ONhiem.comÔ Nhiễm
Tiếng ồn, đất, rác và ánh sáng

Sống gần bãi rác hoặc lò đốt rác: mùi, nước rỉ rác và điều cần biết khi chọn nhà

Sống gần bãi chôn lấp hay lò đốt rác ảnh hưởng gì: mùi hôi theo gió, nước rỉ rác và giếng nước, khói, ruồi, cần kiểm gì khi chọn nhà và phản ánh ra sao.

Distant landfill mound covered with dark sheeting at the edge of rural fields, a line of garbage trucks on a dirt road, low houses and banana trees in the foreground, overcast sky

Sống gần bãi chôn lấp rác, mối lo chính là mùi hôi theo gió, nước rỉ rác có thể ngấm vào giếng nước và ao hồ, ruồi muỗi, chuột và khói khi bãi rác bị cháy; sống gần lò đốt rác hiện đại thì mùi thường nhẹ hơn, mối quan tâm chuyển sang khí thải ống khói, tro xỉ và dòng xe rác ra vào. Mức ảnh hưởng phụ thuộc rất nhiều vào khoảng cách, hướng gió chủ đạo, cách vận hành của bãi rác hay nhà máy, và nhà bạn dùng nước máy hay nước giếng.

Bài này giúp bạn phân biệt các loại cơ sở xử lý rác, hiểu mùi và nước rỉ rác đến từ đâu, những dấu hiệu cần để ý khi đang sống gần, những gì cần kiểm khi định mua hay thuê nhà gần khu xử lý rác, và cách phản ánh khi vận hành có vấn đề. Bài không nêu tên bãi rác hay nhà máy cụ thể nào; tình hình từng nơi bạn tra thông tin quan trắc công khai của tỉnh, thành.

Bãi chôn lấp, bãi tạm và lò đốt: khác nhau thế nào

Bãi chôn lấp hợp vệ sinh. Được thiết kế với lớp lót đáy chống thấm, hệ thống thu gom nước rỉ rác đưa về trạm xử lý, ống thu khí, rác được đầm nén và phủ đất hằng ngày. Khi vận hành đúng, mùi và nước rỉ được kiểm soát phần lớn, nhưng khi quá tải, chậm phủ đất hay trạm xử lý nước không theo kịp thì vấn đề xuất hiện.

Bãi rác tạm, bãi lộ thiên. Thường gặp ở nông thôn, ven đô: rác đổ thành đống, không lót đáy, không thu nước rỉ, đôi khi bị đốt để giảm khối lượng. Đây là loại gây ô nhiễm nặng nhất cho đất, nước và không khí xung quanh dù quy mô nhỏ.

Lò đốt rác quy mô nhỏ. Lò cấp xã, liên xã đốt rác sinh hoạt. Nếu thiếu hệ thống xử lý khí thải hoặc đốt rác ướt ở nhiệt độ thấp, khói có mùi khét, bụi và các chất độc hại sinh ra khi đốt không hoàn toàn.

Nhà máy đốt rác phát điện. Quy mô lớn, đốt ở nhiệt độ cao, có hệ thống xử lý khí thải nhiều tầng và quan trắc khí thải tự động liên tục theo yêu cầu của cơ quan quản lý. Mối quan tâm của người dân xung quanh là việc vận hành có ổn định không, tro bay được xử lý ra sao, dòng xe rác ra vào và mùi ở khu tiếp nhận rác.

Mùi hôi từ đâu và khi nào nặng nhất

Mùi bãi rác chủ yếu đến từ rác hữu cơ như thức ăn thừa, rau củ, xác động vật phân huỷ trong điều kiện thiếu không khí, sinh ra khí có mùi trứng thối, mùi amoniac và nhiều hợp chất hữu cơ dễ bay hơi khác. Rác vừa đổ chưa phủ đất, hố tập kết nước rỉ rác và xe chở rác hở thùng là những điểm phát mùi mạnh nhất.

Mùi nặng nhất thường vào những ngày nắng nóng sau mưa khi rác ướt phân huỷ nhanh, vào sáng sớm và tối khi gió lặng, không khí ít xáo trộn khiến mùi đọng sát mặt đất, và khi gió thổi đúng từ phía bãi rác về khu dân cư. Vì vậy hai nhà cách bãi rác cùng một khoảng nhưng ở hai hướng khác nhau có thể có trải nghiệm rất khác.

Mùi hôi gây khó chịu, buồn nôn, đau đầu, mất ngủ và ảnh hưởng tinh thần khi kéo dài. Nếu trong nhà có người bị bệnh hô hấp nặng lên, hay có triệu chứng kéo dài như đau đầu, khó thở, hãy đi khám bác sĩ và kể rõ môi trường sống, không tự kết luận nguyên nhân.

