Ở Đồng Nai mới, phần lớn ô nhiễm không khí đến từ ba nguồn: các khu công nghiệp và giao thông nặng quanh Biên Hoà, Nhơn Trạch, Long Thành; bụi từ mỏ đá và xe ben chở vật liệu; khói, mùi từ các cơ sở chế biến hạt điều đốt vỏ hạt làm nhiên liệu, rõ nhất ở vùng Bình Phước cũ và phía bắc Đồng Nai cũ. Mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4 là lúc cả ba nguồn cùng nặng lên. Các vùng đồi, rừng và cao su phía bắc thì phần lớn thời gian thoáng hơn nhiều so với vành đai Biên Hoà.
Từ ngày 1/7/2025, Bình Phước nhập vào Đồng Nai, tạo thành một tỉnh trải từ sát TP.HCM lên tận biên giới Campuchia. Hai vùng khác nhau rất rõ: phía nam là công nghiệp, cảng, sân bay đang xây; phía bắc là cao su, điều, hồ tiêu và rừng. Bài này đi qua từng vùng, nói theo loại nguồn, không nêu tên cơ sở cụ thể, và không đưa số đo vì chỉ số thay đổi theo giờ.
Biên Hoà và vành đai công nghiệp phía nam
Biên Hoà là một trong những đô thị công nghiệp lâu đời nhất phía Nam. Khu công nghiệp nằm xen giữa khu dân cư, nhiều tuyến đường vừa chở công nhân vừa chở hàng. Quốc lộ 1, quốc lộ 51, đường cao tốc và các tuyến nối với cảng phía Nhơn Trạch có lượng xe container, xe tải nặng rất lớn. Với người dân sống dọc các trục này, khói xe và bụi đường là thứ cảm nhận được hằng ngày.
Xuống phía Long Thành, Nhơn Trạch là các khu công nghiệp lớn hơn, cộng với công trình hạ tầng quy mô rất lớn quanh khu sân bay mới. Công trình san lấp, đổ bê tông, xe chở vật liệu chạy liên tục làm bụi tăng cục bộ, nhất là trong mùa khô. Đây là loại bụi tạm thời theo thời gian thi công, nhưng thời gian thi công ở đây tính bằng năm.
Mùi lạ từ một số khu công nghiệp vẫn là chuyện người dân hay phản ánh, thường vào ban đêm khi gió yếu. Như ở các vùng công nghiệp khác, mùi không đồng nghĩa với vi phạm, nhưng ghi lại thời gian và hướng gió giúp cơ quan môi trường khoanh vùng nguồn nhanh hơn.
Điểm đáng để ý thêm là sông Đồng Nai chảy qua Biên Hoà. Những khu ven sông thông gió tốt hơn, nhưng nếu gần bến cát, bãi vật liệu thì bụi lại tăng. Sống ven sông không tự động có nghĩa là không khí sạch hơn.
Mỏ đá và bụi đá: nhận ra và tránh
Mỏ đá nằm ở đâu. Vùng quanh Biên Hoà, Tân Uyên giáp ranh và một số huyện cũ phía bắc có nhiều mỏ đá xây dựng, khai thác từ lâu để cung cấp vật liệu cho cả vùng Đông Nam Bộ. Nhiều mỏ nằm gần khu dân cư do đô thị mở rộng ra sát mỏ.
Bụi đến theo ba cách. Nổ mìn phá đá tạo đám bụi lớn trong thời gian ngắn; nghiền, sàng đá tạo bụi liên tục; xe ben chở đá ra đường cuốn bụi suốt tuyến vận chuyển. Với người ở xa mỏ, xe ben thường là nguồn bụi rõ nhất, vì đi ngang trước nhà mỗi ngày nhiều lượt.
Bụi đá khác bụi khói thế nào. Bụi đá phần lớn là hạt thô, bám trắng mặt bàn, lá cây, mái tôn, gây cay mắt, hắt hơi. Một phần nhỏ là hạt mịn chứa silic, loại mà người làm trực tiếp trong mỏ cần được bảo hộ lao động đúng chuẩn. Người dân xung quanh ít tiếp xúc hơn nhiều, nhưng không nên coi nhẹ khi bụi kéo dài nhiều năm.
Giảm bụi trong nhà gần tuyến xe ben. Đóng cửa phía đường vào giờ xe chạy dày, lau ướt sàn và bậu cửa, giặt rèm thường xuyên, không phơi đồ sát mép đường. Trồng hàng cây lá dày dọc rào giúp chắn một phần bụi thô.
