Không khí Đồng Tháp mới phần lớn thời gian trong lành, vì đây là vùng đồng lúa, vườn cây rộng, ít công nghiệp nặng; ba nguồn làm không khí kém đi là khói rơm sau các vụ gặt (rõ nhất tháng 2 – 3), khói lò gạch thủ công và lò sấy lúa đốt trấu, cùng bụi khói xe dọc quốc lộ 1 và cao tốc qua vùng Tiền Giang cũ. Các đô thị như Cao Lãnh, Sa Đéc, Mỹ Tho có bụi giao thông giờ cao điểm ở mức nhẹ hơn nhiều so với thành phố lớn.
Từ ngày 1/7/2025, Tiền Giang nhập vào Đồng Tháp. Tỉnh mới nằm dọc sông Tiền, từ vùng Đồng Tháp Mười trũng phía bắc tới các cù lao, vườn trái cây và cửa biển phía đông. Bài này đi qua từng nguồn, từng mùa, cách tra số liệu và việc người dân làm được. Nguồn nói theo loại, không nêu tên cơ sở; không đưa số đo.
Đồng Tháp Mười và vùng lúa: khói theo vụ gặt
Đồng Tháp cũ là một trong những vựa lúa lớn nhất nước, với vùng Đồng Tháp Mười trũng ở phía bắc. Tiền Giang cũ cũng có vùng lúa rộng ở phía tây, giáp Long An cũ. Mỗi năm phần lớn ruộng ở đây làm hai đến ba vụ, nên khói rơm xuất hiện vài đợt trong năm chứ không chỉ một mùa.
Đợt rõ nhất là sau vụ đông xuân, khoảng tháng 2 đến tháng 3. Trời khô, nắng, rơm khô nhanh và cháy dễ. Nhiều nơi gặt xong để rơm phơi vài ngày rồi đốt cả ruộng cùng lúc vào buổi chiều. Khói lan ngang mặt đồng, trôi vào các ấp ven ruộng và có khi tới các thị trấn, thị xã gần đó.
Sau vụ hè thu, khoảng tháng 6 đến tháng 8, cũng có đốt nhưng khói nhẹ hơn vì mưa làm rơm ẩm. Vùng nào làm vụ thu đông thì có thêm một đợt nhỏ vào cuối năm.
Nhiều xã đã có dịch vụ cuộn rơm bằng máy, rơm cuộn bán cho người trồng nấm, nuôi bò, phủ gốc vườn cây. Ở những nơi này, cảnh đốt cả cánh đồng đã giảm rõ. Bài riêng về mùa đốt đồng ở đồng bằng sông Cửu Long trong cùng danh mục đi sâu vào lịch, khói đi xa tới đâu và cách tránh.
Lò gạch, lò sấy và những nguồn khói nhỏ ở nông thôn
Lò gạch thủ công còn sót lại. Trước đây dọc sông Tiền và các kênh lớn có nhiều lò gạch thủ công đốt bằng trấu, củi. Phần lớn đã dừng hoặc chuyển đổi theo chủ trương xoá lò gạch thủ công, nhưng vẫn còn những lò hoạt động ở một số nơi. Khói lò gạch có bụi mịn và khí từ đốt nhiên liệu, rõ nhất ở nhà sát lò và cuối hướng gió.
Lò sấy lúa đốt trấu. Mùa gặt, lò sấy chạy liên tục, đốt trấu để cấp nhiệt. Tro trắng xám bay ra, bám mái nhà, lu nước, đồ phơi quanh lò. Lò có buồng đốt kín, có lọc bụi thì ít ảnh hưởng hơn.
Đốt rác ở ven nhà. Nhiều vùng nông thôn chưa có thu gom rác đều đặn, người dân đốt rác sinh hoạt ngay sau vườn. Rác có nhựa, túi ni lông khi đốt tạo khói độc hơn khói củi. Nếu xã đã có xe thu gom, nên dùng thay vì đốt.
Bếp củi, bếp trấu. Nhiều nhà vẫn nấu bằng củi, trấu. Khói bếp trong gian bếp kín ảnh hưởng trực tiếp tới người nấu và trẻ nhỏ. Mở thông gió, làm ống khói, hoặc chuyển dần sang bếp khác giúp giảm khói trong nhà.
Khói lò ở làng nghề. Một số làng nghề như sấy bánh phồng, làm cốm, chế biến nông sản cũng dùng lò đốt. Thường quy mô nhỏ, nhưng khi nhiều lò trong một xóm cùng đốt thì khói tích lại vào chiều tối.
