ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí TP.HCM và các tỉnh phía Nam

Không khí Tây Ninh sau sáp nhập Long An: mía đường, khu công nghiệp và đốt đồng

Tây Ninh mới gồm cả Long An cũ: vụ ép mía và đốt lá mía mùa khô, khu công nghiệp sát TP.HCM, khói rơm Đồng Tháp Mười. Bài chỉ mùa, nơi và cách tra số liệu.

Wide sugarcane field at harvest under a hazy dry-season sky, thin smoke drifting from a distant burned plot, a farmer with conical hat walking away along the furrow, warm afternoon light

Không khí Tây Ninh mới nhìn chung thoáng hơn TP.HCM, nhưng có ba lúc kém đi rõ: mùa ép mía và đốt lá mía trong mùa khô, mùa đốt rơm sau gặt ở vùng lúa Long An cũ, và giờ cao điểm trên các trục nối khu công nghiệp với TP.HCM. Vùng giáp ranh TP.HCM như Đức Hoà, Bến Lức, Cần Giuộc cũ chịu bụi giao thông và công nghiệp; vùng Tây Ninh cũ phía bắc chịu khói đốt mía, mùi chế biến nông sản theo mùa.

Từ ngày 1/7/2025, Long An nhập vào Tây Ninh. Hai vùng khá khác nhau: Long An cũ nửa là công nghiệp sát TP.HCM, nửa là đồng lúa Đồng Tháp Mười; Tây Ninh cũ là mía, mì (sắn), cao su và núi Bà Đen. Bài này giúp người ở hoặc sắp chuyển về hiểu mùa xấu, nguồn chính từng vùng, tra số liệu ở đâu, và làm gì khi khói, mùi kéo dài. Nguồn được nói theo loại, không nêu tên cơ sở; không đưa số đo.

Mùa mía: khói đồng và khói nhà máy

Tây Ninh cũ là một trong những vùng trồng mía lớn của phía Nam. Vụ thu hoạch và ép mía thường rơi vào mùa khô, khoảng từ cuối năm đến tháng 3, tháng 4 năm sau. Đây cũng là lúc không khí vùng mía kém đi rõ nhất, vì hai lý do.

Thứ nhất là đốt lá mía. Một số nơi đốt ruộng mía trước khi chặt để bớt lá, cho việc thu hoạch thủ công nhanh hơn, hoặc đốt lá còn lại sau thu hoạch để dọn ruộng. Ngọn lửa ở ruộng mía cháy nhanh, khói đen bốc cao, tro lá bay xa vài cây số theo gió. Người dân vùng mía quen với cảnh tro đen bám sân, bám quần áo phơi vào những tuần này.

Thứ hai là khói lò hơi của nhà máy đường. Bã mía sau ép được đốt làm nhiên liệu lò hơi, một cách tận dụng phụ phẩm hợp lý. Nhà máy lớn có hệ thống xử lý khí thải, nhưng trong mùa ép chạy liên tục ngày đêm, khu dân cư gần nhà máy vẫn có thể thấy khói, mùi đường cháy và bụi tro bay.

Xu hướng chung là cơ giới hoá thu hoạch, giảm đốt ruộng, và nhiều địa phương đã vận động không đốt lá mía. Nếu ở gần vùng mía, theo dõi thông báo của xã về mùa thu hoạch và giữ thói quen đóng cửa chiều tối vào những ngày thấy khói.

Long An cũ: hai vùng, hai kiểu ô nhiễm

Vùng sát TP.HCM. Đức Hoà, Bến Lức, Cần Giuộc, Cần Đước cũ có nhiều khu công nghiệp mọc lên trong khoảng hơn chục năm qua, nối với TP.HCM bằng quốc lộ 1, đường tỉnh và cao tốc. Bụi giao thông, xe container, công trình xây dựng khu đô thị mới là nguồn chính, giống vành đai công nghiệp của TP.HCM.

Mùi khu công nghiệp ven sông. Một số khu công nghiệp nằm ven sông Vàm Cỏ, kênh rạch. Người dân hay than phiền mùi vào ban đêm, sáng sớm. Ghi nhật ký mùi theo giờ, hướng gió trước khi phản ánh, như cách làm ở các vùng công nghiệp khác.

Vùng Đồng Tháp Mười. Phía tây Long An cũ, gồm Mộc Hoá, Tân Thạnh, Thạnh Hoá, Vĩnh Hưng cũ, là đồng lúa rộng. Sau mỗi vụ gặt, việc đốt rơm vẫn còn ở nhiều nơi, khói lan rộng buổi chiều tối. Bài riêng về mùa đốt đồng ở đồng bằng sông Cửu Long trong cùng danh mục có lịch chi tiết.

