Phòng ngủ của trẻ nhỏ ở thành phố bụi sạch lên rõ rệt chỉ với những việc gần như không tốn tiền: chọn phòng xa mặt đường, bịt khe hở cửa sổ, dọn bớt đồ bám bụi, lau ẩm thay vì quét khô, giặt chăn gối thường xuyên, giữ phòng khô ráo và tuyệt đối không có khói thuốc, khói nhang trong nhà. Máy lọc không khí có ích, nhưng nên làm những việc này trước.
Trẻ dưới năm tuổi có thể ngủ mười tới mười bốn tiếng mỗi ngày, kể cả giấc trưa. Trẻ thở nhanh hơn người lớn, phổi còn đang phát triển, lại hay chơi lăn lê trên sàn, nơi bụi đọng nhiều nhất. Vì vậy, nếu phải chọn một chỗ trong nhà để đầu tư công sức giữ sạch, phòng ngủ của trẻ là nơi đáng nhất. Bài này tập trung vào không gian trong nhà; chuyện cho trẻ ra ngoài theo chỉ số không khí là một chủ đề riêng.
Vì sao phòng ngủ quan trọng hơn bạn nghĩ
Người ta thường chú ý tới bụi ngoài đường, nhưng tính theo giờ, trẻ nhỏ ở thành phố dành phần lớn thời gian trong nhà, và phần lớn thời gian trong nhà là ở phòng ngủ. Không khí trong phòng là tổng hợp của bụi từ ngoài lọt vào và những nguồn sinh ra ngay bên trong: mạt bụi trong chăn đệm, nấm mốc ở góc tường ẩm, lông thú nuôi, khói từ bếp và từ người lớn hút thuốc.
Khi trẻ ngủ, cửa thường đóng, không khí ít lưu thông, nên những gì có trong phòng sẽ ở lại suốt đêm. Một căn phòng sạch có thể giúp trẻ ngủ ngon hơn, ít bị nghẹt mũi về đêm hơn, đặc biệt với những trẻ có cơ địa dị ứng.
Tin tốt là phòng ngủ thường nhỏ, ít đồ, và người lớn kiểm soát được gần như mọi thứ trong đó. Thay vì lo lắng về những thứ ngoài tầm tay như khói xe, nhà máy, có thể bắt đầu từ chính căn phòng này.
Một lưu ý: phòng ngủ sạch không có nghĩa phải vô trùng. Trẻ vẫn cần được chơi, được tiếp xúc với môi trường bình thường. Mục tiêu là giảm những tác nhân gây hại rõ ràng như khói, bụi mịn, nấm mốc, chứ không phải khử khuẩn mọi bề mặt bằng hoá chất mạnh, thứ mà bản thân nó cũng có thể gây kích ứng đường thở.
Chọn phòng và bố trí giường
Phòng xa đường, xa bếp. Nếu nhà có nhiều phòng, chọn phòng phía sau hoặc phía ít xe nhất làm phòng ngủ của trẻ. Tránh phòng sát bếp, vì khói nấu ăn lan sang mỗi bữa, và tránh phòng ngay cạnh cầu thang dẫn từ tầng một mặt tiền.
Giường đặt xa cửa sổ phía đường. Trong cùng một phòng, góc xa cửa sổ và xa cửa ra vào thường ít bụi lọt vào hơn. Đặt nôi hay giường cũi sát tường trong, không đặt ngay dưới ô thoáng.
Không để đồ nặng mùi trong phòng. Thùng sơn, keo dán, chất tẩy rửa, xăng xe máy, bình xịt côn trùng không nên cất trong phòng ngủ của trẻ. Tủ gỗ công nghiệp mới mua nên để ở phòng khác cho bay bớt mùi vài tuần rồi mới chuyển vào.
Ổ cắm, dây điện của máy móc. Nếu đặt máy lọc hay máy hút ẩm, chọn chỗ trẻ không với tới, dây không vướng lối đi, tránh để trẻ tự bật tắt hay nghịch nút.
Thú nuôi ngủ chỗ khác. Chó mèo có thể là bạn thân của trẻ, nhưng lông và vảy da của chúng tích trong chăn đệm. Với trẻ có cơ địa dị ứng, nên để thú nuôi ngủ ở chỗ khác.
Bịt khe, dọn đồ và lau đúng cách
Những việc dưới đây mất vài buổi cuối tuần và vài phút mỗi ngày, chi phí không đáng kể:
- Kiểm tra khe hở quanh khung cửa sổ, dán nẹp chặn khe hoặc gioăng cao su; khe dưới chân cửa gắn chổi chặn.
