ONhiem.comÔ Nhiễm
Lịch ô nhiễm và cảnh báo theo mùa

Lịch ô nhiễm ở TP.HCM và Nam Bộ: mùa khô, mùa mưa và những tuần chuyển mùa

Nam Bộ có hai mùa rõ rệt: mùa khô tháng 12 tới tháng 4 bụi và khói nhiều hơn, mùa mưa rửa bụi nhưng kéo theo ngập và mùi kênh. Lịch theo tháng và việc nên làm.

Late afternoon over a Saigon riverside district in dry season, warm amber light through thin dust haze, construction cranes in the distance and motorbike traffic on a wide bridge

Ở TP.HCM và Nam Bộ, không khí thường xấu hơn trong mùa khô, khoảng tháng 12 tới tháng 4, nhất là những buổi sáng lặng gió cuối năm và đầu năm; mùa mưa từ tháng 5 tới tháng 11 rửa bớt bụi nhưng mang tới mối lo khác là ngập, triều cường và mùi hôi kênh rạch. Những tuần chuyển mùa, khoảng tháng 4 sang tháng 5 và tháng 11 sang tháng 12, là lúc thời tiết thất thường nhất.

So với miền Bắc, Nam Bộ ít có đợt ô nhiễm kéo dài nhiều tuần, nhưng nguồn thải dày đặc: giao thông, công trình xây dựng, khu công nghiệp quanh TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh. Ở miền Tây, khói đốt rơm sau thu hoạch và cháy rừng tràm mùa khô là hai mốc đáng để ý. Dưới đây là lịch theo xu hướng, không thay cho số đo của ngày hôm nay.

Lịch theo tháng ở TP.HCM và các tỉnh lân cận

TP.HCM sau sáp nhập gồm cả vùng Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cũ, nên trong cùng một thành phố có khu công nghiệp, cảng biển, đô thị dày và vùng ven biển. Bảng dưới gom nhịp chung:

Thời gianĐiều thường gặpGhi chú
Tháng 12 – 1Đầu mùa khô, sáng sớm lặng gió, có ngày trời mờ đụcNhiều báo cáo nhắc đây là giai đoạn bụi mịn cao nhất trong năm
Tháng 2 – 3Khô, nắng, gió chướng; dịp Tết giao thông dồnBụi đường và công trình nhiều; trưa nắng có ozon
Tháng 4Nóng nhất, oi, đôi khi mưa trái mùaChuyển mùa; bụi giảm khi có mưa đầu mùa
Tháng 5 – 7Mưa chiều, bụi giảm rõMưa đầu mùa cuốn rác, cống bốc mùi vài ngày
Tháng 8 – 10Mưa nhiều, nước lũ thượng nguồn về miền TâyKhông khí tốt hơn; lo ngập và nước
Tháng 10 – 11Triều cường cao, cuối mùa mưaNgập ở vùng trũng, nước thải tràn lên đường

Hai cột mốc dễ nhớ nhất: khi những cơn mưa chiều thưa dần vào cuối tháng 11 là lúc bắt đầu để ý bụi; khi cơn mưa lớn đầu mùa đổ xuống khoảng tháng 5 là lúc chuẩn bị cho mùi cống và rác trôi.

Mùa khô: bụi đường, công trình và buổi sáng lặng gió

Bụi giao thông là nguồn nền. Hàng triệu xe máy, xe tải ra vào cảng và khu công nghiệp tạo ra bụi mịn từ khí thải và bụi tung lên từ mặt đường. Mùa khô không có mưa rửa, bụi đường tích lại, xe chạy qua lại cuốn lên.

Công trình xây dựng. Các tuyến đường mới, khu đô thị, công trình ngầm thường thi công mạnh trong mùa khô vì thuận thời tiết. Người ở sát công trường cảm nhận rõ nhất: bụi bám lan can, đồ phơi.

Những buổi sáng mờ đục cuối năm. Có những đợt vài ngày liền, sáng sớm thành phố như phủ một lớp màn mỏng, nhà cao tầng phía xa mờ đi. Đó thường là lúc không khí lặng và ẩm, bụi bị giữ lại ở tầng thấp. Đến trưa nắng lên, gió mạnh hơn, tầm nhìn khá dần.

Khu công nghiệp vùng ven. Người sống quanh các khu công nghiệp ở Đồng Nai, Tây Ninh (vùng Long An cũ), vùng Bình Dương cũ thường gặp thêm mùi khét, mùi hoá chất vào ban đêm. Đây là chuyện cần ghi lại và phản ánh đúng kênh, không chỉ chịu đựng.

