ONhiem.comÔ Nhiễm
Ô nhiễm sông, hồ, kênh rạch

Sông Đồng Nai và sông Sài Gòn: nguồn nước của triệu người và điều cần theo dõi

Nước máy của TP.HCM, Đồng Nai lấy từ sông Đồng Nai và sông Sài Gòn: nguồn ô nhiễm thượng nguồn, mặn mùa khô, sự cố cần biết và cách đọc thông báo cấp nước.

Broad brown river under a bright tropical sky in southern Vietnam, a long barge moving slowly, riverside water intake structure and green trees on the far bank, elevated wide view

Phần lớn nước máy mà người dân TP.HCM và nhiều vùng của Đồng Nai đang dùng được xử lý từ nước thô lấy trên sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, nên những gì xảy ra ở thượng nguồn hai con sông này, từ nước thải khu công nghiệp, đô thị, chăn nuôi cho tới mặn xâm nhập mùa khô, đều liên quan trực tiếp tới vòi nước trong nhà bạn. Nhà máy nước xử lý được phần lớn ô nhiễm thông thường, nhưng khi nước thô xấu đi đột ngột, quy trình phải điều chỉnh và đôi khi phải tạm giảm công suất.

Bài này giới thiệu ngắn gọn hệ thống hai con sông, các nguồn ô nhiễm được nhắc nhiều, những rủi ro mùa khô, cách đọc thông báo của đơn vị cấp nước và những việc hộ gia đình nên chuẩn bị. Bài không đưa con số đo đạc; số liệu quan trắc và chất lượng nước máy bạn tra ở công bố chính thức của địa phương và đơn vị cấp nước.

Hai con sông, hai hồ lớn và các điểm lấy nước

Sông Đồng Nai bắt nguồn từ cao nguyên Lâm Viên ở Lâm Đồng, chảy qua vùng đất đỏ miền Đông, qua hồ Trị An rồi về phía nam qua địa bàn Đồng Nai, giáp TP.HCM, nhập với sông Sài Gòn ra biển. Sông Sài Gòn bắt nguồn từ vùng biên giới phía tây bắc, chảy qua hồ Dầu Tiếng rồi xuống qua các vùng trước đây thuộc Bình Dương, nay thuộc TP.HCM sau sáp nhập, trước khi chảy qua trung tâm thành phố.

Hai hồ lớn trên thượng nguồn là Trị An và Dầu Tiếng điều tiết dòng chảy: mùa khô xả nước giúp duy trì lưu lượng cho hạ du, đẩy mặn, cấp nước tưới. Các nhà máy nước lớn của vùng lấy nước thô ở đoạn sông phía trên khu đô thị, trên sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, để tránh đoạn sông đã nhận nhiều nước thải đô thị và thuỷ triều mặn.

Như vậy chất lượng nước máy của hàng triệu người phụ thuộc vào đoạn sông dài phía trên điểm lấy nước, đi qua nhiều khu công nghiệp, đô thị mới, trang trại và vùng trồng trọt. Bảo vệ nguồn nước ở đây là chuyện của nhiều địa phương cùng lúc.

Những nguồn ô nhiễm được nhắc nhiều ở thượng nguồn

Khu công nghiệp dày đặc. Miền Đông Nam Bộ có mật độ khu công nghiệp cao. Khu có trạm xử lý tập trung đạt chuẩn giảm phần lớn tải lượng; rủi ro nằm ở sự cố vận hành, xả lén vào ban đêm hay mùa mưa, và cơ sở nằm ngoài khu.

Đô thị mới ven sông. Các đô thị phát triển nhanh dọc hai bờ sông, trong khi mạng thu gom và nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt thường đi sau. Nước thải theo kênh rạch nhỏ đổ ra sông.

Chăn nuôi quy mô lớn. Vùng thượng nguồn có nhiều trang trại heo, gà. Nước thải chăn nuôi chưa xử lý giàu chất hữu cơ, đạm và vi sinh vật, nếu chảy vào suối, rạch sẽ đến sông chính.

Canh tác nông nghiệp. Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật từ vườn cây, ruộng rẫy theo nước mưa chảy tràn về sông, nhất là các trận mưa đầu mùa.

Khai thác cát và giao thông thuỷ. Khai thác cát làm khuấy đục nước, sạt lở bờ; tàu thuyền có thể rò rỉ dầu. Sự cố chìm sà lan chở hàng, hoá chất là rủi ro ít gặp nhưng ảnh hưởng lớn.

