ONhiem.comÔ Nhiễm
Sức khoẻ và tự bảo vệ

Phụ nữ mang thai và ô nhiễm không khí, nguồn nước: giảm phơi nhiễm trong sinh hoạt

Bà bầu không cần sống trong lo sợ vì bụi mịn hay nước giếng, nhưng nên giảm phơi nhiễm bằng thói quen trong nhà, đường đi làm, nguồn nước uống và hỏi bác sĩ sản khoa.

Pregnant Vietnamese woman seen from behind watering potted herbs on a shaded balcony, soft morning haze over low-rise houses, gentle warm light, calm domestic mood

Phụ nữ mang thai giảm phơi nhiễm ô nhiễm hiệu quả nhất bằng ba nhóm việc trong tầm tay: giữ không khí trong nhà sạch (nhất là phòng ngủ và bếp), điều chỉnh đường đi và giờ ra ngoài theo số liệu không khí chính thức, và dùng nguồn nước uống, nấu ăn đã được kiểm tra hoặc đun sôi đúng cách. Không cần thay đổi cả cuộc sống, càng không cần hoảng sợ mỗi lần đọc tin về bụi mịn.

Các tổ chức y tế trên thế giới xếp phụ nữ mang thai vào nhóm nhạy cảm với ô nhiễm vì cơ thể mẹ thay đổi nhiều trong thai kỳ: thở nhanh hơn, nhu cầu oxy tăng, và những gì mẹ hít vào, uống vào đều liên quan tới thai nhi. Bài này nói về việc làm trong sinh hoạt; mọi câu hỏi về sức khoẻ của mẹ và bé, kể cả chuyện có nên dùng thực phẩm bổ sung hay không, xin hỏi bác sĩ sản khoa đang theo dõi thai kỳ.

Vì sao thai kỳ được xếp vào nhóm nhạy cảm

Khi mang thai, lượng không khí hít vào mỗi phút tăng lên đáng kể so với trước, vì cơ thể cần nhiều oxy hơn cho cả mẹ và con. Thở nhiều hơn đồng nghĩa với việc hít nhiều bụi hơn nếu không khí xung quanh bẩn. Niêm mạc mũi họng cũng thường sưng nề hơn trong thai kỳ, nhiều bà bầu thấy nghẹt mũi, khó thở hơn ngày thường mà không hề cảm cúm.

Các nghiên cứu dịch tễ ở nhiều quốc gia đã tìm hiểu mối liên quan giữa phơi nhiễm bụi mịn kéo dài trong thai kỳ với cân nặng lúc sinh và nguy cơ sinh non. Kết quả nói chung cho thấy có liên quan ở mức quần thể, nhưng mỗi thai kỳ cụ thể chịu tác động của rất nhiều yếu tố khác: dinh dưỡng, khám thai đều đặn, bệnh của mẹ, hút thuốc thụ động. Điều này có nghĩa là giảm phơi nhiễm là việc đáng làm, nhưng không nên quy mọi lo lắng về thai nhi cho ô nhiễm.

Với nước, mối lo nằm ở những vùng nước ngầm có thể nhiễm asen, nitrat hay vi sinh vật, và những nơi dùng nước sông, ao chưa xử lý. Bà bầu ở thành phố dùng nước máy của đơn vị cấp nước thì phần lớn ổn, còn ở nông thôn dùng giếng khoan, giếng đào thì cần biết nước nhà mình thế nào.

Thông điệp chung từ các bác sĩ sản khoa vẫn giống nhau: khám thai đúng lịch, ăn uống đủ chất, không hút thuốc và tránh khói thuốc, rồi mới đến các biện pháp giảm ô nhiễm. Các biện pháp này bổ sung chứ không thay thế những điều cơ bản đó.

Không khí trong nhà: nơi bà bầu ở lâu nhất

Khói thuốc là ưu tiên số một. Khói thuốc lá trong nhà, kể cả khi người hút đứng ở ban công hay hút lúc bà bầu đi vắng, vẫn để lại chất độc bám trên rèm, sofa, quần áo. Nếu có người thân hút thuốc, thai kỳ là lý do chính đáng nhất để đề nghị bỏ, hoặc ít nhất là hút hẳn ra ngoài và thay áo trước khi vào nhà.

Bếp và khói nấu nướng. Bếp gas, bếp than, chiên rán nhiều dầu tạo khói và bụi mịn trong nhà, đôi khi còn nhiều hơn ngoài đường. Bật hút mùi, mở cửa sổ bếp, nấu bằng nồi có nắp, hạn chế đứng sát bếp lâu khi chiên xào. Bếp than tổ ong trong nhà kín là nguồn khí độc nguy hiểm, không nên dùng.

