ONhiem.comÔ Nhiễm
Nguồn gây ô nhiễm không khí

Nhà máy xi măng, thép và mỏ đá: bụi nặng, bụi mịn và mùa nào bay xa nhất

Xi măng, thép và mỏ đá tạo cả bụi thô rơi gần lẫn bụi mịn bay xa. Khâu nào bụi nhất, mùa nào lan rộng, người sống quanh vùng đá vôi, khu thép nên làm gì.

Limestone quarry face on a green hillside with excavators and pale dust clouds drifting over rice fields below, wide aerial shot in late afternoon light

Nhà máy xi măng, khu luyện thép và mỏ đá là ba nguồn bụi công nghiệp nặng nhất mà người dân có thể nhìn thấy bằng mắt: bụi thô trắng xám rơi trong vòng vài cây số quanh mỏ và nhà máy, còn bụi mịn từ lò nung, lò luyện và khói xe chở hàng thì bay xa hơn, nhất là trong mùa khô hanh có gió mạnh.

Ba loại cơ sở này thường đi cùng nhau: nhà máy xi măng đặt cạnh núi đá vôi, mỏ đá cấp nguyên liệu cho xi măng và xây dựng, còn khu thép nằm gần cảng hoặc gần mỏ quặng. Bài này đi qua từng khâu sinh bụi, vùng nào ở nước ta có nhiều cơ sở loại này, mùa nào bụi lan xa, và những việc người sống quanh đó làm được để bảo vệ gia đình và lên tiếng đúng chỗ.

Khâu nào sinh bụi nhiều nhất

Nổ mìn và xúc đá ở mỏ. Mỗi lần nổ mìn phá đá tạo ra một đám bụi lớn bốc lên sườn núi, rồi theo gió trôi về phía làng. Máy xúc, máy khoan làm việc trên mặt tầng đá khô cũng tung bụi liên tục.

Nghiền, sàng đá. Trạm nghiền sàng biến đá hộc thành đá dăm, mạt đá; đây là nơi sinh bụi mịn nhiều nhất ở mỏ. Trạm có phun sương, che kín băng tải thì bụi giảm nhiều.

Nghiền nguyên liệu và lò nung xi măng. Đá vôi, đất sét được nghiền mịn rồi nung thành clinker. Khí thải lò nung mang bụi, ôxít nitơ, lưu huỳnh điôxít; nhà máy phải có thiết bị lọc bụi và quan trắc khí thải.

Kho clinker, đóng bao, xuất hàng. Clinker và xi măng là bột rất mịn, chỉ cần kho hở, máng rót không kín hay xe bồn rò là bụi bay.

Luyện gang, luyện thép. Lò cao, lò điện, khu thiêu kết và xưởng cán thép thải khói chứa bụi kim loại, có khi nhuốm màu nâu đỏ của ôxít sắt. Khu xử lý xỉ thép ngoài trời cũng là nguồn bụi.

Xe chở đá, chở clinker, chở thép. Xe nặng chạy liên tục làm hỏng mặt đường, rơi vãi vật liệu và cuốn bụi; người sống dọc tuyến chịu bụi nhiều khi còn hơn người ở cạnh nhà máy.

Bụi thô và bụi mịn: khác nhau ở chỗ nào

Bụi đá, bụi đất, bụi clinker rơi vãi phần lớn là hạt thô. Chúng nặng, rơi nhanh trong phạm vi gần, phủ trắng mái nhà, lá cây, ruộng lúa quanh mỏ. Bụi thô gây khó chịu, bám vào mắt, mũi, họng, làm bẩn nước mưa hứng từ mái và làm hoa màu kém quang hợp. Người sống trong vòng vài cây số cảm nhận rõ nhất.

Bụi mịn đến chủ yếu từ khí thải lò nung xi măng, lò luyện thép, khói động cơ của xe tải nặng và một phần từ khâu nghiền. Hạt rất nhỏ nên lơ lửng lâu, theo gió đi xa hơn, góp vào nền bụi mịn của cả vùng. Mắt thường không thấy rõ từng đám bụi mịn như bụi đá, nhưng chỉ số chất lượng không khí ở các trạm quan trắc quanh vùng công nghiệp sẽ phản ánh.

Hiểu sự khác nhau này giúp bạn khỏi nhầm. Một ngày trời trong, không thấy bụi trắng nào bay, không có nghĩa là không khí sạch; và một đám bụi trắng sau tiếng nổ mìn trông đáng sợ nhưng thường rơi xuống trong phạm vi gần. Cả hai đều đáng để ý, theo hai cách khác nhau: bụi thô xem bằng mắt và ghi lại, bụi mịn xem bằng số liệu quan trắc chính thức.

Vùng nào có nhiều cơ sở loại này

Xi măng và mỏ đá gắn với núi đá vôi; thép gắn với cảng biển và mỏ quặng. Bảng dưới mô tả theo vùng, dùng tên tỉnh sau sáp nhập, tên cũ trong ngoặc; không nêu tên doanh nghiệp.

