Không khí Quảng Ninh phân hoá rõ theo vùng: dải đô thị mỏ chạy từ Đông Triều, Uông Bí qua Hạ Long tới Cẩm Phả chịu bụi từ khai thác và vận chuyển than, nhà máy nhiệt điện và xi măng; trong khi vùng vịnh, các đảo như Vân Đồn, Cô Tô và vùng núi phía đông như Bình Liêu, Ba Chẽ thường có không khí trong lành. Trung tâm Hạ Long có gió biển giúp tan bụi nhanh, nên nhiều ngày dễ thở hơn các đô thị đồng bằng, nhưng phường sát mỏ và sát tuyến xe nặng vẫn có những ngày bụi dày.
Quảng Ninh là một trong số ít tỉnh giữ nguyên địa giới sau đợt sắp xếp năm 2025. Bài này nói về đặc điểm thường gặp theo từng vùng, những thay đổi trong cách vận chuyển than mà người dân đã cảm nhận được qua nhiều năm, và cách tra số liệu chính thức. Không có con số đo nào ở đây; số liệu ngày hôm nay luôn phải xem ở trạm.
Dải đô thị mỏ: than nằm ngay cạnh khu dân cư
Vùng than Quảng Ninh là bể than lớn nhất cả nước, kéo dài theo một dải hẹp giữa núi và biển. Ở nhiều nơi, mỏ lộ thiên, moong khai thác, bãi thải đất đá và nhà sàng tuyển nằm cách khu dân cư không xa. Cẩm Phả và các phường phía đông Hạ Long là nơi người dân sống sát mỏ nhất. Bụi từ đây chủ yếu là bụi thô: đất đá từ nổ mìn bóc đất, bụi than từ bãi chứa và băng chuyền, bụi đường từ xe chở than và đất đá.
Mỏ hầm lò, khai thác dưới lòng đất, gây ít bụi bề mặt hơn mỏ lộ thiên, nhưng vẫn có khu vực sàng tuyển, kho bãi và vận chuyển trên mặt đất. Uông Bí, Đông Triều có nhiều mỏ hầm lò hơn, cộng thêm nhà máy nhiệt điện và các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng. Người ở đây quen với cảnh lớp bụi đen mỏng trên bậu cửa sổ vào mùa khô, đặc biệt ở những nhà gần tuyến vận chuyển.
Mùa hanh khô cuối thu và mùa đông là lúc bụi mỏ phát tán nhiều nhất, vì đất đá khô, gió mùa đông bắc thổi mạnh từng đợt. Mùa mưa, bụi thô được rửa trôi, nhưng lại chuyển thành vấn đề nước: nước mưa chảy qua bãi thải mang theo bùn đất và bụi than xuống suối, ra biển. Đó là câu chuyện của danh mục sông hồ, không nằm trong bài này.
Xe tải chở than: điều đã thay đổi và điều còn lại
Người Quảng Ninh lớn tuổi còn nhớ thời đoàn xe tải chở than chạy nối đuôi trên quốc lộ 18 qua giữa các khu phố, để lại cả một vệt bụi đen trên mặt đường và hai bên nhà. Những năm qua, ngành than và tỉnh đã chuyển phần lớn việc vận chuyển sang băng tải kín, đường sắt chuyên dùng và đường riêng tách khỏi khu dân cư, kèm che phủ thùng xe, rửa bánh xe trước khi ra đường công cộng và xe phun nước tưới đường. Ở nhiều đoạn, cảnh bụi than phủ đường đã bớt đi rõ rệt so với trước.
Phần còn lại là những tuyến xe chở đất đá, vật liệu xây dựng, xe chở hàng ra cảng và xe phục vụ các công trình lớn. Những tuyến này vẫn tạo bụi, nhất là khi xe chạy quá tải, không che phủ hoặc khi mặt đường bị hư hỏng. Ở các phường giáp mỏ, người dân đôi khi thấy bụi tăng vọt vào những ngày có nhiều chuyến vận chuyển hoặc khi hệ thống tưới đường dừng hoạt động.
Nếu sống gần tuyến vận chuyển, bạn có thể làm hai việc: quan sát và ghi lại những lúc bụi bất thường (giờ, đoạn đường, loại xe), và phản ánh với chính quyền phường hoặc kênh tiếp nhận của tỉnh khi thấy xe không che phủ, không rửa bánh. Bằng chứng cụ thể giúp cơ quan chức năng kiểm tra đúng chỗ, đúng giờ hơn so với một lời kêu "dạo này bụi quá".