Quốc lộ 1, cao tốc và đô thị Mỹ Tho, Cao Lãnh, Sa Đéc
Vùng Tiền Giang cũ là cửa ngõ của cả miền Tây lên TP.HCM. Quốc lộ 1 và cao tốc từ TP.HCM về Trung Lương chạy qua đây, mang lượng xe khách, xe tải rất lớn, nhất là dịp lễ Tết khi người miền Tây đi về. Thị trấn, chợ và khu dân cư sát quốc lộ chịu bụi đường và khói xe rõ hơn hẳn các ấp trong đồng.
Mỹ Tho, Cao Lãnh, Sa Đéc là các đô thị cỡ vừa. Giờ cao điểm có khói xe máy, xe buýt ở các trục chính, nhưng không đặc như ở thành phố lớn. Công trình xây dựng đường, cầu, khu đô thị mới là nguồn bụi thô cục bộ trong mùa khô.
Những ngày giáp Tết, đường về miền Tây ùn tắc kéo dài, khói xe dồn lại ở các nút giao và đoạn đường qua thị trấn. Người sống sát quốc lộ nên coi đây là thời gian đóng cửa mặt đường nhiều hơn bình thường.
Khu công nghiệp ở vùng Tiền Giang cũ phía giáp TP.HCM và Long An cũ cũng góp thêm xe nặng, mùi từ một số ngành chế biến. Mức độ nhẹ hơn vành đai công nghiệp của TP.HCM, nhưng người ở gần vẫn nên để ý mùi ban đêm.
Lịch trong năm ở Đồng Tháp mới
Quy luật thường gặp để gia đình chuẩn bị. Thời vụ lệch nhau giữa các vùng và giữa các năm, nên đây chỉ là khung tham khảo.
| Thời gian | Điều thường xảy ra | Vùng chịu nhiều | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Tháng 12 – tháng 1 | Đầu mùa khô, trời đẹp, ít đốt | Toàn tỉnh dễ chịu | Thời điểm hợp cho việc ngoài trời |
| Tháng 2 – tháng 3 | Gặt đông xuân, đốt rơm, lò sấy chạy mạnh | Vùng lúa, ấp ven ruộng | Đóng cửa từ chiều, đậy lu nước |
| Tháng 4 – tháng 5 | Nắng nóng cuối mùa khô | Đô thị, dọc quốc lộ | Hạn chế vận động nặng ngoài trời đầu giờ chiều |
| Tháng 6 – tháng 8 | Gặt hè thu, đốt rơm xen mưa | Vùng lúa | Khói nhẹ hơn, vẫn để ý chiều không mưa |
| Tháng 9 – tháng 11 | Mùa nước nổi, đồng trũng ngập | Đồng Tháp Mười | Không khí thường trong lành nhất năm |
| Giáp Tết | Xe về quê dồn trên quốc lộ, cao tốc | Dọc quốc lộ 1, Mỹ Tho | Đóng cửa mặt đường, đi giờ thấp điểm |
Mùa nước nổi là đặc sản không khí của vùng Đồng Tháp Mười: đồng ngập, gió mát, gần như không có đốt. Những tuần này đáng để mở cửa, phơi phóng, cho trẻ chơi ngoài trời thoải mái.
Tra số liệu ở Đồng Tháp mới
Sau sáp nhập, trạm quan trắc của Đồng Tháp và Tiền Giang cũ đang gom về một hệ thống. Cách tra:
- Tìm hệ thống quan trắc môi trường của Đồng Tháp do Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý; xem đã có trạm vùng Tiền Giang cũ chưa.
- Nếu chưa, tìm thêm theo tên Tiền Giang kèm “quan trắc môi trường”.
- Đối chiếu với cổng quan trắc quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
- Ở nông thôn, nhìn ra đồng vào chiều muộn trong mùa gặt; thấy nhiều đám khói thì chủ động đóng cửa trước khi khói trôi tới nhà.
- Ghi lại những ngày khói, mùi, kèm hướng gió, nếu muốn đề nghị xã có kế hoạch đốt luân phiên hoặc dịch vụ thu gom rơm.
Trạm đo thường đặt ở thành phố, thị xã. Một ấp giữa đồng có thể có không khí rất khác số liệu trạm vào chiều mùa gặt, theo cả hai chiều.
Bảo vệ người trong nhà mùa khói
Đóng cửa trước khi khói tới. Khói rơm thường bắt đầu chiều muộn. Đóng cửa phía đồng từ khoảng ba, bốn giờ chiều trong những tuần gặt rộ, mở lại sáng hôm sau.
