ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí các tỉnh miền Bắc

Ô nhiễm không khí Bắc Ninh sau sáp nhập Bắc Giang: công nghiệp, làng nghề, đốt đồng

Bắc Ninh mới gồm cả Bắc Giang cũ: khói bụi từ khu công nghiệp, làng nghề tái chế kim loại và giấy, xe tải, đốt rơm hai vụ. Vùng nào chịu gì, tra số liệu, tự bảo vệ.

Flat rice paddies in the Red River delta at harvest time with thin smoke drifting from burning straw piles, a row of distant factory roofs under a pale hazy sky

Ô nhiễm không khí ở Bắc Ninh mới (gồm cả Bắc Giang cũ từ tháng 7/2025) đến từ ba nhóm nguồn chính: các khu công nghiệp và dòng xe tải phục vụ chúng, một số làng nghề tái chế kim loại và giấy ở phía nam sông Cầu, và khói đốt rơm rạ sau hai vụ gặt; mùa xấu trùng với Hà Nội, từ khoảng tháng 11 tới tháng 3. Phần phía bắc và đông bắc là vùng đồi núi của Bắc Giang cũ thì nhẹ hơn rõ rệt, trừ những đợt đốt thực bì và khói từ vùng xung quanh.

Tỉnh mới trải từ đồng bằng sát Hà Nội lên tới vùng núi giáp Lạng Sơn, nên không thể nói chung "không khí Bắc Ninh" là tốt hay xấu. Bài này chia theo vùng, nói theo loại nguồn chứ không chỉ đích danh doanh nghiệp nào, và dặn cách tra số liệu chính thức để bạn tự xem cho nơi mình ở.

Bản đồ nguồn ô nhiễm của tỉnh mới, nói bằng lời

Phần Bắc Ninh cũ nhỏ về diện tích nhưng là một trong những nơi tập trung khu công nghiệp dày nhất cả nước, chủ yếu sản xuất điện tử, linh kiện và lắp ráp. Loại công nghiệp này không thải khói đen như nhà máy luyện kim, nhưng kéo theo hàng chục nghìn công nhân đi lại bằng xe máy, xe đưa đón, và lượng xe container lớn chạy trên quốc lộ 1, quốc lộ 18 và cao tốc Hà Nội – Bắc Giang mỗi ngày. Khí thải giao thông vì vậy là nguồn đáng kể quanh các khu công nghiệp vào giờ tan ca.

Phía nam sông Đuống và quanh thị xã Từ Sơn cũ có những làng nghề lâu đời, trong đó có làng làm sắt thép, tái chế nhôm, đồng và làm giấy tái chế. Các làng nghề kiểu này đã được nhiều báo cáo môi trường nhắc đến từ lâu vì khói lò, bụi kim loại, mùi hoá chất. Nhiều năm qua có chủ trương di dời cơ sở vào cụm công nghiệp, đầu tư xử lý khí thải, nhưng tình hình mỗi làng mỗi khác.

Nằm giữa Hà Nội và Lạng Sơn, Bắc Ninh mới còn là hành lang của dòng hàng hoá đi cửa khẩu phía bắc và ra cảng Hải Phòng. Xe quá cảnh không dừng lại ở tỉnh nhưng vẫn để lại khói trên từng cây số quốc lộ. Vì vậy những xã ven trục giao thông lớn chịu một phần ô nhiễm không do chính tỉnh tạo ra, và cũng khó giải quyết chỉ bằng biện pháp của riêng tỉnh.

Phần Bắc Giang cũ phía bắc có các khu công nghiệp mới mọc dọc quốc lộ 1 (Việt Yên, Yên Dũng cũ), một nhà máy nhiệt điện than và nhà máy phân đạm lâu năm gần thành phố Bắc Giang cũ, còn lại là vùng đồi trồng vải thiều, rừng keo, rừng tự nhiên ở Sơn Động, Lục Ngạn. Ở vùng đồi, nguồn ô nhiễm chính là khói đốt thực bì sau khai thác rừng keo và đốt cành vải sau mùa cắt tỉa.

Vùng nào chịu nguồn gì

Bảng dưới gom đặc điểm thường gặp theo vùng. Tên vùng ghi theo cách người dân quen gọi (huyện, thị xã cũ), vì từ năm 2025 đơn vị hành chính cấp xã đã được sắp xếp lại.