Nước rỉ rác và nguồn nước của gia đình

Nước rỉ rác là nước mưa ngấm qua lớp rác cộng với nước từ chính rác ướt, mang theo chất hữu cơ, amoni, vi sinh vật và có thể có kim loại từ pin, đồ điện tử bị vứt lẫn. Ở bãi chôn lấp có lót đáy, nước này được thu về trạm xử lý. Ở bãi lộ thiên hoặc khi lớp lót hỏng, nó ngấm xuống đất, chảy tràn ra mương, ao, ruộng xung quanh.

Gia đình dùng nước giếng khoan, giếng đào gần bãi rác là nhóm cần để ý nhất. Những dấu hiệu nên nghi ngờ gồm nước giếng đổi màu, có mùi hôi hoặc mùi lạ, nổi váng, cá trong ao chết bất thường, mương quanh nhà có nước đen sẫm chảy ra từ phía bãi rác. Khi có dấu hiệu đó, tạm ngừng dùng nước giếng để ăn uống, chuyển sang nước máy hoặc nước đóng bình, và đề nghị cơ quan chức năng lấy mẫu kiểm tra.

Nếu nhà có điều kiện nối nước máy, đó là cách giảm rủi ro hiệu quả nhất khi sống gần bãi rác. Nếu chỉ có giếng, nên xét nghiệm nước định kỳ tại phòng thí nghiệm có năng lực, và giữ khu vực quanh miệng giếng sạch, có nắp, có bờ chắn nước mặt chảy vào.

Ruồi, chuột, khói cháy: những phiền toái khác

Ngoài mùi và nước, người ở gần bãi rác hay gặp thêm:

  • Ruồi và muỗi sinh sôi theo mùa, nhất là mùa nóng ẩm, bay vào nhà và chợ quanh khu vực.
  • Chuột, chó mèo hoang, chim tụ tập ở bãi rác, có thể mang mầm bệnh tới khu dân cư.
  • Cháy bãi rác vào mùa khô do khí mê-tan tích tụ hoặc do người đốt, tạo khói đặc, mùi khét kéo dài nhiều ngày.
  • Xe rác chạy qua đường làng rơi vãi rác và nước rỉ, gây mùi dọc tuyến đường, hỏng mặt đường.
  • Túi ni lông, rác nhẹ bị gió thổi bay ra ruộng, mương xung quanh.

Khi bãi rác cháy, nên đóng cửa, hạn chế ra ngoài, người có bệnh hô hấp, trẻ nhỏ, người già có thể tạm ở nơi khác nếu khói kéo dài. Báo ngay cho chính quyền xã và lực lượng phòng cháy chữa cháy, không tự vào dập lửa sâu trong bãi rác vì nguy hiểm.

Lò đốt và nhà máy đốt rác: hỏi gì, xem gì

Với lò đốt và nhà máy đốt rác, câu hỏi quan trọng không phải là có ống khói hay không, mà là khí thải được xử lý và giám sát ra sao. Các cơ sở đốt rác thuộc loại phải quan trắc khí thải, nhiều cơ sở lớn phải quan trắc tự động liên tục và truyền dữ liệu về cơ quan quản lý môi trường. Người dân có thể hỏi chính quyền xã hoặc Sở phụ trách môi trường về việc cơ sở có đáp ứng yêu cầu quan trắc không và kết quả gần nhất.

Khói đen, khói có mùi khét nặng, tro bụi rơi trên mái nhà quanh cơ sở là dấu hiệu đốt không hoàn toàn hoặc hệ thống xử lý gặp sự cố, nên được ghi lại kèm giờ, ảnh, video và phản ánh. Với lò đốt cấp xã quy mô nhỏ, việc đốt rác ướt, đốt vượt công suất, đốt ngoài lò là các vấn đề hay được nêu trong các đợt kiểm tra.

Tro xỉ sau đốt cũng cần được xử lý đúng: tro đáy và tro bay có tính chất khác nhau, tro bay thường cần quản lý chặt hơn. Bạn có quyền hỏi tro được đưa đi đâu, đặc biệt nếu thấy tro bị đổ ra bãi trống gần khu dân cư.

