ONhiem.comÔ Nhiễm
Ô nhiễm sông, hồ, kênh rạch

Kênh rạch TP.HCM: rác, mùi hôi mùa khô và nhà ven kênh làm gì cho đỡ

Vì sao kênh rạch TP.HCM hôi nặng mùa khô và khi triều rút, rác từ đâu ra, kênh nào hay được nhắc, và nhà ven kênh làm gì để đỡ mùi, đỡ muỗi, giữ sức khoẻ.

Narrow canal lined with stilt houses and potted plants in Ho Chi Minh City, low tide exposing dark mud and floating plastic, a woman seen from behind sweeping her porch, hazy noon light

Kênh rạch ở TP.HCM bốc mùi nặng nhất vào mùa khô và những lúc triều rút, khi nước trong kênh xuống thấp, lớp bùn đáy chứa nước thải và rác lâu năm lộ ra, phân huỷ trong nắng nóng; còn rác nổi đến chủ yếu từ việc vứt bừa xuống kênh và từ cống thoát nước sau mưa. Nhà ven kênh không tự làm sạch được dòng kênh, nhưng có thể làm nhiều việc để bớt mùi, bớt muỗi và bảo vệ sức khoẻ gia đình.

Bài này giải thích vì sao kênh hôi theo nhịp triều và theo mùa, kể ra các trục kênh thường được nhắc ngoài tuyến Nhiêu Lộc – Thị Nghè đã cải tạo, những việc thành phố đang làm, và một danh sách việc cụ thể cho hộ ven kênh. Bài không đưa số đo cụ thể; số liệu quan trắc bạn tra ở công bố chính thức của thành phố.

Mạng kênh rạch của thành phố và nhiệm vụ của nó

TP.HCM nằm trên vùng đất thấp chằng chịt sông rạch, chịu ảnh hưởng thuỷ triều bán nhật triều không đều, tức mỗi ngày nước lên xuống hai lần. Hệ thống kênh rạch nội đô vừa là đường thoát nước mưa, vừa là nơi nhận nước thải sinh hoạt của nhiều khu dân cư chưa có cống thu gom riêng, vừa là đường dẫn nước triều ra vào.

Ngoài tuyến Nhiêu Lộc – Thị Nghè đã được cải tạo từ nhiều năm trước, các trục kênh lớn khác thường được nhắc đến trong tin tức gồm Tân Hoá – Lò Gốm, Tàu Hủ – Bến Nghé – kênh Đôi – kênh Tẻ, Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên, và kênh Ba Bò ở khu vực giáp ranh phía bắc thành phố. Mỗi tuyến đi qua nhiều phường đông dân, nhận nước từ nhiều nhánh nhỏ.

Sau sáp nhập năm 2025, TP.HCM mở rộng thêm vùng Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nên mạng kênh rạch và chuyện ô nhiễm kênh rạch nay trải rộng hơn, gồm cả các rạch nhận nước thải khu công nghiệp ở phía bắc. Bài này tập trung vào kênh rạch trong khu dân cư đô thị cũ, nơi phản ánh về mùi và rác nhiều nhất.

Với người mới chuyển tới ở gần kênh, nên dành thời gian quan sát đoạn kênh trong vài thời điểm khác nhau: lúc triều lên buổi sáng, lúc triều rút buổi trưa, sau một trận mưa lớn. Hỏi hàng xóm lâu năm xem nhà có bị triều cường tràn vào không, mùa nào muỗi nhiều, đoạn kênh đã có kế hoạch cải tạo chưa. Những thông tin này giúp bạn bố trí nhà cửa hợp lý ngay từ đầu.

Vì sao kênh hôi theo nhịp triều và theo mùa

Triều rút làm lộ bùn. Khi nước ròng, mực nước kênh hạ thấp, lớp bùn đáy tích tụ nước thải, rác hữu cơ lộ ra hoặc chỉ còn lớp nước mỏng. Bùn phân huỷ trong điều kiện thiếu oxy sinh khí có mùi trứng thối, nắng càng gắt mùi càng nặng.

Mùa khô ít nước rửa. Từ khoảng tháng Mười Hai đến tháng Tư, mưa gần như không có, nước trong kênh chủ yếu là nước thải và nước triều. Không có dòng nước mưa pha loãng nên mùi kéo dài cả ngày ở những đoạn ít lưu thông.

Đoạn cụt, đoạn hẹp. Những nhánh kênh cụt, đoạn bị lấn chiếm thu hẹp, dưới gầm cầu hay sau cửa cống thường nước tù, rác dồn lại, là nơi mùi nặng nhất.