Nhiệt điện, xi măng và cảng biển
Nhiệt điện chạy than. Quảng Ninh có nhiều nhà máy nhiệt điện than, phân bố ở Uông Bí, Hạ Long, Cẩm Phả và vùng Mông Dương. Ống khói cao đưa khí thải lên xa, nên ảnh hưởng thường loang rộng theo hướng gió chứ không chỉ quanh nhà máy. Bãi chứa than và bãi xỉ cần được che phủ, tưới ẩm; khi việc này không làm đủ, bụi từ bãi là thứ người sống quanh đó cảm nhận rõ nhất.
Xi măng và vật liệu xây dựng. Vùng phía tây Hạ Long có núi đá vôi và các nhà máy xi măng, cơ sở khai thác đá. Bụi đá vôi trắng bám cây, mái nhà là dấu hiệu dễ thấy quanh mỏ đá; bụi mịn từ lò nung thì không nhìn thấy, cần đo mới biết.
Cảng và bến than. Các cảng chuyên dùng xuất nhập than và hàng rời, nơi than được bốc dỡ từ tàu lên bãi và ngược lại, sinh bụi khi gió lớn. Nhiều cảng đã đầu tư hệ thống phun sương, tường chắn gió và băng tải kín; hiệu quả tuỳ từng nơi.
Giao thông du lịch. Hạ Long đón lượng khách lớn, xe khách du lịch, tàu thuỷ chở khách. Khí thải từ nguồn này nhỏ hơn mỏ và nhiệt điện, nhưng tập trung ở khu bến tàu, khu phố đi bộ vào mùa cao điểm.
Vì sao Hạ Long nhiều ngày vẫn trong lành hơn
Dù nằm ngay cạnh vùng than, trung tâm Hạ Long thường được người đi du lịch nhận xét là dễ thở. Lý do chính là vị trí ven vịnh: gió biển ban ngày đẩy khí thải vào sâu đất liền và pha loãng chúng; địa hình đồi ven biển cũng giúp không khí lưu thông. Vào mùa hè, nhiều ngày chỉ số ở khu trung tâm và khu du lịch ven vịnh ở mức tốt.
Nhưng "trong lành hơn" không có nghĩa là không có ngày xấu. Mùa đông, gió mùa đông bắc thổi từ đất liền ra biển; những ngày lặng gió có nghịch nhiệt, khói bụi từ vùng mỏ và nhiệt điện có thể tích lại cả ở khu trung tâm. Vùng Hoành Bồ cũ, nay thuộc Hạ Long, nằm phía trong đất liền, gần các nhà máy xi măng và mỏ đá, cũng khác hẳn khu ven vịnh.
Các huyện đảo và vùng núi phía đông là nơi không khí tốt nhất của tỉnh. Vân Đồn, Cô Tô gần như không có công nghiệp nặng, chủ yếu du lịch và đánh bắt. Vùng núi Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên có rừng, ít xe; nguồn ô nhiễm theo mùa ở đây là đốt thực bì sau khai thác rừng trồng và cháy rừng mùa khô. Móng Cái, Hải Hà thì có thêm khói bụi từ xe hàng qua cửa khẩu và các khu công nghiệp mới.
Đặc điểm từng vùng của Quảng Ninh
Bảng gom đặc điểm thường gặp; tên vùng theo cách gọi quen thuộc của người dân.
| Vùng | Nguồn chính | Thời điểm cần để ý |
|---|---|---|
| Cẩm Phả, phía đông Hạ Long | Mỏ lộ thiên, bãi thải, sàng tuyển, nhiệt điện, cảng than | Mùa hanh khô, ngày gió mạnh |
| Trung tâm Hạ Long ven vịnh | Giao thông, xây dựng, du lịch | Ngày lặng gió mùa đông |
| Hoành Bồ cũ (nay thuộc Hạ Long) | Xi măng, mỏ đá vôi, vật liệu xây dựng | Mùa khô |
| Uông Bí, Đông Triều, Quảng Yên | Mỏ hầm lò, nhiệt điện, khu công nghiệp, quốc lộ 18 | Mùa đông, giờ cao điểm xe |
| Móng Cái, Hải Hà | Xe hàng cửa khẩu, khu công nghiệp mới | Khi hàng ùn ứ ở cửa khẩu |
| Vân Đồn, Cô Tô, Bình Liêu, Ba Chẽ | Đốt thực bì, cháy rừng (ít công nghiệp) | Cuối đông, đầu xuân |
Nếu bạn đang cân nhắc chuyển tới Quảng Ninh làm việc, câu hỏi đúng không phải là "Quảng Ninh có ô nhiễm không" mà là "phường nơi mình ở cách mỏ, nhà máy, tuyến vận chuyển bao xa và nằm ở hướng gió nào".
