Nhà sát đường lớn hay gần khu công nghiệp nên đặt phòng ngủ ở phía xa nguồn ô nhiễm nhất, bịt kín khe hở cửa phía đường, chỉ mở cửa thông gió vào giờ ít xe hoặc khi gió thổi từ phía sạch, và giữ ít nhất một phòng luôn sạch để nghỉ ngơi. Không cần sửa nhà lớn, phần nhiều là sắp xếp lại và tạo thói quen.
Rất nhiều gia đình Việt sống trong nhà ống mặt phố, vừa ở vừa buôn bán, hoặc trong các khu nhà trọ, chung cư sát khu công nghiệp. Chuyển nhà không phải lúc nào cũng làm được. Bài này gom những cách bố trí và thói quen giúp không khí trong nhà dễ chịu hơn, phù hợp với điều kiện của đa số.
Bụi và khói vào nhà bằng những đường nào
Không khí bên ngoài vào nhà qua ba đường chính: cửa mở, khe hở quanh khung cửa và các lỗ thông gió, và theo người, đồ đạc. Nhà mặt đường thường để cửa chính mở suốt ngày vì buôn bán, nên tầng một gần như chung không khí với lòng đường. Bụi đường, bụi lốp xe, khói xả dễ dàng tràn vào, bám trên hàng hoá, đồ đạc và theo cầu thang lên các tầng trên.
Với nhà gần khu công nghiệp, nguồn chính có thể là khói từ ống khói, mùi hoá chất, bụi từ bãi chứa nguyên liệu hay xe chở hàng ra vào. Mức độ phụ thuộc rất nhiều vào hướng gió: cùng một khu, nhà ở phía cuối hướng gió thường xuyên chịu mùi và khói, nhà ở phía đầu gió có khi hầu như không thấy gì.
Hiểu những con đường này giúp biết nên chặn ở đâu. Một khe hở nhỏ quanh khung cửa sổ phòng ngủ phía đường, nơi bạn nằm tám tiếng mỗi đêm, có khi đáng xử lý hơn cả việc lắp thêm máy móc ở phòng khách.
Cũng cần nhớ rằng không khí trong nhà có nguồn riêng: bếp, khói thuốc, nhang, sơn mới. Đóng kín cửa hoàn toàn mà trong nhà có nguồn khói thì không khí có thể còn tệ hơn bên ngoài. Mục tiêu là kiểm soát lúc nào cho không khí vào, không phải bịt kín mãi mãi.
Đặt phòng ngủ và phòng trẻ ở đâu
Xa mặt đường nhất có thể. Với nhà ống, phòng ngủ đặt ở phía sau nhà, nhìn ra sân sau hoặc giếng trời, sẽ ít bụi và ít ồn hơn hẳn phòng mặt tiền. Nhiều gia đình quen để phòng ngủ chính ở tầng hai mặt tiền vì rộng và sáng; nếu đường trước nhà đông xe tải, có thể cân nhắc đổi sang phòng phía sau, dành phòng trước làm kho hay phòng làm việc ban ngày.
Tầng cao hơn thường đỡ hơn, nhưng không phải luôn luôn. Bụi đường đậm nhất ở độ cao sát mặt đất, nên tầng cao thường dễ chịu hơn tầng trệt. Tuy nhiên nhà gần khu công nghiệp có ống khói cao thì khói có thể bay ngang tầm các tầng trên của chung cư; khi đó hướng gió quan trọng hơn độ cao.
Phòng trẻ nhỏ và người già ưu tiên trước. Nếu chỉ có một phòng phía sau, dành cho người nhạy cảm nhất trong nhà: trẻ nhỏ, người có bệnh hen, bệnh tim phổi, người cao tuổi.
Không ngủ ở tầng một mặt tiền. Nhiều hộ buôn bán dựng giường ngay sau quầy hàng tầng trệt. Đây là chỗ hứng bụi nặng nhất trong nhà, nên tránh dùng làm chỗ ngủ lâu dài.
Chung cư thì chọn mặt quay ra phía nào. Khi mua hoặc thuê căn hộ, mặt quay ra sân trong, công viên thường dễ chịu hơn mặt quay ra đường vành đai hay hướng khu công nghiệp nằm cuối gió.
Cửa, khe hở và những sửa chữa nhỏ
Không cần đổi toàn bộ cửa, nhiều việc tự làm được với chi phí thấp:
- Dán gioăng cao su hoặc nẹp chặn khe quanh cánh cửa sổ phòng ngủ phía đường, kiểm tra bằng cách soi đèn vào ban đêm xem có tia sáng lọt không.