Trận mưa đầu mùa. Mưa lớn đầu mùa cuốn rác, cặn trong cống thoát nước ra kênh cùng lúc, nước kênh đục và hôi hơn trong một hai ngày trước khi được rửa trôi.

Triều cường. Khi triều cường dâng cao, nước kênh có thể tràn lên đường, vào nhà thấp, mang theo rác và nước bẩn. Đây không chỉ là chuyện mùi mà còn là chuyện vệ sinh.

Rác trên kênh đến từ đâu

Rác nổi trên kênh có nhiều nguồn. Nguồn dễ thấy nhất là rác vứt trực tiếp xuống kênh từ nhà ven kênh, từ người đi đường, từ hàng quán, chợ tạm. Túi nilon, hộp xốp, chai nhựa, ly nhựa chiếm phần lớn vì nhẹ, nổi, khó phân huỷ.

Nguồn thứ hai là rác theo hệ thống cống thoát nước. Rác vứt trên đường, rác bị gió thổi, rác tràn từ thùng đầy bị nước mưa cuốn vào miệng cống, rồi cống đổ ra kênh. Vì vậy sau mỗi trận mưa lớn, rác thường dồn về các cửa xả.

Nguồn thứ ba là rác cồng kềnh như nệm cũ, bàn ghế, xà bần bị lén đổ xuống kênh, thường vào ban đêm ở các đoạn vắng. Loại rác này gây cản dòng, giữ thêm rác nhỏ quanh nó. Ngoài ra thuỷ triều lên xuống khiến rác trôi qua lại, mắc vào bờ, vào chân nhà sàn, nên một hộ không xả rác vẫn có thể phải chịu rác của người khác.

Hiểu nguồn rác giúp hàng xóm cùng đoạn kênh thoả thuận với nhau, và giúp tổ dân phố đề xuất đúng: đặt thêm thùng rác, gắn lưới chắn rác ở cửa xả, tăng tần suất vớt rác ở đoạn hay ùn ứ.

Những việc thành phố đang làm

Theo các thông tin công bố của thành phố qua nhiều năm, việc cải thiện kênh rạch đi theo những hướng chính sau. Tiến độ từng tuyến bạn theo dõi qua thông báo chính thức.

  • Cải tạo tổng thể từng trục kênh: nạo vét, xây kè, làm đường dọc kênh, di dời nhà trên và ven kênh theo dự án có bồi thường, tái định cư.
  • Xây cống bao, thu gom nước thải: chặn nước thải từ các cửa xả, dẫn về nhà máy xử lý nước thải thay vì đổ thẳng xuống kênh.
  • Mở rộng nhà máy xử lý nước thải đô thị: nâng tỷ lệ nước thải sinh hoạt được xử lý trước khi ra sông.
  • Vớt rác định kỳ: đội vớt rác bằng ghe, phao chắn rác ở cửa kênh, đặc biệt trước và sau mùa mưa.
  • Cống ngăn triều: các công trình chống ngập kết hợp điều tiết nước giúp giảm triều tràn vào khu dân cư.

Kinh nghiệm từ những tuyến đã cải tạo cho thấy khi nước thải được chặn và hai bờ được chỉnh trang, mùi giảm rõ và người dân bắt đầu dùng không gian ven kênh để đi bộ, tập thể dục.

Nhà ven kênh làm gì cho đỡ mùi, đỡ muỗi

Những việc dưới đây phù hợp với nhà ở sát kênh hoặc cách kênh một con hẻm.

  1. Lắp xi phông, nắp đậy kín cho mọi ga thoát nước trong nhà, vì khi triều lên, khí từ cống và kênh có thể theo ống ngược vào nhà.
  2. Đóng cửa sổ hướng kênh vào lúc triều rút buổi trưa, mở lại khi triều lên hoặc có gió từ phía ngược lại; theo dõi lịch thuỷ triều để biết giờ.
  3. Phát quang bụi rậm, dọn vật đọng nước quanh nhà, đậy kín lu khạp để giảm muỗi, nhất là mùa mưa khi muỗi vằn truyền sốt xuất huyết hoạt động mạnh.
  4. Mắc màn khi ngủ, dùng lưới chống muỗi cho cửa sổ; cho trẻ mặc quần áo dài khi chơi gần bờ kênh lúc chiều tối.
  5. Không vứt rác xuống kênh, kể cả rác hữu cơ; thoả thuận với hàng xóm cùng giữ đoạn kênh trước nhà và báo tổ dân phố khi có người đổ trộm rác cồng kềnh.
  6. Khi triều cường tràn vào nhà, kê cao đồ điện, sau khi nước rút lau rửa sàn bằng chất tẩy rửa thông thường, phơi khô đồ ướt.