VùngLoại cơ sở hay gặpĐiều đáng để ý
Ninh Bình (Hà Nam cũ), Thanh Hoá, Hải Phòng (Hải Dương cũ)Mỏ đá vôi, nhà máy xi măng, nghiền đáLàng sát chân núi đá, đường chở đá qua khu dân cư
Quảng Ninh, Hải Phòng ven biểnXi măng, cảng xuất nhập vật liệu, khu công nghiệp nặngCảng bốc dỡ vật liệu rời, xe nặng trên quốc lộ
Thái Nguyên, Lào CaiGang thép, mỏ quặng, khai khoángThung lũng giữ bụi những ngày lặng gió
Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, ven biển miền TrungKhu luyện thép quy mô lớn gắn cảngGió biển đổi hướng theo mùa, khu dân cư ven biển
Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh (Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ)Mỏ đá xây dựng, thép, nghiền sàngMùa khô kéo dài, xe chở đá dày đặc
An Giang (Kiên Giang cũ)Núi đá vôi ven biển, xi măngMùa khô, gió mạnh thổi từ phía biển và đồng

Muốn biết chính xác có những cơ sở nào gần nơi mình ở, bạn tra thông tin công khai của tỉnh về các dự án khai thác khoáng sản, khu công nghiệp, hoặc hỏi chính quyền xã.

Mùa nào bụi bay xa nhất

Bụi đá và bụi xi măng lan xa nhất trong mùa khô, khi mặt đất, đường vận chuyển và bãi nguyên liệu khô hoàn toàn và gió thổi mạnh. Ở Bắc Bộ, đó là những đợt hanh khô cuối thu sang đông, khi gió mùa đông bắc tràn về; ở Nam Bộ, mùa khô từ khoảng cuối năm đến tháng Tư năm sau. Miền Trung có thêm những đợt gió tây khô nóng mùa hè làm bụi bốc lên mạnh.

Ngược lại, mùa mưa giúp rửa trôi bụi trên đường và giữ ẩm bãi nguyên liệu, bụi thô giảm rõ. Nhưng những ngày nồm ẩm hoặc lặng gió mùa đông ở Bắc Bộ lại là lúc bụi mịn từ lò nung, lò luyện bị giữ lại sát mặt đất lâu hơn, nhất là ở các thung lũng và vùng có núi bao quanh. Vì vậy bạn có thể thấy hai kiểu ngày xấu khác nhau: ngày khô gió bụi trắng bay, và ngày lặng gió trời đục, nặng.

Hướng gió chính theo mùa quyết định làng nào chịu nhiều. Người sống lâu năm quanh mỏ thường biết rõ mùa nào nhà mình nằm "dưới gió". Ghi lại điều này giúp gia đình chủ động: mùa dưới gió thì đóng cửa phía mỏ, phơi đồ phía khuất, hứng nước mưa cẩn thận hơn.

Nhìn từ ngoài: cơ sở nào chịu khó giảm bụi

Đường nội bộ và cổng ra có được tưới nước. Mỏ và nhà máy làm tốt thường có xe tưới đường chạy nhiều lượt trong ngày mùa khô, có điểm rửa bánh xe trước khi ra đường công cộng. Đường dẫn vào mỏ khô trắng, xe ra kéo theo vệt bụi dài là dấu hiệu ngược lại.

Trạm nghiền sàng có che và phun sương. Băng tải có mái che, điểm rơi đá có vòi phun sương, khu nghiền được bao bằng tường hoặc nhà xưởng. Trạm nghiền để trống bốn phía, bụi bốc thành cột là dấu hiệu dễ thấy nhất.

Có vành đai cây xanh. Dải cây trồng nhiều lớp quanh ranh giới mỏ, nhà máy, nhất là phía giáp làng, giữ lại một phần bụi thô. Vành đai thưa, cây chết khô không được trồng bù cho thấy phần việc này bị bỏ quên.

Xe ra vào phủ bạt kín. Xe chở đá, clinker, xỉ thép có bạt phủ, không chở vượt thành, không rơi vãi trên quốc lộ. Đây là thứ người dân dọc tuyến đánh giá được hằng ngày.

Giờ nổ mìn được thông báo và giữ đúng. Mỏ có lịch nổ mìn cố định, có tín hiệu cảnh báo trước khi nổ, giúp người dân chủ động đóng cửa, tránh đi qua. Nổ mìn bất chợt ngoài giờ vừa nguy hiểm vừa khiến người dân không kịp phòng bụi.

Người sống gần mỏ đá, nhà máy xi măng, khu thép nên làm gì

Những việc dưới đây không xoá được bụi, nhưng giảm lượng bụi vào nhà và vào người trong những mùa xấu.