VùngNguồn nổi bậtThời điểm đáng chú ý
Ven quốc lộ 1, quốc lộ 18 quanh các khu công nghiệpKhí thải xe tải, xe container, xe đưa đón công nhân, bụi đườngGiờ đổi ca sáng và chiều, mùa đông lặng gió
Các làng nghề kim loại, giấy phía nam sông ĐuốngKhói lò, bụi kim loại, mùi hoá chất, đốt phế liệuQuanh năm, rõ nhất chiều tối và đêm
Đồng bằng trồng lúa (Gia Bình, Lương Tài, Yên Phong cũ…)Khói đốt rơm rạCuối tháng 5 – tháng 6 và tháng 10
Ven thành phố Bắc Giang cũNhà máy nhiệt điện, phân đạm, giao thôngMùa đông, theo hướng gió
Vùng đồi Lục Ngạn, Lục Nam, Sơn Động cũĐốt thực bì, đốt cành vải, cháy rừngMùa khô, cuối đông sang xuân

Nhìn vào bảng, bạn sẽ thấy cùng một tỉnh nhưng một người ở làng nghề và một người ở vùng đồi trồng vải có những mối lo rất khác nhau. Đó là lý do bài này không đưa ra một con số trung bình nào cho cả tỉnh.

Làng nghề tái chế: điều người sống quanh đó cần biết

Làng nghề tái chế kim loại thường dùng lò nấu thủ công hoặc bán thủ công, đốt bằng than hoặc dầu, nấu cả phế liệu lẫn sơn, nhựa bám. Khói từ đó chứa bụi mịn, oxit kim loại và các hợp chất từ sơn, nhựa cháy. Làng làm giấy tái chế có lò hơi đốt than và nước thải nhiều hoá chất, mùi hăng đặc trưng. Người sống trong làng thường quen mùi tới mức không còn để ý, trong khi người từ nơi khác tới nhận ra ngay.

Không có cách nào cho một hộ gia đình tự lọc sạch không khí làng nghề. Việc làm được là giảm thời gian tiếp xúc ở những chỗ đậm nhất. Nhà ở nên tách khỏi xưởng; trẻ nhỏ không chơi ở bãi phế liệu, sân phơi, gần lò; quần áo không phơi cạnh xưởng; rau không trồng sát bãi phế liệu vì bụi kim loại lắng xuống đất (vấn đề đất ô nhiễm quanh làng nghề có bài riêng trong danh mục về đất).

Những năm gần đây, nhiều làng nghề được quy hoạch đưa xưởng vào cụm công nghiệp tập trung có hệ thống xử lý. Khi việc di dời diễn ra, không khí trong làng thường cải thiện rõ. Người dân có quyền hỏi chính quyền xã về lộ trình này và về kết quả quan trắc môi trường ở làng nghề nơi mình sống. Câu hỏi nên cụ thể: lò nào, khói lúc mấy giờ, ảnh hưởng tới nhà nào.

Mùa đốt rơm và những đợt khói đồng

Hai đợt trong năm. Đồng bằng Bắc Ninh cấy hai vụ lúa, nên có hai đợt đốt rơm: sau vụ chiêm xuân vào khoảng cuối tháng 5 sang tháng 6, và sau vụ mùa vào khoảng tháng 10. Mỗi đợt kéo dài vài tuần, khói dày nhất vào chiều tối khi gió lặng.

Vì sao vẫn đốt. Rơm không còn được dùng đun nấu hay lợp nhà như xưa, thu gom thì tốn công, mà vụ sau lại cần làm đất gấp. Đốt là cách nhanh nhất với người nông dân. Muốn giảm khói, cần có cách thu gom, cuộn rơm hoặc chế phẩm ủ rơm ngay tại ruộng mà nông dân thấy đỡ công hơn đốt.

Khói đi đâu. Khói rơm không chỉ ở lại trong làng. Gió đông bắc mùa thu có thể đẩy khói về phía Hà Nội; ngược lại, khói từ các tỉnh khác cũng tràn sang Bắc Ninh. Đây là bài toán chung cả vùng đồng bằng sông Hồng chứ không riêng tỉnh nào.

Người dân làm gì. Trong những tuần này, đóng cửa vào chiều tối, đưa quần áo phơi vào sớm, hạn chế cho trẻ chơi ngoài đồng lúc đang có khói. Nếu nhà hàng xóm đốt sát khu dân cư, góp ý trực tiếp trước, sau đó mới phản ánh với thôn, xã.

Tra số liệu không khí Bắc Ninh ở đâu

Tỉnh có các trạm quan trắc không khí tự động đặt ở trung tâm đô thị và quanh một số khu công nghiệp, do Sở Nông nghiệp và Môi trường (cơ quan phụ trách môi trường của tỉnh sau sắp xếp năm 2025) vận hành hoặc theo dõi. Kết quả thường được công bố trên cổng thông tin của Sở hoặc của tỉnh, và một phần được đưa lên hệ thống quan trắc quốc gia. Sau sáp nhập, việc gộp dữ liệu của hai tỉnh cũ có thể mất một thời gian, nên nếu tìm theo tên mới chưa thấy, thử tìm thêm theo tên Bắc Giang.