Không cho trẻ lội nước kênh hay nước triều cường. Nếu ai trong nhà bị sốt cao, đau đầu, đau người vào mùa mưa, đặc biệt khi khu bạn ở có người mắc sốt xuất huyết, cần đi khám sớm thay vì tự điều trị.

Đọc tình trạng đoạn kênh trước nhà

Bảng dưới gợi ý cách đọc một vài dấu hiệu dễ thấy và hành động phù hợp, không thay cho số liệu quan trắc.

Dấu hiệuThường làHành động
Mùi trứng thối giờ trưa, triều rútBùn đáy phân huỷ thiếu khíĐóng cửa hướng kênh, theo lịch triều
Rác dồn đống một chỗ nhiều ngàyĐoạn nước tù, vướng vật cảnBáo tổ dân phố, phường để vớt
Nước đổi màu lạ, có mùi hoá chấtCó thể có nguồn xả bất thườngChụp ảnh, ghi giờ, phản ánh ngay
Cá, ốc chết nổiThiếu oxy đột ngột hoặc có chất độcKhông vớt ăn, báo phường
Lăng quăng nhiều trong vũng đọngNơi muỗi sinh sảnLấp vũng, đổ bỏ nước đọng

Ghi nhận đều đặn những dấu hiệu này giúp phản ánh của bạn có sức nặng: thay vì nói kênh hôi, bạn chỉ ra được đoạn nào, giờ nào, kéo dài bao lâu.

Phản ánh và tham gia khi có dự án cải tạo

Khi có rác cồng kềnh bị đổ trộm, cửa xả mới, nước đổi màu lạ hay mùi hoá chất, bạn phản ánh cho UBND phường hoặc qua kênh tiếp nhận phản ánh của thành phố, kèm ảnh, thời gian, vị trí. Phản ánh cụ thể giúp cơ quan chức năng xác minh nhanh.

Nếu khu bạn ở nằm trong phạm vi dự án cải tạo kênh, thành phố sẽ công bố thông tin, lấy ý kiến, lập phương án bồi thường, tái định cư. Đây là chuyện lớn với mỗi gia đình, nên đọc kỹ thông báo, giữ giấy tờ nhà đất, hỏi rõ những điều chưa hiểu. Với các câu hỏi về quyền lợi khi bị thu hồi đất hay thiệt hại do ô nhiễm, nên tra văn bản pháp luật hiện hành và có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu đúng trước khi ký hay khiếu nại.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao kênh hôi nhất vào buổi trưa?

Buổi trưa nắng gắt làm bùn và nước nóng lên, vi sinh vật phân huỷ nhanh hơn. Nếu lúc đó trùng với triều rút, lớp bùn đáy lộ ra hoặc chỉ còn nước mỏng, khí có mùi thoát ra mạnh. Theo dõi lịch triều giúp bạn biết giờ nào nên đóng cửa.

Nước triều cường tràn vào nhà có bẩn không?

Có. Nước triều cường hoà với nước kênh, nước cống nên chứa vi sinh vật và rác. Không cho trẻ lội, mang ủng khi phải đi qua, sau khi nước rút lau sàn bằng chất tẩy rửa thông thường và rửa tay chân bằng xà phòng.

Sống ven kênh có dễ bị sốt xuất huyết hơn không?

Nguy cơ phụ thuộc nhiều vào chỗ đọng nước sạch quanh nhà, nơi muỗi vằn đẻ trứng, hơn là bản thân dòng kênh. Dọn vật chứa nước đọng, đậy lu khạp, mắc màn và đi khám sớm khi sốt cao là cách phòng hiệu quả.

Ai có trách nhiệm vớt rác trên kênh?

Thành phố giao cho đơn vị dịch vụ công ích vớt rác trên các tuyến kênh theo kế hoạch. Khi rác ùn ứ lâu ngày ở một đoạn, bạn báo tổ dân phố hoặc UBND phường để được bố trí vớt thêm.

Thấy người đổ xà bần xuống kênh ban đêm thì làm gì?

Giữ an toàn cho mình, không đối đầu. Nếu được, chụp ảnh, quay video từ xa, ghi thời gian, biển số phương tiện. Sau đó báo công an khu vực hoặc UBND phường. Bằng chứng rõ ràng giúp xử lý người vi phạm.

Kênh đã cải tạo có còn hôi không?

Thường giảm rõ khi nước thải được chặn về nhà máy xử lý. Tuy vậy vào mùa khô hoặc sau mưa lớn, một số đoạn vẫn có thể có mùi do bùn, rác mới. Giữ không xả rác và phản ánh sớm giúp duy trì kết quả cải tạo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138