- Dọn bớt thú nhồi bông, chỉ giữ vài con trẻ thích nhất và giặt chúng định kỳ; phần còn lại cất vào hộp có nắp.
- Bỏ thảm lông dày, thay bằng tấm lót trơn lau được, hoặc để sàn trống.
- Sách, đồ chơi để trong tủ có cửa hoặc hộp đậy, thay vì kệ mở bám bụi.
- Lau sàn bằng khăn ẩm hằng ngày, lau bậu cửa sổ, nóc tủ mỗi tuần; quét khô và phủi bằng chổi lông làm bụi bay lên rồi rơi xuống lại.
- Giặt ga, gối, chăn mỏng của trẻ hằng tuần, nếu có thể bằng nước nóng; phơi nắng ở nơi xa đường vào ngày không khí tốt.
- Rèm cửa chọn loại mỏng dễ giặt, giặt mỗi tháng thay vì rèm nhung nặng khó tháo.
Nếu dùng máy hút bụi, nên hút khi trẻ không ở trong phòng và chờ một lúc cho bụi lắng rồi lau lại bằng khăn ẩm. Một số máy cũ thổi bụi mịn ra ngược lại qua khe thoát khí.
Khói trong nhà: nguồn lớn nhất người lớn tự kiểm soát được
Trong mọi nguồn ô nhiễm mà trẻ nhỏ phải hít, khói thuốc lá của người thân là thứ dễ bỏ nhất về mặt kỹ thuật, dù khó nhất về mặt tâm lý. Khói thuốc chứa bụi mịn và nhiều chất độc hại, bám vào tóc, áo, rèm, ghế và tiếp tục bay hơi nhiều giờ sau khi điếu thuốc đã tắt. Hút ở ban công hay hút lúc trẻ ngủ không giải quyết được hoàn toàn.
Nhang, nến thơm, tinh dầu đốt cũng tạo bụi mịn trong nhà. Nhiều gia đình thắp nhang hằng ngày ở bàn thờ; nếu bàn thờ đặt gần phòng trẻ, có thể chuyển sang thắp ít hơn, chọn loại nhang ít khói, đóng cửa phòng trẻ khi thắp, hoặc mở cửa sổ gần bàn thờ cho thoáng.
Bếp than tổ ong, bếp củi đặt trong nhà ống kín gió vừa tạo khói vừa có thể sinh ra khí CO không màu không mùi. Với gia đình có trẻ nhỏ, đây là nguồn nguy hiểm thật sự, nên chuyển sang bếp khác nếu có thể, ít nhất là không đun bếp than trong nhà kín.
Khi nấu ăn, bật hút mùi, đóng cửa phòng trẻ, mở cửa sổ bếp. Chiên rán ít đi vào những ngày ngoài trời bụi, vì đó là lúc không thể mở rộng cửa để thoát khói.
Ẩm, mốc và mạt bụi: chuyện riêng của mùa nồm và nhà ẩm
Không phải mọi bụi trong phòng đều đến từ đường phố. Nhiều trẻ khò khè về đêm vì những thứ sinh sôi ngay trong nhà, nhất là ở miền Bắc mùa nồm và những nhà ẩm thấp.
| Tác nhân | Dấu hiệu nhận ra | Việc làm được |
|---|---|---|
| Nấm mốc | Đốm đen xanh ở góc tường, sau tủ, mùi ẩm mốc | Lau khô, xử lý vết mốc khi trẻ không có mặt, tìm chỗ thấm nước để sửa |
| Mạt bụi nhà | Không nhìn thấy, sống trong đệm, gối, thú bông | Giặt chăn gối nước nóng, bọc đệm, phơi nắng ngày đẹp |
| Hơi ẩm cao | Sàn đổ mồ hôi, gương mờ, quần áo lâu khô | Đóng cửa ngày nồm, hút ẩm hoặc bật điều hoà chế độ khô |
| Gián và côn trùng | Phân gián ở góc tủ, ngăn kéo | Giữ phòng không có đồ ăn, bịt khe, vệ sinh thường xuyên |
Khi xử lý nấm mốc, người lớn đeo khẩu trang, làm khi trẻ không có trong phòng, và thông gió kỹ sau đó. Vết mốc lan rộng do tường thấm cần sửa từ gốc, lau mãi sẽ quay lại.
Máy lọc không khí: có thì tốt, không có thì vẫn làm được nhiều việc
Nhiều phụ huynh nghĩ ngay tới việc mua máy lọc khi lo bụi mịn. Máy lọc phù hợp đặt trong phòng đóng kín cửa có thể giảm đáng kể bụi mịn trong phòng, nhưng chỉ phát huy khi những nguồn trong phòng đã được kiểm soát. Một chiếc máy chạy trong phòng có người hút thuốc hay cửa sổ hở toang thì không làm được bao nhiêu.