Mùa khô: mặn, phèn và lưu lượng thấp

Mùa khô ở Nam Bộ kéo dài khoảng từ tháng Mười Hai đến tháng Tư. Lưu lượng sông giảm, trong khi thuỷ triều biển Đông vẫn đẩy nước mặn ngược lên theo dòng sông. Những năm hạn mặn gay gắt, độ mặn có lúc lên gần tới điểm lấy nước của nhà máy, nhất là trên sông Sài Gòn, buộc đơn vị cấp nước phải canh giờ triều để bơm nước thô lúc nước ngọt, hoặc tăng xả nước từ hồ thượng nguồn để đẩy mặn.

Lưu lượng thấp cũng làm chất bẩn ít được pha loãng. Ở một số đoạn, nước từ các vùng đất phèn chảy ra theo những trận mưa đầu mùa làm pH giảm đột ngột. Khi chất lượng nước thô thay đổi nhanh, nhà máy phải điều chỉnh hoá chất và có khi giảm công suất, dẫn đến nước yếu hoặc mất nước cục bộ ở cuối mạng.

Người dùng không cần theo dõi độ mặn hằng ngày, nhưng nên biết rằng những thông báo tạm ngưng hay giảm áp lực nước vào mùa khô thường có lý do từ nguồn nước thô. Theo dõi bản tin dự báo mặn của cơ quan khí tượng thuỷ văn giúp bạn đoán trước những tuần có nguy cơ. Những gia đình có người bệnh thận, tim mạch cần hạn chế muối nên chú ý thêm vào các tuần này và hỏi bác sĩ nếu băn khoăn về nước hơi lợ.

Sự cố nguồn nước và điều người dùng có thể nhận thấy

Dưới đây là những loại sự cố từng được báo chí nhắc tới trên các hệ thống sông lớn ở Nam Bộ, cùng dấu hiệu có thể xuất hiện ở vòi nước. Mỗi sự cố cụ thể sẽ có thông báo chính thức của đơn vị cấp nước.

Sự cố ở nguồnCó thể thấy ở nhàNên làm gì
Mặn lên cao gần điểm lấy nướcNước hơi lợ, áp lực yếu giờ cao điểmTrữ nước sẵn, theo dõi thông báo của đơn vị cấp nước
Tảo phát triển mạnh ở hồ, sôngNước có mùi bùn, mùi cỏĐun sôi vẫn dùng được nếu đơn vị cấp nước xác nhận an toàn
Sự cố tràn dầu, hoá chấtCó thể bị tạm ngưng cấp nướcKhông dùng nước có mùi xăng dầu, chờ hướng dẫn
Mưa lũ làm nước thô đụcNước hơi đục thời gian ngắnĐể lắng, báo nếu kéo dài
Sửa chữa đường ống chínhMất nước theo lịch thông báoTrữ nước trước giờ cắt

Khi nước máy có mùi hoá chất lạ, màu lạ kéo dài, đừng cố dùng để nấu ăn. Báo cho đơn vị cấp nước theo kênh chăm sóc khách hàng ghi trên hoá đơn và dùng tạm nước đóng chai cho ăn uống.

Cách đọc thông báo và bảng chất lượng nước máy

Đơn vị cấp nước phải công khai chất lượng nước theo quy định, thường đăng trên trang thông tin hoặc gửi kèm thông báo. Những điểm nên đọc kỹ:

  • Ngày lấy mẫu và vị trí lấy mẫu: tại nhà máy, trên mạng lưới hay tại vòi khách hàng; mẫu ở cuối mạng phản ánh sát hơn với nhà bạn.
  • Clo dư: cho biết nước còn đủ chất khử trùng khi đến nhà; có mùi clo nhẹ là dấu hiệu bình thường, không phải ô nhiễm.
  • Độ đục, màu, mùi vị: những chỉ tiêu bạn tự cảm nhận được, so với thông báo để biết điều mình thấy có khớp không.
  • Chỉ tiêu vi sinh: coliform, E. coli phải đạt mức quy định; đây là nhóm quan trọng nhất cho sức khoẻ.
  • Ghi chú so với quy chuẩn: bảng thường có cột giới hạn cho phép; chỉ tiêu nào đạt, chỉ tiêu nào cần lưu ý.
  • Thông báo sự cố: thời gian dự kiến khắc phục, khu vực ảnh hưởng, hướng dẫn dùng nước trong thời gian chờ.

Nếu thấy chất lượng nước tại nhà khác hẳn bảng công bố, vấn đề có thể nằm ở đường ống trong nhà hoặc bể chứa trên mái. Vệ sinh bể định kỳ trước khi kết luận nguồn nước bị ô nhiễm.

Hộ gia đình nên chuẩn bị gì

Những việc sau không tốn kém mà giúp gia đình chủ động khi nguồn nước có biến động, nhất là trong mùa khô.