Sơn, keo và đồ nội thất mới. Nhiều gia đình sửa nhà, sơn lại phòng, mua giường tủ mới để chuẩn bị đón em bé. Sơn và gỗ công nghiệp mới thường toả mùi hoá chất trong nhiều tuần. Nên làm sớm trước khi sinh, để phòng thoáng một thời gian, và bà bầu không trực tiếp sơn hay ngủ trong phòng vừa sơn.

Nhang, nến thơm, tinh dầu đốt. Đây là nguồn bụi mịn trong nhà ít người để ý. Thắp nhang ở nơi thoáng, không đốt trong phòng ngủ, tránh nến thơm đốt liền nhiều giờ.

Nấm mốc. Mùa nồm miền Bắc hay nhà ẩm thấp làm nấm mốc phát triển trên tường, trong tủ quần áo. Lau khô, thông gió, xử lý vết mốc sớm; nếu phải cạo mốc diện rộng, người khác trong nhà nên làm.

Ra đường và đi làm: những điều chỉnh nhỏ

Phần lớn bà bầu vẫn đi làm, đi chợ, đưa con lớn đi học. Không tránh được hoàn toàn thì giảm bớt:

  • Xem chất lượng không khí trên nguồn quan trắc chính thức của tỉnh hoặc quốc gia mỗi sáng, ngày xấu thì dời những việc không gấp.
  • Chọn đường đi qua khu dân cư, đường nhỏ ít xe tải thay vì đường vành đai, quốc lộ, kể cả khi phải đi lâu hơn vài phút.
  • Tránh đứng chờ lâu ở ngã tư, điểm dừng xe buýt sát làn xe; lùi vào trong vỉa hè, đứng xa ống xả.
  • Đi xe máy thì mặc áo khoác, đeo khẩu trang vừa mặt; nếu thấy khó thở khi đeo loại kín, hỏi bác sĩ loại phù hợp.
  • Nơi làm việc có hoá chất, dung môi, bụi kim loại, khói hàn: trao đổi với bộ phận nhân sự về việc tạm chuyển vị trí trong thai kỳ.
  • Đi bộ, tập nhẹ theo khuyến nghị của bác sĩ vào giờ không khí tốt hơn trong ngày, ở công viên xa đường lớn hoặc trong nhà.

Không cần phải làm tất cả mọi điều. Chọn hai ba việc dễ làm nhất với hoàn cảnh của mình rồi duy trì đều đặn là đủ tạo khác biệt.

Nguồn nước uống và nấu ăn

Bà bầu dùng nước máy ở đô thị có thể đọc bảng công bố chất lượng nước mà đơn vị cấp nước phải công khai định kỳ, xem khu vực mình có đạt các chỉ tiêu không. Nước máy nên đun sôi trước khi uống, nhất là sau những đợt mất nước, sửa đường ống hay khi thấy nước đục, có mùi lạ.

Ở nông thôn dùng giếng khoan, nhất là vùng đồng bằng sông Hồng và một số nơi ở đồng bằng sông Cửu Long, nên tìm hiểu xem khu vực có từng ghi nhận nước ngầm nhiễm asen hay không. Asen không màu, không mùi, đun sôi không loại bỏ được. Cách chắc chắn là gửi mẫu nước tới trung tâm y tế dự phòng hoặc phòng thí nghiệm được công nhận để xét nghiệm, rồi dựa vào kết quả mà chọn cách xử lý hoặc chuyển sang nguồn khác cho nước uống và nấu ăn.

Nước giếng đào, nước ao, nước sông dễ nhiễm vi sinh vật, nhất là sau mưa lớn hay ngập lụt. Trong thai kỳ, tiêu chảy và mất nước là điều cần tránh, nên ưu tiên nước đã được xử lý và đun sôi kỹ.

Nếu gia đình dự định mua thiết bị lọc nước, hãy chọn theo kết quả xét nghiệm thực tế của nguồn nước nhà mình chứ không theo quảng cáo. Mỗi loại thiết bị xử lý được một số chất nhất định, không có loại nào lọc được mọi thứ. Thay lõi lọc đúng hạn cũng quan trọng như chọn đúng máy.

Gợi ý theo hoàn cảnh nơi ở

Mỗi vùng có mối lo ô nhiễm khác nhau. Bảng dưới gom những điều thường được nhắc tới, giúp bà bầu biết nên tập trung vào đâu trước.

