ONhiem.comÔ Nhiễm
Sức khoẻ và tự bảo vệ

Shipper, bán hàng rong, công nhân công trường: tự bảo vệ khi làm ngoài trời ô nhiễm

Người làm việc ngoài đường không thể ở nhà ngày bụi. Cách sắp lộ trình, chỗ đứng, giờ nghỉ, đồ bảo hộ và thói quen sau ca làm giúp giảm lượng bụi hít vào mỗi ngày.

Delivery rider in a rain jacket pausing under a shady tree on a quiet side street, busy hazy avenue blurred in the background, insulated bag strapped to the motorbike

Người làm việc ngoài trời không tránh được ngày bụi, nhưng giảm được đáng kể lượng bụi hít vào bằng bốn việc: chọn lộ trình và chỗ đứng xa luồng khói xe, đeo đồ bảo hộ vừa vặn và thay đúng lúc, nghỉ ở nơi ít bụi thay vì ngay mép đường, và có thói quen làm sạch sau ca. Những việc này không tốn nhiều tiền, chủ yếu là thói quen.

Shipper, tài xế xe ôm công nghệ, người bán hàng rong, công nhân xây dựng, công nhân vệ sinh môi trường, cảnh sát giao thông, người trông xe là những người hít không khí đường phố nhiều giờ nhất mỗi ngày. Họ thường là người khoẻ, trẻ, nên ít chú ý. Bài này gom những kinh nghiệm thực tế và những điều người sử dụng lao động nên làm, dành cho chính người lao động và gia đình họ.

Vì sao người làm ngoài đường phơi nhiễm nhiều hơn nhiều lần

Số liệu ở trạm quan trắc phản ánh không khí chung của một khu vực. Nhưng người chạy xe giữa dòng xe máy, xe tải lúc giờ cao điểm hít không khí ngay sát ống xả, nơi nồng độ khí thải thường cao hơn hẳn mức chung. Các nghiên cứu đo phơi nhiễm cá nhân ở nhiều thành phố châu Á đều cho thấy người đi xe hai bánh giữa giờ cao điểm là một trong những nhóm hít nhiều bụi mịn nhất.

Thời gian cũng cộng dồn. Một nhân viên văn phòng đi làm mất nửa tiếng mỗi chiều; một shipper có thể chạy tám đến mười tiếng mỗi ngày, sáu bảy ngày mỗi tuần. Khi làm việc nặng, như khuân vác ở công trường hay chạy xe lên dốc cầu vượt, nhịp thở tăng lên, lượng không khí qua phổi trong mỗi phút nhiều gấp mấy lần lúc ngồi nghỉ.

Người bán hàng rong và người trông xe thì đứng một chỗ hàng giờ, thường đúng ở góc ngã tư hay cổng chợ, nơi xe dừng đèn đỏ, nổ máy chờ. Công nhân công trường còn có thêm bụi xi măng, bụi cát, bụi gạch mài, bụi sơn, khói hàn. Công nhân vệ sinh môi trường làm việc ban đêm và sáng sớm, đúng lúc mùa đông bụi đọng nhiều nhất.

Hiểu vì sao mình phơi nhiễm nhiều giúp chọn đúng chỗ để giảm. Không cần nghỉ việc, chỉ cần điều chỉnh những điểm phơi nhiễm cao nhất trong ngày.

Sắp lộ trình và chỗ đứng: miễn phí mà hiệu quả

Đi đường song song ít xe. Khi bản đồ cho hai lựa chọn chênh nhau vài phút, đường nhỏ trong khu dân cư thường ít khói hơn trục chính. Shipper quen khu vực có thể tự vẽ cho mình những tuyến "đường sạch hơn" giữa các điểm giao nhận hay lặp lại.

Đừng dừng sát đuôi xe tải, xe buýt. Lúc dừng đèn đỏ, chọn chỗ cách xa ống xả của xe lớn, tránh đứng ngay sau đuôi xe đang nổ máy. Một khoảng cách vài mét đã khác nhiều.

Chỗ chờ đơn. Thay vì đỗ chờ ngay mép đường đông, vào một con hẻm, gốc cây trong sân, mái hiên lùi sâu. Nhiều nhóm shipper đã có chỗ tụ tập quen; nếu chọn được chỗ xa đường lớn thì cả nhóm đều đỡ.

Bán hàng rong lùi vào trong. Gánh hàng, xe đẩy đặt lùi vào vỉa hè, quay lưng về phía đường, che bằng tấm bạt phía có gió mang khói tới. Lúc vắng khách, ngồi nghỉ ở phía trong.