  • Đóng cửa sổ phía hướng mỏ hoặc nhà máy vào giờ nổ mìn, giờ cao điểm xe chạy và những ngày gió thổi từ phía đó về.
  • Lau nhà bằng khăn ẩm, giặt rèm cửa định kỳ; không quét khô sân có lớp bụi đá.
  • Rửa rau, quả trồng quanh nhà nhiều lần dưới vòi nước chảy; gọt vỏ những loại có thể gọt.
  • Dùng nước máy hoặc nước đã lọc cho ăn uống; nước mưa hứng từ mái gần mỏ chỉ nên dùng cho tưới, rửa khi chưa xét nghiệm.
  • Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp hạn chế ra ngoài và vận động mạnh vào những ngày bụi bay rõ.
  • Người làm việc trong mỏ, trạm nghiền, nhà máy cần được trang bị khẩu trang chống bụi đúng loại theo quy định an toàn lao động và khám sức khoẻ định kỳ theo quy định.
  • Ho kéo dài, khó thở khi gắng sức, đờm nhiều kéo dài hàng tuần là lúc cần đi khám và nói rõ với bác sĩ mình sống hoặc làm việc gần mỏ đá, nhà máy.

Trồng hàng cây có tán dày ở phía nhà hướng về nguồn bụi cũng giúp chắn một phần bụi thô, dù không chặn được bụi mịn.

Phản ánh và theo dõi đúng chỗ

Mỏ khai thác khoáng sản và nhà máy xi măng, thép đều phải có hồ sơ môi trường được phê duyệt, trong đó cam kết các biện pháp giảm bụi như phun nước, che chắn, trồng cây vành đai, giờ nổ mìn. Khi thấy bụi bất thường, ví dụ xe chở đá không phủ bạt, trạm nghiền không phun nước, nổ mìn ngoài giờ thông báo, bạn ghi lại ngày giờ, ảnh, hướng gió, rồi phản ánh qua chính quyền xã hoặc kênh tiếp nhận phản ánh của tỉnh, đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.

Kết luận một cơ sở có vi phạm hay không là việc của cơ quan chức năng sau kiểm tra. Người dân nên mô tả sự việc khách quan, không tự quy kết trên mạng xã hội. Khi có thiệt hại về nhà cửa do nổ mìn, hoa màu bị bụi phủ chết, vật nuôi ảnh hưởng, giữ chứng cứ và đề nghị lập biên bản; việc yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật hiện hành, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết nên chuẩn bị gì.

Câu hỏi thường gặp

Bụi xi măng và bụi đá có hại cho sức khoẻ không?

Bụi thô gây kích ứng mắt, mũi, họng và làm bẩn nhà cửa, còn bụi mịn từ lò nung và khâu nghiền có thể đi sâu vào phổi. Phơi nhiễm lâu dài, nhất là với người làm việc trực tiếp trong mỏ và nhà máy, là điều cần được kiểm soát bằng bảo hộ lao động và khám sức khoẻ định kỳ.

Vì sao mùa khô bụi từ mỏ đá bay xa hơn?

Mùa khô mặt đất, đường vận chuyển và bãi đá khô hoàn toàn, không có mưa rửa, lại thường có gió mạnh. Bụi bốc lên dễ và được gió mang đi xa hơn so với mùa mưa, khi mặt đất ẩm giữ bụi lại.

Sống gần mỏ đá có nên hứng nước mưa để uống không?

Không nên dùng nước mưa hứng từ mái gần mỏ đá, nhà máy xi măng hay khu thép để ăn uống khi chưa xét nghiệm, vì nước có thể lẫn bụi. Dùng nước máy hoặc nước đã xử lý cho ăn uống, nước mưa để tưới cây, rửa sân.

Nổ mìn ở mỏ đá làm nứt nhà thì làm gì?

Chụp ảnh vết nứt, ghi ngày giờ nổ mìn, đề nghị chính quyền xã và đơn vị khai thác lập biên bản hiện trạng. Nếu không thoả thuận được bồi thường, việc giải quyết theo pháp luật hiện hành; hỏi luật sư trên AI Cố Vấn giúp bạn biết chứng cứ cần có.

Khói màu nâu đỏ từ khu luyện thép là gì?

Màu nâu đỏ thường do bụi ôxít sắt sinh ra trong quá trình luyện. Màu khói không đủ để kết luận khí thải đạt chuẩn hay vượt chuẩn; cần dựa vào số liệu quan trắc và kết luận kiểm tra chính thức của cơ quan quản lý môi trường.

Trồng cây quanh nhà có chắn được bụi mỏ đá không?

Hàng cây tán dày chắn được một phần bụi thô bay về phía nhà, nhất là khi trồng nhiều lớp. Cây không chặn được bụi mịn, nên vẫn cần đóng cửa vào giờ bụi nhiều và theo dõi số liệu chất lượng không khí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138