Khi nào nên phản ánh. Xe chở đá không phủ bạt, rơi vãi trên đường, mỏ không tưới nước giảm bụi trong mùa khô, nổ mìn ngoài giờ đã thông báo là những việc có thể phản ánh tới chính quyền xã và Sở Nông nghiệp và Môi trường. Ghi biển số xe và thời gian sẽ giúp ích, nhưng chỉ dùng để phản ánh, không đăng lên mạng bêu riêu.
Lò chế biến điều: mùi khét đặc trưng của vùng Bình Phước cũ
Bình Phước cũ là vùng trồng điều lớn nhất nước, kéo theo rất nhiều cơ sở chế biến hạt điều, từ nhà máy lớn tới xưởng gia đình. Trong chế biến, vỏ hạt điều sau khi tách được dùng làm nhiên liệu đốt lò hấp, lò sấy vì rẻ và sẵn. Vỏ hạt điều chứa một loại dầu tự nhiên, khi đốt không đủ nhiệt hay lò không có hệ thống xử lý sẽ tạo khói đen, mùi khét hắc rất dễ nhận.
Người sống quanh các cơ sở này thường mô tả mùi như nhựa cháy trộn mùi dầu, bám vào quần áo phơi ngoài sân, có hôm làm cay mắt. Khói thường rõ vào mùa thu hoạch và chế biến, kéo dài trong mùa khô, và nặng hơn vào chiều tối khi gió lặng.
Nhiều địa phương đã yêu cầu cơ sở chế biến lắp hệ thống xử lý khí thải, chuyển lò đốt ra xa khu dân cư hoặc dùng nhiên liệu khác. Mức độ thực hiện khác nhau theo từng nơi. Nếu bạn sống gần xưởng điều mà mùi kéo dài, việc ghi nhật ký mùi theo ngày và giờ là bước đầu tiên để có căn cứ đề nghị kiểm tra.
Ngoài điều, vùng này còn có mùa đốt thực bì khi tái canh cao su, đốt cỏ trong vườn tiêu, vườn điều đầu mùa khô. Khói này thường tạm thời, nhưng có những tuần cả vùng nồng mùi khói. Theo dõi thông báo của xã về thời gian cho phép đốt và lời khuyên phòng cháy trong mùa khô.
Đồng Nai mới theo vùng: chọn chỗ ở và việc cần để ý
Bảng dưới gợi ý cách nhìn từng vùng lớn của tỉnh. Mỗi vùng có những phường, xã thoáng và những điểm nóng riêng; đây chỉ là định hướng ban đầu.
| Vùng | Nguồn chính | Mùa, giờ xấu | Ghi nhớ |
|---|---|---|---|
| Biên Hoà và ven sông Đồng Nai | Khu công nghiệp, xe nặng, mỏ đá giáp ranh | Mùa khô; giờ cao điểm; đêm có mùi | Tránh nhà sát trục xe container và tuyến xe ben |
| Long Thành, Nhơn Trạch | Khu công nghiệp lớn, công trình hạ tầng, xe ra cảng | Mùa khô, thời kỳ thi công cao điểm | Bụi công trình tạm thời nhưng kéo dài nhiều năm |
| Trảng Bom, Thống Nhất, Xuân Lộc cũ | Quốc lộ, khu công nghiệp vừa, vườn cây | Mùa khô, đầu mùa đốt cỏ | Thoáng hơn Biên Hoà, để ý dọc quốc lộ |
| Đồng Xoài, Chơn Thành cũ | Khu công nghiệp mới, quốc lộ 13 và 14 | Mùa khô, giờ đi ca | Đô thị trẻ, bụi đường và công trình |
| Bù Đăng, Bù Đốp, Lộc Ninh cũ | Chế biến điều, đốt thực bì, cháy rừng mùa khô | Mùa khô, chiều tối | Phần lớn thoáng, để ý mùi lò điều |
Nếu đang tìm nhà ở Đồng Nai mới vì không khí, ưu tiên khu cách xa trục xe nặng và xưởng đốt lò hơn là chỉ nhìn vào khoảng cách tới trung tâm.
Tra số liệu và theo dõi ở Đồng Nai mới
Sau sáp nhập, hệ thống quan trắc của hai tỉnh cũ đang được gom về một đầu mối. Cách theo dõi gọn như sau.
- Tìm hệ thống quan trắc môi trường của Đồng Nai do Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý; xem đã có trạm của vùng Bình Phước cũ chưa.