Miền Tây: khói rơm sau gặt và cháy rừng tràm

Ở đồng bằng sông Cửu Long, lịch ô nhiễm không khí gắn với lịch mùa vụ. Lúa đông xuân thu hoạch vào khoảng tháng 2 tới tháng 3, hè thu khoảng tháng 6 tới tháng 8, mỗi vùng lệch nhau vài tuần. Sau gặt, ở những nơi chưa thu gom rơm, cảnh đốt đồng vẫn còn; khói tập trung vào chiều tối và thường chỉ kéo dài vài tuần, nhưng các thị trấn nằm giữa đồng như ở An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long có thể bị bao trong khói.

Mùa khô cũng là mùa cháy rừng tràm ở vùng U Minh thuộc Cà Mau và An Giang (vùng Kiên Giang cũ), vùng rừng ngập ở Đồng Tháp. Đất than bùn khi khô có thể cháy âm ỉ dưới mặt đất nhiều ngày, khói dày và có mùi đặc trưng. Những năm hạn mặn kéo dài, nguy cơ cháy rừng tăng cao, chính quyền thường ra cảnh báo cấp độ cháy và cấm đốt lửa trong rừng.

Người dân miền Tây cũng hay đốt rác, đốt lá ở sân sau vì vùng xa chưa có thu gom thường xuyên. Mùa khô, khói từ những đống đốt nhỏ này bay sang nhà hàng xóm là nguồn khó chịu thường gặp nhất, dù ít ai coi đó là ô nhiễm.

Mùa mưa: không khí sạch hơn nhưng nước bẩn hơn

Khi mùa mưa tới, chỉ số bụi trong không khí thường giảm rõ. Đổi lại, những cơn mưa lớn đầu mùa cuốn rác tích cả mùa khô xuống cống, kênh; nước ngập ở các tuyến đường trũng mang theo nước thải, rác, dầu nhớt. Người đi xe máy lội nước, trẻ con nghịch nước ngập là cách phơi nhiễm dễ bị bỏ qua.

Cuối mùa mưa, khoảng tháng 10 tới tháng 11, triều cường lên cao hơn trong năm. Ở các phường ven sông, nước tràn ngược qua cống lên đường, mùi hôi bốc lên khi nước rút. Đây là lúc nên nhắc trẻ không chơi trong nước ngập, rửa chân tay sau khi lội, không để thức ăn, nước uống chạm vào nước ngập.

Với hộ dùng nước giếng ở vùng ven, mùa mưa là lúc nước bề mặt dễ thấm xuống giếng nông. Nước đục, có mùi khác thường sau mưa lớn thì nên ngưng dùng để ăn uống tới khi kiểm tra lại.

Lịch chuẩn bị cho một gia đình ở TP.HCM

Gắn việc phòng ô nhiễm với lịch sinh hoạt sẵn có:

  1. Cuối tháng 11: cài thông báo chất lượng không khí từ nguồn chính thức, kiểm khẩu trang, máy lọc, đóng kín khe cửa phía đường lớn.
  2. Tháng 12 tới tháng 3: các buổi sáng lặng gió nên lùi giờ tập thể dục ngoài trời, cho trẻ chơi trong nhà nếu số đo xấu; lau bụi bằng khăn ẩm thay vì phủi.
  3. Dịp Tết: tránh đốt vàng mã, đốt rác trong khu đông dân; hạn chế ra đường giờ cao điểm.
  4. Tháng 4 tới tháng 5: dọn máng xối, kiểm cống trước nhà trước cơn mưa lớn đầu mùa.
  5. Tháng 10 tới tháng 11: theo dõi lịch triều cường của địa phương, kê cao đồ đạc ở tầng trệt, nhắc trẻ tránh nước ngập.

Lịch này không cần làm đủ từng việc. Mỗi nhà chọn hai ba việc hợp với chỗ mình ở: nhà sát đường lớn ưu tiên đóng cửa và lau bụi, nhà trong hẻm trũng ưu tiên chuyện ngập, nhà gần đồng ruộng hay rừng tràm ưu tiên khói. Ghi những việc đó lên cùng chỗ với lịch đóng học phí, lịch tiêm chủng của con để khỏi quên khi mùa tới.

Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ: cùng mùa, khác nguồn

Nói chung "Nam Bộ" dễ khiến người ta nghĩ cả vùng có chung một kiểu ô nhiễm. Thực tế, phía Đông Nam Bộ gồm TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh là vùng công nghiệp và đô thị dày đặc: bụi giao thông, xe tải đường dài, khu công nghiệp, mỏ đá và trạm trộn bê tông ven đô là nguồn chính. Vùng quanh mỏ đá, bụi trắng phủ mái nhà và cây cối trong mùa khô là cảnh nhiều người dân quen thuộc, và cũng là chuyện được phản ánh nhiều lần qua các năm.

