhạy cảm nên ở phòng kín cửa, có thể chạy máy lọc không khí, và đi khám khi các triệu chứng hô hấp tăng rõ.
Góp ý với nhà thầu mà không được thì phản ánh ở đâu?
Bạn phản ánh lên chính quyền xã, phường nơi có công trình hoặc qua cổng tiếp nhận phản ánh chính thức của tỉnh. Gửi kèm ảnh, video, địa chỉ và thời gian cụ thể để cán bộ dễ kiểm tra.
Thi công làm nứt tường nhà mình thì xử lý thế nào?
Chụp ảnh, ghi ngày giờ, đề nghị lập biên bản hiện trạng với chủ công trình và nhà thầu càng sớm càng tốt. Nếu không thoả thuận được, việc bồi thường đi theo quy định pháp luật hiện hành; bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết các bước phù hợp.