- Gắn chổi chặn khe dưới chân cửa ra vào, nhất là cửa từ cầu thang thông xuống tầng một.
- Với nhà mặt phố buôn bán, dựng thêm một lớp cửa hoặc rèm nhựa dày ngăn giữa khu bán hàng và phần nhà ở phía sau.
- Ô thoáng phía trên cửa đi, lỗ thông gió kiểu cũ hướng ra đường: che bằng lưới lọc mịn có thể tháo giặt, hoặc đóng lại nếu đã có thông gió phía sau.
- Cửa sổ hướng ra khu công nghiệp: lắp loại đóng kín được, không dùng chớp lật cố định luôn để hở.
- Rèm dày phía đường giúp giữ bớt bụi bám ở mép cửa; giặt định kỳ vì rèm cũng tích bụi.
Sau khi bịt khe hở, cần có lối thông gió có kiểm soát, như cửa sổ phía sau mở vào giờ sạch, quạt hút ở bếp và nhà vệ sinh, để không khí trong nhà không bị bí và ẩm mốc.
Giờ mở cửa thông gió: theo đường và theo gió
Thông gió vẫn cần thiết để thoát hơi ẩm, mùi nấu ăn và khí từ đồ đạc. Câu hỏi là mở lúc nào. Một số gợi ý theo loại nguồn ô nhiễm:
| Nguồn chính gần nhà | Giờ nên mở cửa | Giờ nên đóng |
|---|---|---|
| Đường lớn đông xe máy, ô tô | Giữa trưa và đêm muộn khi xe thưa, sau cơn mưa | Giờ cao điểm sáng và chiều tối |
| Đường xe tải, xe container | Theo lịch xe thực tế quan sát được, thường ban ngày giữa ca | Đêm khuya và rạng sáng nếu xe tải chạy đêm |
| Khu công nghiệp, nhà máy | Khi gió thổi từ phía nhà mình về phía nhà máy | Khi gió từ nhà máy thổi về, khi ngửi thấy mùi |
| Đồng ruộng mùa đốt rơm | Buổi sáng trước khi bắt đầu đốt | Chiều tối mùa gặt |
Hãy quan sát vài tuần để biết nhịp của con đường và khu vực nhà mình; mỗi nơi khác nhau. Xem số liệu quan trắc theo giờ của trạm gần nhà, cùng với hướng gió trong bản tin thời tiết, giúp quyết định chính xác hơn.
Giữ một phòng sạch và làm sạch hằng ngày
Nhà sát nguồn ô nhiễm khó giữ sạch toàn bộ, nhưng giữ một phòng sạch là khả thi. Chọn phòng ngủ ở phía xa đường, đóng kín vào giờ xấu, nếu có máy lọc thì đặt ở đây với cửa đóng khi máy chạy. Không hút thuốc, không thắp nhang, không phơi đồ ướt trong phòng này.
Lau sàn và mặt bàn bằng khăn ẩm hằng ngày ở tầng một và các phòng phía đường. Quét khô bằng chổi chỉ làm bụi bay lại vào không khí. Bậu cửa sổ, mép cửa, lá cây cảnh đặt ở ban công phía đường là những chỗ bụi bám dày, lau thường xuyên.
Giày dép để ở cửa, không mang lên tầng trên. Hàng hoá, đồ buôn bán bày ở tầng một nên được che phủ ngoài giờ bán. Quần áo phơi ở ban công mặt đường vào ngày bụi sẽ mang bụi vào tủ; ngày xấu thì phơi trong nhà hoặc phía sau.
Với hộ gần khu công nghiệp có mùi hoá chất, khi thấy mùi bất thường, mạnh hơn mọi ngày, nên đóng cửa, ghi lại thời gian và mô tả mùi. Đó vừa là cách tự bảo vệ, vừa là bằng chứng nếu cần phản ánh với chính quyền địa phương.
Ở nhà trọ, phòng thuê: làm gì khi không được sửa nhà
Rất nhiều công nhân và gia đình trẻ thuê phòng trọ ngay sát khu công nghiệp hoặc dãy trọ mặt đường lớn. Phòng thường chỉ có một cửa đi và một ô cửa sổ, không được khoan đục, không có phòng phía sau để chọn. Dù vậy vẫn có những việc làm được mà không cần xin phép chủ nhà.
Dùng loại nẹp dán chặn khe có thể bóc ra khi trả phòng, treo rèm dày ở cửa sổ phía đường, đặt giường ở góc xa cửa nhất. Nấu ăn bằng bếp điện thay cho bếp than hay bếp củi trong phòng kín. Phơi quần áo trong phòng hoặc hành lang phía trong vào những ngày bụi và những giờ nhà máy xả khói nhiều.