Tra số liệu và chuẩn bị cho gia đình
Quảng Ninh đầu tư mạng trạm quan trắc không khí tự động khá dày, đặt ở các đô thị và quanh các khu mỏ, nhà máy lớn. Số liệu được Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh theo dõi, công bố trên cổng thông tin của tỉnh và hệ thống quan trắc quốc gia. Các nhà máy nhiệt điện, xi măng, mỏ lớn thuộc diện phải lắp quan trắc khí thải tự động, truyền dữ liệu về cơ quan quản lý.
Với gia đình sống gần mỏ: lau nhà bằng khăn ẩm hằng ngày vào mùa khô, đóng cửa phía mỏ vào những giờ nổ mìn và những ngày gió mạnh thổi từ phía mỏ về, phơi quần áo trong nhà hoặc ở phía khuất gió. Trẻ nhỏ không nên chơi ở gần bãi thải, khu tập kết than. Người làm việc trong ngành mỏ được trang bị bảo hộ lao động; khi về nhà nên thay quần áo làm việc ở khu riêng để không mang bụi vào phòng ngủ.
Người mới chuyển tới Quảng Ninh làm việc trong các khu công nghiệp, cảng hay khu du lịch nên dành vài buổi đi quanh khu định thuê nhà, vào cả giờ sáng sớm lẫn chiều tối, để xem có tuyến xe chở vật liệu chạy qua không, có bãi chứa than hay mỏ đá trong tầm nhìn không. Một căn nhà rẻ hơn nhưng nằm ngay hướng gió từ bãi thải có thể khiến cả nhà phải lau bụi mỗi ngày suốt mùa khô.
Ho kéo dài, khạc đờm nhiều, khó thở khi gắng sức là những dấu hiệu nên đi khám, đặc biệt với người làm mỏ lâu năm hoặc sống lâu sát vùng mỏ. Bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định kiểm tra phù hợp; đừng tự mua thuốc ho dùng kéo dài để át triệu chứng.
Câu hỏi thường gặp
Không khí Hạ Long có trong lành không?
Khu trung tâm ven vịnh nhiều ngày có không khí tốt nhờ gió biển. Tuy vậy, mùa đông những ngày lặng gió vẫn có lúc bụi tăng, và các phường gần mỏ, gần nhà máy xi măng phía trong đất liền khác hẳn khu ven vịnh. Nên xem trạm gần nơi mình ở.
Bụi than ở Cẩm Phả còn nhiều như trước không?
Việc chuyển vận chuyển than sang băng tải kín, đường sắt và đường chuyên dùng, cùng che phủ xe và tưới đường đã giảm cảnh bụi than phủ đường ở nhiều đoạn. Bụi từ mỏ lộ thiên, bãi thải và xe chở đất đá vẫn còn, nhất là mùa hanh khô.
Vùng nào ở Quảng Ninh có không khí tốt nhất?
Các huyện đảo như Vân Đồn, Cô Tô và vùng núi phía đông như Bình Liêu, Ba Chẽ thường có không khí trong lành nhất vì gần như không có công nghiệp nặng. Nguồn đáng để ý ở đây chỉ là đốt thực bì và cháy rừng mùa khô.
Sống gần mỏ than thì cần lưu ý gì cho trẻ nhỏ?
Không cho trẻ chơi gần bãi thải và khu tập kết than, lau nhà bằng khăn ẩm, đóng cửa phía mỏ vào giờ nổ mìn và ngày gió mạnh. Khi trẻ ho kéo dài hoặc thở khò khè, đưa trẻ đi khám thay vì tự mua thuốc.
Tra số liệu không khí Quảng Ninh ở đâu?
Tỉnh có mạng trạm quan trắc tự động đặt ở các đô thị và quanh khu mỏ, nhà máy; số liệu do Sở Nông nghiệp và Môi trường theo dõi và công bố trên cổng thông tin của tỉnh, cùng hệ thống quan trắc quốc gia.
Thấy xe chở than, chở đất không che phủ thì phản ánh thế nào?
Ghi lại thời gian, đoạn đường, loại xe và ảnh hoặc video nếu an toàn, rồi phản ánh với chính quyền phường hoặc qua kênh tiếp nhận phản ánh chính thức của tỉnh. Thông tin càng cụ thể, việc kiểm tra càng đúng chỗ.