Đồng tràm, đất phèn mùa khô. Vùng này còn rừng tràm và đất phèn. Mùa khô kéo dài có nguy cơ cháy thảm thực vật, nhất là ở những khu tràm, cỏ năn khô. Khói cháy thường cục bộ nhưng có thể kéo dài nhiều giờ.

Lịch trong năm ở Tây Ninh mới

Lịch dưới đây là quy luật thường gặp để chuẩn bị, không phải ngày cố định. Thời vụ thay đổi theo năm, theo giống và theo thời tiết.

Thời gianVùng chịu nhiềuNguồn chínhViệc nên làm
Tháng 12 – tháng 4Vùng mía Tây Ninh cũĐốt lá mía, lò hơi nhà máy đường mùa épĐóng cửa chiều tối, che đồ phơi
Tháng 2 – tháng 3Đồng Tháp Mười, vùng lúaĐốt rơm sau vụ đông xuânTheo dõi khói buổi chiều, nhóm nhạy cảm hạn chế ra ngoài
Tháng 6 – tháng 8Vùng lúaĐốt rơm sau vụ hè thu, xen mưaKhói nhẹ hơn vì mưa, vẫn để ý chiều không mưa
Quanh năm, rõ mùa khôĐức Hoà, Bến Lức, Cần Giuộc cũXe nặng, khu công nghiệp, công trìnhTránh nhà sát trục xe container
Mùa thu hoạch mìVùng trồng mì Tây Ninh cũMùi nước thải chế biến tinh bộtGhi nhật ký mùi nếu kéo dài

Người mới chuyển về nên hỏi hàng xóm về mùa mía, mùa gặt ở chính xã mình; mỗi vùng lệch vài tuần, và người địa phương biết rõ nhất tuần nào khói nhiều.

Mùi chế biến mì và nông sản

Tây Ninh cũ có diện tích mì lớn, kéo theo nhiều cơ sở chế biến tinh bột mì. Nước thải từ quá trình này giàu tinh bột, khi phân huỷ trong ao hồ chứa sinh mùi chua, hôi khá nặng, có thể lan ra không khí nhiều trăm mét. Đây là ô nhiễm mùi gắn với nước thải, không hẳn là bụi, nhưng ảnh hưởng trực tiếp tới sinh hoạt của người ở gần.

Mùi thường nặng hơn vào mùa chế biến cao điểm và những ngày nắng nóng, khi phân huỷ diễn ra nhanh. Cơ sở có hệ thống xử lý nước thải kín, thu khí sinh học làm nhiên liệu thì mùi giảm rõ. Nơi xử lý bằng ao hở thì mùi vẫn còn.

Ngoài mì, vùng này còn có chế biến mủ cao su, chế biến nông sản, chăn nuôi quy mô lớn. Mỗi loại một kiểu mùi riêng. Cách xử lý của người dân giống nhau: ghi lại thời gian, cường độ, hướng gió; hỏi thăm hàng xóm để biết có phải mình mình bị không; rồi phản ánh qua chính quyền xã và Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Khi chọn đất làm nhà ở vùng nông thôn Tây Ninh mới, một câu hỏi đáng hỏi là trong bán kính vài cây số có cơ sở chế biến nào, ao chứa nước thải ở đâu, và gió mùa khô thổi từ đâu tới. Một buổi chiều đi quanh xem và hỏi là đủ để tránh chuyện mua nhầm nơi mùi theo mùa.

Quốc lộ 22, cửa khẩu và những vùng thoáng của tỉnh

Trục quốc lộ 22 nối TP.HCM với cửa khẩu Mộc Bài là tuyến xe hàng, xe khách và xe container qua biên giới chạy dày. Thị trấn, chợ và khu dân cư dọc tuyến này, như Trảng Bàng, Gò Dầu cũ, chịu bụi đường và khói xe rõ hơn hẳn các xã nằm sâu trong đồng. Khu kinh tế cửa khẩu và các khu công nghiệp dọc trục cũng thêm phần xe nặng ra vào, nhất là giờ đi ca sáng và chiều.

Người sống sát quốc lộ nên coi giờ cao điểm và những ngày ùn xe ở cửa khẩu là lúc đóng cửa mặt đường, lau ướt nhà nhiều hơn. Nhà lùi sâu vào trong hẻm, có hàng cây chắn phía đường, thường đỡ bụi rõ rệt.

Ngược lại, vùng quanh hồ Dầu Tiếng, chân núi Bà Đen, các xã nhiều rừng và cao su ở phía bắc tỉnh phần lớn thời gian có không khí trong lành, gió thoáng. Ngay cả trong mùa khô, những ngày không có đốt mía hay đốt thực bì gần đó, không khí ở đây thường tốt hơn hẳn vùng giáp TP.HCM. Đây là điểm cộng thật của Tây Ninh mới mà người đang cân nhắc chuyển về có thể tính tới, miễn là kiểm trước xem gần nhà có ruộng mía, xưởng mì hay lò đốt nào không.