  1. Có bể hoặc thùng chứa nước sạch có nắp, đủ dùng cho vài ngày sinh hoạt tối thiểu, và thay nước định kỳ để không đọng lâu.
  2. Vệ sinh bể nước mái, bồn inox theo lịch, kiểm tra nắp đậy để côn trùng, lá cây không rơi vào.
  3. Đăng ký nhận thông báo của đơn vị cấp nước qua tin nhắn hoặc ứng dụng nếu có, để biết lịch cắt nước, sự cố.
  4. Dự trữ một ít nước uống đóng chai cho trẻ nhỏ, người già khi có thông báo sự cố nguồn nước.
  5. Nếu dùng giếng khoan bổ sung, xét nghiệm nước định kỳ, vì nước ngầm vùng ven có thể nhiễm phèn, mặn hoặc vi sinh.

Nếu sau một đợt sự cố nguồn nước mà trong nhà có người tiêu chảy, nôn, sốt, hãy đi khám và nói rõ với bác sĩ về nguồn nước đã dùng.

Góp phần giữ nguồn nước và phản ánh khi cần

Một điều ít người để ý là nước thải của chính khu mình ở, dù nằm phía dưới điểm lấy nước, vẫn đi ra biển qua vùng nuôi trồng thuỷ sản và rừng ngập mặn Cần Giờ. Giữ kênh rạch sạch không chỉ vì nước máy, mà còn vì sinh kế của người ở cuối dòng. Mỗi hộ đấu nối nước thải vào cống thu gom khi khu phố có hệ thống, không tự đục ống xả ra rạch, là đóng góp thiết thực nhất.

Bảo vệ hai con sông là trách nhiệm của chính quyền nhiều địa phương, nhưng người dân góp phần được qua những việc nhỏ: không đổ rác, dầu mỡ thải xuống kênh rạch dẫn ra sông, không xả nước thải chăn nuôi chưa xử lý, phản ánh khi thấy cửa xả lạ, tàu thuyền đổ chất thải.

Khi phát hiện nước sông đổi màu bất thường, cá chết, váng dầu loang rộng, hãy chụp ảnh, ghi thời gian, vị trí rồi phản ánh cho UBND xã, phường hoặc kênh tiếp nhận phản ánh của tỉnh, thành. Nếu sự cố nguồn nước gây thiệt hại cho cơ sở sản xuất, gia đình và bạn muốn hiểu quyền của mình, hãy tra văn bản pháp luật hiện hành về bảo vệ môi trường và tài nguyên nước, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm đơn.

Câu hỏi thường gặp

Nước máy TP.HCM lấy từ đâu?

Phần lớn được xử lý từ nước thô lấy trên sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, ở các đoạn phía trên khu đô thị. Một phần nhỏ đến từ nước ngầm và các nguồn khác. Đơn vị cấp nước khu bạn ở có thể cho biết nhà máy nào cấp nước cho khu mình.

Nước máy có mùi clo có phải bị ô nhiễm không?

Không. Clo được dùng để khử trùng và phải còn một lượng nhỏ khi nước đến nhà để diệt vi sinh vật trên đường đi. Mùi clo nhẹ là bình thường. Để nước trong bình mở nắp một lúc hoặc đun sôi thì mùi giảm.

Mùa khô nước máy hơi lợ có uống được không?

Nước hơi lợ trong thời gian ngắn thường không nguy hiểm với người khoẻ, nhưng người có bệnh thận, tim mạch, tăng huyết áp nên hỏi bác sĩ và có thể dùng nước đóng chai cho ăn uống. Theo dõi thông báo của đơn vị cấp nước.

Hồ Trị An, hồ Dầu Tiếng liên quan gì tới nước máy?

Hai hồ điều tiết dòng chảy cho sông Đồng Nai và sông Sài Gòn. Mùa khô, xả nước từ hồ giúp tăng lưu lượng, đẩy mặn xa điểm lấy nước, nên chế độ vận hành hồ ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn nước thô của nhà máy.

Thấy váng dầu trên sông Sài Gòn thì báo ai?

Chụp ảnh, ghi thời gian, vị trí rồi phản ánh cho chính quyền phường, xã nơi phát hiện hoặc kênh tiếp nhận phản ánh của thành phố. Sự cố tràn dầu cần xử lý nhanh để không lan tới điểm lấy nước, nên báo sớm có giá trị lớn.

Có cần mua máy lọc nước khi đã dùng nước máy?

Nước máy đạt quy chuẩn đã dùng được sau khi đun sôi. Máy lọc là lựa chọn thêm, hữu ích khi đường ống trong nhà cũ, bể chứa khó vệ sinh hoặc gia đình muốn uống trực tiếp. Nhớ thay lõi lọc đúng hạn, lõi quá hạn có thể làm nước bẩn hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138