Các khu công nghiệp lớn và nhà máy thuộc diện phải quan trắc tự động khí thải có nghĩa vụ truyền số liệu về cơ quan quản lý. Phần dữ liệu này không phải lúc nào cũng công khai cho người dân xem trực tiếp, nhưng bạn có quyền đề nghị được cung cấp thông tin môi trường liên quan tới nơi mình sống theo quy định hiện hành về tiếp cận thông tin.

Ứng dụng trên điện thoại có thể có thêm điểm đo từ cảm biến đặt ở nhà dân hay trường học. Hữu ích để biết xu hướng trong ngày, nhưng một cảm biến đặt cạnh bếp hay gần lò sẽ cho số rất khác trạm chuẩn. Khi thấy con số quá cao bất thường ở một điểm, hãy so với các điểm xung quanh trước khi kết luận cả khu đang ô nhiễm nặng.

Công nhân khu công nghiệp và gia đình trẻ: những điều làm được

Bắc Ninh có lượng lớn công nhân trẻ từ các tỉnh khác tới thuê trọ quanh khu công nghiệp, nhiều người có con nhỏ. Phòng trọ thường nhỏ, sát đường, nấu ăn ngay trong phòng. Một số việc đơn giản giúp giảm phơi nhiễm: nấu bằng bếp điện thay vì bếp than hoặc bếp dầu, mở cửa khi nấu, không đốt muỗi bằng hương nhang trong phòng kín, và chọn phòng không nhìn thẳng ra trục xe container nếu có lựa chọn.

Trên đường đi ca, xe máy đi sau xe tải là lúc hít khói nhiều nhất. Giữ khoảng cách, tránh dừng chờ sát ống xả, chọn đường gom hoặc đường liên thôn thay vì đi trên quốc lộ nếu không xa hơn nhiều. Khẩu trang lọc bụi mịn đeo khít mặt hữu ích hơn khẩu trang vải; nhưng khẩu trang chỉ giúp khi ở ngoài, còn trong phòng thì việc kiểm soát nguồn khói là chính.

Với trẻ nhỏ gửi nhóm trẻ gần khu công nghiệp, phụ huynh có thể hỏi cơ sở về việc cho trẻ chơi ngoài trời những ngày mù bụi, và đề nghị dời giờ chơi sân sang khung trưa. Nếu trẻ ho kéo dài, khò khè hay thở nhanh, đưa trẻ đi khám thay vì tự mua thuốc; người lớn có bệnh hô hấp, tim mạch nên hỏi bác sĩ cách chuẩn bị cho mùa đông.

Câu hỏi thường gặp

Bắc Giang sau sáp nhập thuộc tỉnh nào?

Từ tháng 7/2025, tỉnh Bắc Giang cũ hợp nhất với tỉnh Bắc Ninh cũ thành tỉnh Bắc Ninh mới. Khi tra số liệu không khí, nếu tìm theo tên Bắc Ninh chưa thấy điểm đo ở vùng Bắc Giang cũ, hãy thử tìm thêm theo tên cũ trong giai đoạn chuyển tiếp.

Khu công nghiệp điện tử có gây ô nhiễm không khí không?

Sản xuất điện tử thường không thải khói đen như luyện kim, nhưng vẫn có khí thải từ lò hơi, dung môi và đặc biệt là giao thông: xe container và xe máy của công nhân. Quanh khu công nghiệp vào giờ đổi ca, khí thải giao thông là nguồn đáng kể nhất.

Làng nghề tái chế kim loại ảnh hưởng tới sức khoẻ thế nào?

Khói lò và bụi kim loại có thể gây kích ứng đường hô hấp, và việc tiếp xúc lâu dài là điều đáng lo. Người sống quanh làng nghề nên tách nơi ở khỏi xưởng, không cho trẻ chơi gần lò và bãi phế liệu, và đi khám khi có triệu chứng hô hấp kéo dài.

Mùa đốt rơm ở Bắc Ninh rơi vào khi nào?

Thường có hai đợt: cuối tháng 5 sang tháng 6 sau vụ chiêm xuân, và khoảng tháng 10 sau vụ mùa. Khói dày nhất vào chiều tối khi gió lặng, có thể lan sang các tỉnh và thành phố lân cận.

Tra chất lượng không khí Bắc Ninh ở đâu cho chính xác?

Nguồn chính thức là các trạm quan trắc tự động do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh theo dõi và hệ thống quan trắc quốc gia. Ứng dụng điện thoại cho thêm điểm đo từ cảm biến, nên so cả hai và nhìn xu hướng thay vì một con số.

Thấy khói lạ từ xưởng gần nhà vào ban đêm thì làm gì?

Ghi lại giờ, hướng khói, mùi, ảnh hoặc video, rồi phản ánh với chính quyền xã hoặc qua kênh tiếp nhận phản ánh chính thức của tỉnh. Nên nêu cụ thể nguồn nghi ngờ và thời gian lặp lại để cơ quan chức năng kiểm tra đúng lúc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138