Che lu, rút đồ phơi. Tro rơm, tro trấu bay vào lu nước và đồ phơi. Đậy kín lu, rút quần áo trước chiều tối.
Người nhạy cảm ở trong nhà. Người có bệnh hen, bệnh phổi mạn, bệnh tim, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai nên tránh ra đồng khi đang đốt. Thấy khó thở, ho kéo dài, khò khè tăng thì đi khám bác sĩ.
Người đốt đồng. Đứng đầu hướng gió, không để lửa lan sang ruộng bên cạnh hay bờ cây, không đốt gần đường và nhà. Tốt nhất là hỏi xem xã có dịch vụ cuộn rơm không, vì rơm cuộn còn bán được.
Lau nhà sau đợt khói. Hết tuần gặt rộ, lau ướt bậu cửa, quạt, rèm và mặt bàn để bỏ lớp tro mịn đã lọt vào. Quét khô làm tro bay lại vào không khí trong nhà.
Cù lao, vườn trái cây và vùng biển Gò Công: nơi thoáng nhất tỉnh
Không phải vùng nào của Đồng Tháp mới cũng chịu khói theo vụ. Các cù lao giữa sông Tiền, như vùng vườn trái cây ở Cái Bè, Cai Lậy cũ hay quanh Sa Đéc, Lai Vung, chủ yếu trồng cây lâu năm: xoài, sầu riêng, nhãn, quýt, bưởi. Ở đây gần như không đốt rơm, vườn cây dày che gió nóng, sông bao quanh. Không khí trong vườn phần lớn năm thuộc loại rất tốt.
Vùng ven biển Gò Công cũ ở phía đông có gió biển thổi đều, ruộng muối, vùng nuôi tôm và đất giồng. Điều cần để ý ở đây ít là bụi khói mà là mùi ao nuôi vào những ngày nắng nóng, cùng chuyện xâm nhập mặn mùa khô ảnh hưởng tới nước sinh hoạt.
Làng hoa Sa Đéc và các vườn kiểng mùa giáp Tết có lượng khách đông, xe đông hơn hẳn, nhưng chỉ trong vài tuần. Cái cần lưu ý nhỏ là thuốc bảo vệ thực vật phun trong vườn hoa, vườn cây: khi hàng xóm phun, nên đóng cửa phía vườn đó và không cho trẻ chơi gần trong ngày phun.
Người đang cân nhắc chuyển về Đồng Tháp mới vì không khí có thể ưu tiên những vùng vườn và cù lao này, cách xa trục quốc lộ và các cánh đồng lúa rộng.
Câu hỏi thường gặp
Tiền Giang sau sáp nhập thuộc tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, Tiền Giang nhập vào Đồng Tháp. Khi tra số liệu không khí, tìm trong hệ thống của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, nếu chưa thấy trạm cũ thì tìm theo tên Tiền Giang.
Không khí Đồng Tháp có tốt không?
Phần lớn thời gian là tốt, vì là vùng nông nghiệp, ít công nghiệp nặng. Những lúc kém đi chủ yếu là mùa đốt rơm sau gặt, quanh lò gạch, lò sấy và dọc các trục giao thông lớn.
Mùa nào ở Đồng Tháp nhiều khói rơm nhất?
Rõ nhất sau vụ đông xuân, khoảng tháng 2 đến tháng 3, khi trời khô và rơm cháy dễ. Sau vụ hè thu cũng có nhưng nhẹ hơn vì có mưa xen kẽ.
Lò gạch thủ công ở Đồng Tháp còn nhiều không?
Phần lớn lò gạch thủ công đã dừng hoặc chuyển đổi theo chủ trương xoá lò thủ công, nhưng vẫn còn một số nơi hoạt động. Nhà ở sát lò và cuối hướng gió là nơi chịu khói nhiều nhất.
Mỹ Tho có ô nhiễm không khí nhiều không?
Mỹ Tho là đô thị cỡ vừa, có bụi khói xe giờ cao điểm và dọc quốc lộ 1, cao tốc, rõ hơn vào dịp lễ Tết. Nhìn chung mức độ nhẹ hơn nhiều so với thành phố lớn.
Mùa nước nổi không khí có tốt hơn không?
Thường là tốt nhất trong năm, vì đồng trũng ngập nước, gần như không đốt rơm, mưa rửa bụi và gió thổi mát. Đây là lúc hợp để mở cửa, phơi phóng và cho trẻ chơi ngoài trời.