Nếu đã có máy, đặt ở phòng ngủ của trẻ, đóng cửa khi máy chạy, giữ khoảng cách vài chục phân với tường để luồng gió không bị chặn, và thay lõi lọc đúng hạn. Chọn chế độ chạy êm ban đêm để không ảnh hưởng giấc ngủ của trẻ.
Trước khi mua, hãy tính diện tích phòng trẻ và hỏi kỹ độ ồn ở chế độ thấp nhất, vì máy ồn quá sẽ khiến bố mẹ tắt đi giữa đêm. Máy đặt trong phòng trẻ cũng cần có khoá nút bấm hoặc đặt trên cao, tránh trẻ chập chững với tới, kéo đổ. Lõi lọc thay ra nên bọc túi kín rồi mới bỏ, vì lõi cũ chứa nhiều bụi đã giữ lại.
Nếu chưa có, đừng vội cảm thấy có lỗi. Những việc ở các mục trên, cộng với đóng cửa đúng giờ, đã cải thiện không khí phòng ngủ rất nhiều. Cách chọn máy theo nguồn ô nhiễm nơi ở được bàn riêng trong một bài khác của chuyên mục này.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám
Ho đêm kéo dài. Trẻ ho về đêm hoặc gần sáng nhiều tuần, ho tăng khi chạy nhảy, cười, hay khi trời lạnh, cần được bác sĩ nhi khám, không nên tự mua thuốc ho cho trẻ.
Khò khè, thở rít. Nghe tiếng khò khè khi trẻ thở ra, trẻ thở nhanh, phải ngồi dậy mới dễ thở, là dấu hiệu phải đi khám sớm.
Nghẹt mũi, hắt hơi kéo dài. Trẻ nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, dụi mắt liên tục nhiều tuần, đặc biệt khi các triệu chứng nặng hơn trong phòng ngủ, có thể liên quan tới dị ứng; bác sĩ sẽ đánh giá.
Dấu hiệu nguy hiểm. Trẻ thở rất nhanh, rút lõm lồng ngực, môi tím, li bì, bỏ bú hoặc không uống được, sốt cao co giật: đưa đi cấp cứu ngay.
Kể cho bác sĩ về môi trường sống. Khi đi khám, nói rõ nhà ở gần đường lớn hay khu công nghiệp, trong nhà có người hút thuốc không, có thú nuôi, có mốc không. Những thông tin này giúp bác sĩ hiểu bệnh của trẻ rõ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bật quạt hay điều hoà suốt đêm trong phòng trẻ khi trời bụi?
Điều hoà giúp đóng kín cửa mà không nóng, nhưng phải vệ sinh lưới lọc định kỳ vì lưới bẩn thổi bụi và nấm mốc ra phòng. Quạt chỉ khuấy không khí trong phòng, không lọc bụi. Chỉnh nhiệt độ vừa phải, tránh thổi thẳng vào trẻ.
Trẻ sơ sinh có cần phòng riêng có máy lọc không?
Không bắt buộc. Trẻ sơ sinh ngủ chung phòng bố mẹ là bình thường. Điều quan trọng hơn là phòng không có khói thuốc, nhang, khói bếp, giữ sạch và khô. Nếu có máy lọc, đặt trong phòng trẻ ngủ là hợp lý.
Phun khử khuẩn phòng trẻ thường xuyên có tốt không?
Không cần và có thể phản tác dụng. Nhiều chất khử khuẩn dạng xịt gây kích ứng đường thở. Lau bằng nước sạch hoặc nước pha xà phòng nhẹ là đủ cho sinh hoạt hằng ngày.
Thú nhồi bông có nên bỏ hết khỏi phòng trẻ không?
Không cần bỏ hết. Giữ vài con trẻ thích nhất, giặt thường xuyên và phơi khô kỹ. Phần còn lại cất vào hộp có nắp, đổi luân phiên để trẻ không chán.
Mở cửa sổ phòng trẻ lúc nào thì hợp lý?
Mở vào giờ ngoài trời sạch hơn trong ngày theo số liệu quan trắc, sau cơn mưa, hoặc khi đường vắng xe. Ngày bụi nặng thì đóng, thông gió qua cửa phòng sang khu vực khác trong nhà.
Trẻ hay chảy máu cam vào mùa khô bụi có cần đi khám không?
Không khí khô và bụi có thể làm niêm mạc mũi khô, dễ chảy máu. Nếu chảy máu cam thường xuyên, khó cầm hoặc kèm bầm tím, sốt, cần đưa trẻ đi khám để bác sĩ tìm nguyên nhân.