Tận dụng giờ ít xe. Nếu được chủ động, dồn những đơn xa vào khung giờ ngoài cao điểm, dành giờ cao điểm cho đơn gần. Người làm tự do có lợi thế ở điểm này hơn người làm theo ca cố định.

Đồ bảo hộ: chọn, đeo và thay cho đúng

Khẩu trang và đồ bảo hộ chỉ có tác dụng khi chọn đúng loại cho công việc và dùng đúng cách. Vài nguyên tắc chung:

  • Khẩu trang vải mỏng chủ yếu chắn bụi thô và nắng; muốn giảm bụi mịn cần loại có lớp lọc và ôm sát mặt, không hở hai bên má, sống mũi.
  • Đeo vừa mặt quan trọng hơn loại đắt: kẹp mũi bóp sát, quai đủ chặt, râu dài làm hở khẩu trang thì nên cạo gọn.
  • Khẩu trang lọc dùng một lần thì thay khi ướt, bẩn, khó thở hơn lúc đầu hoặc hết số giờ nhà sản xuất ghi; giặt đi giặt lại loại không giặt được làm hỏng lớp lọc.
  • Công trường có bụi xi măng, cắt gạch, mài đá: cần đồ bảo hộ hô hấp phù hợp với loại bụi đó, theo quy định an toàn lao động; đây là trách nhiệm cấp phát của người sử dụng lao động.
  • Kính bảo hộ hoặc kính mũ bảo hiểm che mắt khỏi bụi, nhất là khi chạy sau xe chở đất.
  • Áo khoác, găng tay giúp giảm bụi bám trên da và quần áo, cởi ra trước khi vào nhà.

Khi đeo khẩu trang kín mà làm việc nặng, nhiều người thấy hụt hơi. Đó là phản ứng bình thường, nhưng nếu có bệnh tim phổi thì cần hỏi bác sĩ trước khi dùng loại kín trong nhiều giờ.

Theo nghề: điểm phơi nhiễm cao nhất và việc làm được

Mỗi nghề ngoài trời có những khoảnh khắc phơi nhiễm đậm nhất trong ngày. Bảng dưới giúp mỗi người nhận ra điểm của mình.

NghềLúc phơi nhiễm cao nhấtViệc nên làm
Shipper, xe ôm công nghệGiờ cao điểm, dừng đèn đỏ sau xe lớn, lên cầu vượtChọn đường nhỏ, đứng xa ống xả, nghỉ ở hẻm
Bán hàng rong, trông xeĐứng ngã tư, cổng chợ nhiều giờLùi vào trong, che bạt phía gió, đổi chỗ khi có thể
Công nhân xây dựngCắt, mài, trộn vữa, dọn phá dỡPhun nước dập bụi, đồ bảo hộ hô hấp, làm theo hướng gió
Công nhân vệ sinh môi trườngQuét đường đêm, sáng sớm mùa đôngTưới ẩm trước khi quét, khẩu trang lọc, áo dài tay
Người bán hàng ăn vỉa hèKhói than, khói chiên rán cộng khói xeĐổi sang bếp ít khói, đặt bếp xuôi gió, có quạt hút ra ngoài

Nhận ra một hai điểm phơi nhiễm lớn nhất trong ngày và tập trung giảm ở đó thường hiệu quả hơn cố gắng làm mọi thứ cùng lúc.

Sau ca làm và trong những ngày nghỉ

Về tới nhà, cởi áo khoác, giày dép ở cửa, rửa mặt, rửa tay, súc miệng, có điều kiện thì tắm gội ngay. Bụi bám trên tóc, quần áo rất dễ đem vào giường ngủ. Quần áo đi làm nên để riêng, giặt thường xuyên.

Phòng ngủ là nơi để phổi được nghỉ. Người làm ngoài đường cả ngày càng cần một chỗ ngủ ít bụi: đóng cửa sổ phía đường vào ngày xấu, không hút thuốc trong phòng, lau sàn bằng khăn ẩm. Nếu nhà có máy lọc, đặt ở phòng ngủ là hợp lý nhất.

Ăn uống đủ chất, uống đủ nước, ngủ đủ giấc giúp cơ thể hồi phục tốt hơn, điều mà người làm việc nhiều giờ thường bỏ bê. Hút thuốc lá là gánh nặng cộng thêm rất lớn lên phổi vốn đã phải chịu bụi cả ngày; nếu đang hút, đây là lý do mạnh để cân nhắc bỏ, và có thể nhờ cơ sở y tế hỗ trợ.

Ngày nghỉ, nếu có thể, đưa gia đình ra những nơi thoáng, xa đường lớn. Không phải để "thải độc" như lời quảng cáo, mà đơn giản là cho phổi một ngày thở không khí tốt hơn và cho tinh thần được thư giãn.