Nơi ởMối lo thường gặpƯu tiên trong thai kỳ
Nội đô thành phố lớnBụi mịn từ giao thông, công trìnhPhòng ngủ sạch, đường đi ít xe, xem số đo mỗi sáng
Gần khu công nghiệpKhói, mùi, có thể ảnh hưởng nước ngầmĐóng cửa khi có mùi, tìm hiểu chất lượng nước giếng
Nông thôn đồng bằngKhói rơm rạ theo mùa, nước giếng khoanTránh khói mùa gặt, xét nghiệm nước một lần
Gần làng nghề tái chếKhói, kim loại nặng trong đất và nướcHạn chế đi qua khu sản xuất, không ăn rau trồng sát xưởng
Vùng sông nước, ven biểnPhèn, mặn, nước sau lũTrữ nước sạch trước mùa khô, đun sôi kỹ sau lũ

Bảng này mô tả xu hướng chung, không có nghĩa nơi bạn ở chắc chắn gặp những vấn đề đó. Cách biết rõ nhất vẫn là xem số liệu quan trắc của địa phương và xét nghiệm nguồn nước nhà mình.

Khi nào cần nói với bác sĩ sản khoa

Hãy kể với bác sĩ ở lần khám thai gần nhất nếu bạn sống hoặc làm việc ở nơi có nguồn ô nhiễm rõ rệt: sát nhà máy, trong xưởng có hoá chất, gần bãi rác, dùng nước giếng chưa xét nghiệm ở vùng từng có cảnh báo. Đây là thông tin giúp bác sĩ tư vấn sát hơn với hoàn cảnh của bạn.

Bà bầu đã có bệnh hen, dị ứng, bệnh tim từ trước nên hỏi bác sĩ kế hoạch cho mùa không khí xấu, vì thai kỳ có thể làm thay đổi cách bệnh biểu hiện. Không tự ngưng hay đổi thuốc đang dùng vì lo ảnh hưởng tới thai, cũng không tự dùng thêm thuốc nào.

Đi khám ngay khi khó thở nhiều, đau ngực, ho kéo dài kèm sốt, hoặc có các dấu hiệu bất thường của thai kỳ như ra máu, đau bụng, phù nhiều, nhức đầu dữ dội, thai máy ít đi. Những dấu hiệu này không phụ thuộc trời có bụi hay không, nhưng trong mùa ô nhiễm và mùa cúm, nhiều người dễ chủ quan cho rằng chỉ là mệt vì thời tiết.

Cuối cùng, sức khoẻ tinh thần cũng quan trọng. Đọc quá nhiều tin về ô nhiễm có thể làm bà bầu lo âu, mất ngủ. Biết những việc mình làm được, làm đều, rồi để phần còn lại cho các buổi khám thai, là cách giữ bình tĩnh tốt hơn.

Câu hỏi thường gặp

Bà bầu có nên mua máy lọc không khí không?

Nếu sống ở thành phố nhiều ngày bụi, một máy lọc đặt trong phòng ngủ đóng kín cửa giúp giảm bụi mịn khi ngủ. Nhưng việc bỏ khói thuốc và thông gió bếp còn quan trọng hơn. Không có máy lọc thì vẫn làm được nhiều việc khác.

Ngửi mùi sơn khi mang thai có sao không?

Mùi sơn đến từ các hợp chất bay hơi, ngửi nhiều trong phòng kín không tốt cho ai, nhất là bà bầu. Nên tránh tự sơn, tránh ở trong phòng mới sơn, và mở thoáng nhiều ngày. Nếu đã lỡ ở lâu và thấy chóng mặt, buồn nôn, hãy ra chỗ thoáng và báo bác sĩ.

Nước giếng khoan đun sôi có an toàn cho bà bầu không?

Đun sôi diệt được vi khuẩn nhưng không loại được asen, nitrat hay kim loại nặng. Nếu khu vực từng có cảnh báo nước ngầm, nên xét nghiệm nước trước. Trong lúc chờ kết quả, có thể dùng nguồn nước đã được kiểm tra cho việc uống và nấu.

Đeo khẩu trang cả ngày khi mang thai có được không?

Đeo khi ra đường, ở nơi bụi là hợp lý. Đeo loại quá kín suốt nhiều giờ có thể làm bà bầu thấy bí, khó thở. Nên chọn loại vừa mặt, tháo ra khi ở nơi sạch, và hỏi bác sĩ nếu đeo thấy mệt.

Mùa đốt rơm ở quê, bà bầu nên làm gì?

Đóng cửa phía có khói, nhất là chiều tối khi khói dày, phơi đồ trong nhà, hạn chế ra đồng hay đi qua đoạn đường có khói. Nên trao đổi nhẹ nhàng với hàng xóm về việc đốt xa nhà hoặc vào lúc gió thổi ra ngoài khu dân cư.

Ô nhiễm có ảnh hưởng tới việc cho con bú sau này không?

Các tổ chức y tế vẫn khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ ở mọi nơi, kể cả vùng ô nhiễm, vì lợi ích rất lớn. Tiếp tục giữ không khí trong nhà sạch và nguồn nước an toàn sau sinh cho cả mẹ và bé là điều nên làm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138