Kiểm gì khi định mua hoặc thuê nhà gần khu xử lý rác

Trước khi quyết định, bạn dành thời gian kiểm vài việc sau, tốt nhất ở nhiều thời điểm khác nhau:

Việc cần kiểmCách làmVì sao
Khoảng cách và hướng gióXác định bãi rác, nhà máy nằm hướng nào so với nhà, hỏi gió chủ đạo theo mùaNhà cuối hướng gió chịu mùi nhiều hơn hẳn
Mùi thực tếĐến vào sáng sớm, chiều tối, sau mưa, cả mùa khô lẫn mùa mưa nếu đượcMột lần đến buổi trưa có gió dễ đánh giá sai
Nguồn nướcHỏi khu vực có nước máy chưa, nếu dùng giếng thì đã xét nghiệm chưaNước rỉ rác ảnh hưởng mạnh nhất tới giếng
Tuyến xe rácXem xe rác có chạy qua đường trước nhà, giờ nàoMùi, tiếng ồn, rơi vãi dọc tuyến
Quy hoạchHỏi chính quyền xã về kế hoạch mở rộng, đóng cửa hay chuyển đổi bãi rácBãi sắp mở rộng hay sắp đóng cửa khác nhau rất nhiều
Ý kiến hàng xómHỏi vài hộ đã sống lâu nămNgười ở lâu biết mùa nào, đợt nào tệ nhất

Bãi rác đã đóng cửa vẫn có thể phát sinh khí và nước rỉ trong nhiều năm, nên đừng vội cho rằng đóng cửa là hết ảnh hưởng.

Đang sống gần: giảm ảnh hưởng và phản ánh đúng chỗ

Trong nhà, đóng cửa vào giờ mùi nặng, mở cửa thông gió vào giờ gió thổi ngược hướng bãi rác; dùng lưới chống ruồi muỗi; giữ thực phẩm đậy kín; lắp nắp giếng và kiểm tra nước định kỳ. Trồng hàng cây dày ở phía bãi rác giúp chắn bớt rác bay và tạo cảm giác dễ chịu hơn, dù không chặn được mùi hoàn toàn.

Khi vận hành có vấn đề như mùi bất thường kéo dài, nước đen chảy ra mương, bãi rác cháy, xe rác rơi vãi, khói đen từ lò đốt, bạn ghi lại ngày giờ, hướng gió, ảnh, video, rồi phản ánh tới UBND xã, cổng tiếp nhận phản ánh của tỉnh, thành hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở. Nhiều hộ cùng phản ánh có trọng lượng hơn.

Khi có dự án bãi rác, nhà máy đốt rác mới hoặc mở rộng gần nhà, cộng đồng dân cư được tham vấn trong quá trình đánh giá tác động môi trường. Đó là lúc nên nêu ý kiến về khoảng cách, tuyến xe, quan trắc. Nếu muốn hiểu quyền được bồi thường khi bị thiệt hại, bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Nhà cách bãi rác bao xa thì không ngửi thấy mùi?

Không có khoảng cách cố định vì mùi phụ thuộc hướng gió, địa hình, quy mô và cách vận hành bãi rác. Có nhà khá xa vẫn ngửi thấy khi gió thổi đúng hướng vào tối lặng gió. Cách tốt nhất là tới kiểm tra ở nhiều thời điểm.

Nhà máy đốt rác phát điện có độc hại cho người ở gần không?

Nhà máy đốt rác hiện đại có hệ thống xử lý khí thải và phải quan trắc khí thải theo quy định. Mức an toàn phụ thuộc việc vận hành đúng. Người dân có thể hỏi chính quyền về kết quả quan trắc và phản ánh khi thấy khói đen, tro rơi bất thường.

Nước giếng gần bãi rác có dùng được không?

Chỉ nên dùng để ăn uống khi đã xét nghiệm tại phòng thí nghiệm có năng lực và kết quả đạt quy chuẩn nước sinh hoạt. Nếu nước đổi màu, có mùi lạ, tạm ngừng dùng để ăn uống và đề nghị cơ quan chức năng kiểm tra.

Bãi rác đóng cửa rồi thì nhà gần đó có còn bị ảnh hưởng?

Bãi rác đã đóng cửa vẫn tiếp tục phát sinh khí và nước rỉ trong nhiều năm khi rác bên dưới phân huỷ. Mức ảnh hưởng tuỳ việc đóng bãi có phủ kín và tiếp tục thu gom, xử lý nước rỉ hay không.

Mùi bãi rác có gây bệnh không?

Mùi hôi gây khó chịu, đau đầu, buồn nôn và ảnh hưởng giấc ngủ. Ảnh hưởng lâu dài phụ thuộc thành phần khí và mức tiếp xúc. Nếu có triệu chứng kéo dài hoặc bệnh hô hấp nặng lên, bạn nên đi khám bác sĩ.

Có quyền góp ý khi địa phương định xây bãi rác gần nhà không?

Có. Dự án xử lý rác phải đánh giá tác động môi trường, trong đó có bước tham vấn cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng. Bạn theo dõi thông báo của chính quyền xã và gửi ý kiến bằng văn bản trong thời gian tham vấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138