Quyền của người lao động và việc của người sử dụng lao động

Với công nhân làm việc trong môi trường có bụi, hoá chất, pháp luật về an toàn vệ sinh lao động đặt trách nhiệm cho người sử dụng lao động: đánh giá nguy cơ, trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp, tổ chức khám sức khoẻ định kỳ và khám phát hiện bệnh nghề nghiệp với những nghề có yếu tố nguy cơ. Quy định cụ thể thay đổi theo thời gian, người lao động nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi công đoàn cơ sở, phòng nhân sự.

Với shipper, tài xế công nghệ là đối tác tự do, các nền tảng thường không cấp đồ bảo hộ chống bụi. Một số cộng đồng tài xế đã tự chia sẻ kinh nghiệm chọn khẩu trang, tuyến đường, chỗ nghỉ. Tham gia những nhóm này giúp học hỏi nhanh hơn.

Nếu bạn là chủ cửa hàng, chủ thầu có người làm ngoài trời: cấp khẩu trang lọc đúng loại, bố trí chỗ nghỉ trong nhà hoặc có mái che xa đường, cho phép điều chỉnh giờ làm vào những ngày không khí rất xấu. Những việc này giữ sức khoẻ cho người làm và giảm ngày nghỉ ốm.

Nếu gặp vướng mắc về chế độ bảo hộ hay bệnh nghề nghiệp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền lợi của mình trước khi trao đổi với nơi làm việc.

Khi nào người làm ngoài trời nên đi khám

Ho kéo dài. Ho quá ba tuần, ho có đờm nhiều buổi sáng, ho tăng mỗi mùa bụi rồi không hết hẳn là lý do đi khám. Đừng coi là "bệnh nghề" phải chịu.

Khó thở khi gắng sức. Thấy hụt hơi khi lên cầu thang, khi bê hàng mà trước đây vẫn làm được, hoặc thở khò khè về đêm, cần được bác sĩ hô hấp kiểm tra.

Mắt, mũi, da. Mắt đỏ, ngứa kéo dài, chảy máu cam thường xuyên, da nổi mẩn ở vùng tiếp xúc bụi cũng nên đi khám để biết nguyên nhân.

Khám định kỳ đúng hẹn. Công nhân thuộc diện khám sức khoẻ định kỳ nên khai rõ công việc và thời gian làm, để bác sĩ biết cần kiểm tra gì thêm.

Cấp cứu ngay. Khó thở dữ dội, đau ngực, ngất, môi tím khi đang làm việc thì dừng việc, gọi cấp cứu, không cố chạy nốt đơn cuối.

Câu hỏi thường gặp

Shipper nên đeo loại khẩu trang nào khi chạy xe cả ngày?

Loại có lớp lọc bụi mịn và ôm sát mặt giúp giảm bụi tốt hơn khẩu trang vải mỏng. Quan trọng nhất là vừa mặt và thay đúng lúc. Ai có bệnh tim phổi nên hỏi bác sĩ trước khi đeo loại kín nhiều giờ.

Đi đường nhỏ có thật sự ít bụi hơn đường lớn không?

Nồng độ khí thải thường cao nhất sát các trục đường đông xe và giảm khi đi xa luồng xe. Đường trong khu dân cư ít xe tải, xe buýt nên phần lớn thời gian đỡ hơn, dù không phải lúc nào cũng sạch.

Công nhân xây dựng có được cấp đồ bảo hộ chống bụi không?

Theo nguyên tắc an toàn vệ sinh lao động, người sử dụng lao động phải trang bị phương tiện bảo vệ phù hợp với nguy cơ của công việc. Mức cụ thể nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Người bán hàng rong có cách nào giảm khói xe khi phải đứng một chỗ?

Lùi vào sâu trong vỉa hè, đặt hàng quay lưng ra đường, che bạt phía có gió mang khói, tránh góc ngã tư nơi xe dừng chờ đèn. Đổi chỗ sang lối vào chợ phía ít xe nếu được.

Uống sữa hay ăn tiết có giúp thải bụi khỏi phổi không?

Không có bằng chứng khoa học cho thấy món ăn nào đẩy được bụi ra khỏi phổi. Ăn uống đủ chất giúp cơ thể khoẻ hơn nói chung, nhưng cách bảo vệ thật sự là giảm lượng bụi hít vào.

Ho mỗi mùa bụi rồi tự hết có cần đi khám không?

Nếu ho lặp lại năm nào cũng có, kéo dài lâu hơn mỗi năm, hoặc kèm khó thở, khò khè, nên đi khám để kiểm tra chức năng phổi. Phát hiện sớm giúp điều trị và điều chỉnh công việc kịp thời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138