- Nếu chưa, tìm thêm theo tên Bình Phước kèm “quan trắc môi trường” vì cổng cũ có thể vẫn còn trong thời gian chuyển đổi.
- Đối chiếu với cổng quan trắc quốc gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nơi có trạm tự động ở Biên Hoà và một số điểm khác.
- Với mùi lò điều, mùi khu công nghiệp: trạm đo không khí chung thường không bắt được mùi. Ghi nhật ký mùi riêng, đừng chờ chỉ số AQI tăng mới phản ánh.
- Mùa khô, theo dõi thêm cảnh báo cháy rừng của cơ quan kiểm lâm: những ngày cấp cảnh báo cao thường đi cùng ngày khói đốt nhiều.
Kết hợp ba nguồn: số liệu chính thức, nhật ký của chính gia đình, và quan sát hằng ngày như bụi bám bàn, mùi buổi tối. Sau vài tuần, quy luật của khu bạn ở sẽ hiện ra khá rõ.
Sức khoẻ: ai nên cẩn thận hơn
Người làm việc ngoài trời dọc quốc lộ. Tài xế xe ôm, người bán hàng ven đường, công nhân công trình hít bụi nhiều giờ mỗi ngày. Khẩu trang lọc bụi mịn đeo kín mép, nghỉ trong bóng râm xa trục xe và rửa mặt, súc họng sau ca làm là những việc đơn giản giúp giảm phơi nhiễm.
Trẻ nhỏ ở nhà sát tuyến xe ben. Trẻ thở nhanh hơn người lớn và hay chơi gần mặt đất, nơi bụi đường tích nhiều. Cho trẻ chơi ở sân phía sau nhà hoặc trong nhà vào giờ xe chạy dày.
Người có bệnh hô hấp, tim mạch. Mùa khô, mùa đốt và những đêm có mùi là lúc nên giảm thời gian ngoài trời. Nếu thấy khó thở, ho kéo dài, khò khè tăng, hãy đi khám bác sĩ và nói rõ nơi ở gần mỏ đá, khu công nghiệp hay xưởng đốt lò.
Người làm trong xưởng điều, mỏ đá. Đây là phơi nhiễm nghề nghiệp, nặng hơn nhiều so với người dân xung quanh. Bảo hộ lao động, khám sức khoẻ định kỳ là quyền của người lao động theo quy định; nếu chưa được đảm bảo, có thể hỏi tổ chức công đoàn hoặc cơ quan lao động nơi làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Đồng Nai sau sáp nhập gồm những tỉnh nào?
Từ ngày 1/7/2025, Đồng Nai mới gồm Đồng Nai cũ và Bình Phước cũ. Khi tra số liệu không khí, có thể phải tìm theo cả tên mới và tên cũ trong thời gian các hệ thống quan trắc được gộp lại.
Mùi khét ở vùng trồng điều từ đâu ra?
Phần lớn từ việc đốt vỏ hạt điều làm nhiên liệu cho lò hấp, lò sấy ở các cơ sở chế biến. Vỏ hạt có dầu tự nhiên nên khi đốt không đủ nhiệt hoặc thiếu hệ thống xử lý sẽ sinh khói đen và mùi hắc.
Sống gần mỏ đá có sao không?
Người ở gần mỏ và tuyến xe ben chịu bụi thô nhiều hơn, nhất là mùa khô. Giảm bằng cách đóng cửa giờ xe chạy, lau ướt, trồng cây chắn bụi. Nếu bụi kéo dài bất thường, có thể phản ánh việc mỏ không tưới nước, xe không phủ bạt.
Biên Hoà mùa nào không khí xấu nhất?
Thường là mùa khô, từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, nhất là những ngày lặng gió và giờ cao điểm trên các trục xe nặng. Mùa mưa nhìn chung dễ chịu hơn nhờ mưa rửa bụi.
Tra chất lượng không khí Đồng Nai ở đâu?
Xem hệ thống quan trắc của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Nai và cổng quan trắc quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Với mùi lạ, hãy ghi nhật ký riêng vì trạm đo chung thường không bắt được mùi.
Vùng phía bắc Đồng Nai mới có thoáng hơn Biên Hoà không?
Phần lớn thời gian là có, vì ít khu công nghiệp và xe nặng hơn, nhiều rừng và vườn cây. Tuy vậy mùa khô có khói đốt thực bì, đốt cỏ và mùi lò chế biến điều ở một số nơi.