Phía Tây Nam Bộ gồm Cần Thơ, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau lại là vùng nông nghiệp và sông nước. Không khí ở đây nhìn chung thoáng hơn, nguồn khói theo mùa vụ và cháy rừng nổi bật hơn bụi giao thông, còn mối lo lớn nhất trong mùa khô lại là nước: xâm nhập mặn, nước kênh cạn và ô nhiễm khi dòng chảy yếu. Vì vậy, người miền Tây khi đọc lịch ô nhiễm nên đặt lịch nước song song với lịch không khí.

Vùng biển như Vũng Tàu cũ hay Cà Mau có gió biển thổi đều nên bụi tan nhanh hơn, nhưng các khu cảng, khu chế biến hải sản lại có mùi đặc trưng theo mùa đánh bắt. Hiểu đúng nguồn của nơi mình ở giúp chuẩn bị đúng việc, thay vì làm theo lời khuyên chung chung cho "thành phố ô nhiễm".

Một điều nữa: mùa khô ở Nam Bộ cũng là mùa nhiều sự kiện ngoài trời, cưới hỏi, lễ hội, giải chạy. Người tổ chức nên xem dự báo chất lượng không khí như xem dự báo mưa, chuẩn bị chỗ nghỉ có mái che và nước uống, và có phương án cho người cao tuổi, trẻ nhỏ đi cùng.

Những nhóm cần để ý hơn ở miền Nam

Người chạy xe ôm công nghệ, shipper, công nhân xây dựng ở ngoài đường suốt ngày là nhóm hít bụi nhiều nhất trong mùa khô. Khẩu trang vải mỏng gần như không chặn được bụi mịn; khẩu trang đạt chuẩn lọc bụi đeo kín mặt hiệu quả hơn nhiều, dù khó chịu khi trời nóng. Nghỉ ở chỗ có mái che, uống đủ nước và tránh dừng lâu ở các nút giao đông xe là những việc làm được ngay.

Trẻ em đi học ở trường sát đường lớn, người già đi tập thể dục sáng sớm ở công viên ven đường, người có bệnh hen hay bệnh phổi mạn đều nên xem số đo trước khi ra ngoài trong mùa khô. Nếu ho, khò khè, khó thở tăng lên trong mùa này, hoặc trẻ thở nhanh, mệt, bỏ ăn, hãy đưa đi khám thay vì tự mua thuốc. Bài này không thay lời khuyên y tế; người đang điều trị bệnh nên hỏi bác sĩ của mình về cách xử lý ngày không khí xấu.

Câu hỏi thường gặp

Mùa nào ở TP.HCM không khí xấu nhất?

Mùa khô, khoảng tháng 12 tới tháng 4, đặc biệt những buổi sáng lặng gió vào cuối năm và đầu năm. Đây là xu hướng chung; mức cụ thể mỗi ngày cần xem số liệu quan trắc chính thức của thành phố.

Mùa mưa ở Sài Gòn có còn ô nhiễm không?

Bụi trong không khí thường giảm, nhưng mùa mưa có ngập, triều cường và nước thải tràn lên đường. Nỗi lo chuyển từ không khí sang nước: tránh lội nước ngập, giữ thực phẩm và nước uống tránh xa nước bẩn.

Khói đốt đồng ở miền Tây thường vào lúc nào?

Sau mỗi vụ thu hoạch lúa, nhất là vụ đông xuân khoảng tháng 2 tới tháng 3 và vụ hè thu khoảng tháng 6 tới tháng 8, lệch nhau giữa các vùng. Khói thường dày vào chiều tối và kéo dài vài tuần.

Cháy rừng tràm có ảnh hưởng tới khu dân cư không?

Có thể có, nhất là cháy trên đất than bùn vì cháy âm ỉ và khói dày nhiều ngày. Khi có cảnh báo cháy rừng, người ở gần nên đóng cửa, hạn chế ra ngoài và làm theo hướng dẫn của chính quyền địa phương.

Nhà gần khu công nghiệp thì nên chuẩn bị gì?

Ghi lại thời điểm có mùi lạ, khói, tiếng ồn bất thường, kèm ảnh và video có giờ. Giữ phòng ngủ ở phía xa nguồn thải nếu được, và phản ánh qua chính quyền xã hoặc Sở phụ trách môi trường khi tình trạng lặp lại.

Triều cường có làm nước sinh hoạt bị bẩn không?

Nước máy đi trong ống kín thường không bị ảnh hưởng trực tiếp, nhưng bể chứa ngầm, giếng nông và đồ chứa nước để ngoài có thể bị nước ngập tràn vào. Nước đục hay có mùi lạ sau triều cường thì không dùng để ăn uống.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138