Khi chọn phòng, nếu có thể, hãy hỏi những người đang ở lâu trong dãy trọ: mùi có hay xuất hiện không, vào giờ nào, mùa nào; nước sinh hoạt lấy từ đâu. Phòng ở cuối dãy xa đường, cửa quay vào sân trong thường dễ chịu hơn phòng đầu dãy sát cổng xe ra vào.
Người thuê trọ cũng có quyền phản ánh ô nhiễm như mọi người dân. Có thể cùng các phòng khác trong dãy ghi lại thời gian xuất hiện khói, mùi, rồi gửi phản ánh chung tới chính quyền xã; một phản ánh có nhiều người ký thường được chú ý hơn.
Khi nào cần đi khám và khi nào cần phản ánh
Nếu người trong nhà thường xuyên ho, chảy nước mũi, ngứa mắt, đau đầu, và các triệu chứng nặng lên rõ khi ở nhà, giảm khi đi xa, hãy kể điều này với bác sĩ khi đi khám. Đó là thông tin giúp bác sĩ đánh giá đúng hơn. Người có bệnh hen, bệnh tim phổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ càng nên được theo dõi sát.
Đi cấp cứu ngay khi có người khó thở dữ dội, đau ngực, chóng mặt buồn nôn đột ngột, nhất là khi trong nhà có mùi khí lạ, khói đậm. Trong tình huống nghi rò rỉ khí, rời khỏi nhà trước, gọi cấp cứu và báo chính quyền.
Khi khói, mùi, bụi từ một nguồn cụ thể như xưởng sản xuất, bãi tập kết vật liệu, công trình kéo dài và ảnh hưởng rõ tới cuộc sống, người dân có quyền phản ánh tới chính quyền cấp xã, cơ quan phụ trách môi trường của tỉnh qua đường dây nóng hoặc cổng dịch vụ công. Ghi lại ngày giờ, ảnh, video, mô tả mùi giúp phản ánh có giá trị. Về khiếu nại hay đòi bồi thường, các quy định cụ thể nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Nếu đang cân nhắc thuê hay mua nhà mới, hãy đến xem vào nhiều giờ khác nhau, kể cả giờ cao điểm và buổi tối, để cảm nhận thực tế về khói, mùi và tiếng ồn trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Nhà ống mặt đường nên đặt phòng ngủ ở tầng mấy?
Thường phòng phía sau nhà, nhìn ra sân sau hoặc giếng trời, ở tầng hai trở lên sẽ ít bụi và ồn hơn phòng mặt tiền tầng thấp. Phòng tầng một mặt tiền là chỗ hứng bụi nhiều nhất, không nên dùng làm chỗ ngủ lâu dài.
Đóng kín cửa cả ngày có tốt hơn không?
Không hẳn. Đóng kín hoàn toàn làm hơi ẩm, mùi nấu ăn và khí từ đồ đạc tích tụ lại. Nên đóng vào giờ cao điểm và giờ gió mang khói tới, mở thông gió vào giờ xe thưa hoặc gió từ phía sạch.
Sống gần khu công nghiệp làm sao biết hôm nào gió thổi về nhà mình?
Xem hướng gió trong bản tin thời tiết hằng ngày và so với vị trí khu công nghiệp. Sau vài tuần quan sát, bạn sẽ biết hướng gió nào thường mang mùi về, từ đó chủ động đóng mở cửa.
Trồng cây ở ban công mặt đường có chắn được bụi không?
Hàng cây dày có giữ lại một phần bụi và giúp mát hơn, nhưng không chặn được nhiều khí thải. Cây ở ban công mặt đường cũng bám bụi nhanh, cần lau lá thường xuyên. Cây là phần phụ, không thay cho việc đóng cửa đúng giờ.
Nhà buôn bán phải mở cửa cả ngày thì làm sao?
Tạo một lớp ngăn giữa khu bán hàng và phần nhà ở, như cửa hoặc rèm nhựa dày, giữ cửa cầu thang luôn đóng, và dời chỗ ngủ, chỗ chơi của trẻ lên phía sau. Lau sàn ẩm tầng một hằng ngày.
Có mùi hoá chất lạ từ nhà máy gần nhà thì làm gì trước?
Đóng cửa, đưa trẻ và người già vào phòng phía xa, ghi lại thời gian và mô tả mùi. Nếu có người khó thở hay chóng mặt thì rời khỏi khu vực và gọi cấp cứu. Sau đó phản ánh với chính quyền xã hoặc cơ quan môi trường của tỉnh.