Vùng đồng lúa Đồng Tháp Mười cũng tương tự: ngoài mùa đốt rơm, không khí mở, gió đồng thổi đều, gần như không có nguồn công nghiệp lớn.

Tra số liệu Tây Ninh mới

Hai hệ thống quan trắc của Tây Ninh và Long An cũ đang được gộp. Cách tra không bỏ sót:

  1. Tìm hệ thống quan trắc môi trường của Tây Ninh do Sở Nông nghiệp và Môi trường quản lý, kiểm tra danh sách trạm đã có các trạm của Long An cũ chưa.
  2. Nếu chưa, tìm thêm theo tên Long An kèm “quan trắc môi trường”.
  3. Đối chiếu với cổng quan trắc quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
  4. Mùa khô, xem thêm cảnh báo cháy rừng và thông báo về thời gian đốt đồng của địa phương nếu có.
  5. Với mùi chế biến nông sản, giữ nhật ký riêng vì trạm đo không khí chung không đo mùi.

Trạm quan trắc thường đặt ở đô thị, khu công nghiệp. Ở vùng nông thôn xa trạm, quan sát trực tiếp và nhật ký của gia đình là nguồn thông tin quan trọng không kém.

Giảm phơi nhiễm trong mùa khói

Đóng cửa từ chiều, mở lại sau khi khói tan. Khói đốt đồng, đốt mía thường dày nhất từ chiều muộn tới tối khi gió lặng. Đóng cửa trước khi khói tới, mở lại vào sáng hôm sau khi trời thoáng.

Che đồ phơi, đậy lu nước. Tro lá mía bay xa và bám vào mọi thứ. Gia đình dùng nước mưa hay nước lu ngoài trời nên đậy kín trong mùa đốt.

Nhóm nhạy cảm ở trong nhà. Người có bệnh hen, bệnh phổi mạn, bệnh tim, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ nên hạn chế ra đồng hay ra đường vào giờ khói dày. Nếu thấy khó thở, ho kéo dài, tức ngực, hãy đi khám bác sĩ.

Người làm đồng, thu hoạch mía. Người trực tiếp ở gần lửa chịu khói nặng nhất. Đứng đầu hướng gió, đeo khẩu trang lọc bụi mịn, nghỉ khi thấy chóng mặt, và không để trẻ nhỏ theo ra ruộng đang đốt.

Góp ý thay vì đối đầu. Đốt đồng, đốt mía thường là tập quán lâu đời, nhiều hộ không có cách xử lý khác. Góp ý nhẹ nhàng, gợi ý thời gian đốt ít ảnh hưởng, hoặc đề nghị địa phương hỗ trợ dịch vụ thu gom rơm, lá mía thường hiệu quả hơn tranh cãi.

Câu hỏi thường gặp

Long An bây giờ tra không khí ở đâu?

Từ ngày 1/7/2025 Long An nhập vào Tây Ninh. Tra trong hệ thống quan trắc của Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh, nếu chưa thấy trạm cũ thì tìm theo tên Long An, và đối chiếu với cổng quan trắc quốc gia.

Vì sao mùa khô ở Tây Ninh hay có tro đen bay?

Phần lớn là tro lá mía từ việc đốt ruộng mía trước hoặc sau thu hoạch, thêm tro từ lò hơi đốt bã mía của nhà máy đường trong mùa ép. Tro nhẹ bay xa theo gió vài cây số.

Vùng nào của Tây Ninh mới chịu bụi khu công nghiệp nhiều?

Chủ yếu là vùng sát TP.HCM của Long An cũ như Đức Hoà, Bến Lức, Cần Giuộc, nơi có nhiều khu công nghiệp và trục xe container. Vùng Tây Ninh cũ phía bắc ít khu công nghiệp hơn.

Mùi chua hôi gần xưởng mì có hại không?

Mùi chủ yếu đến từ nước thải tinh bột phân huỷ, gây khó chịu, có thể làm buồn nôn, nhức đầu ở người nhạy cảm. Nếu mùi kéo dài, hãy ghi nhật ký và phản ánh; nếu có triệu chứng kéo dài thì nên đi khám bác sĩ.

Có quy định cấm đốt lá mía, đốt rơm không?

Nhiều địa phương có quy định hoặc vận động hạn chế đốt phụ phẩm nông nghiệp ngoài trời, nhất là gần khu dân cư và đường giao thông. Quy định cụ thể khác nhau theo tỉnh và thay đổi theo thời gian, nên tra văn bản hiện hành của địa phương.

Mùa nào không khí Tây Ninh dễ chịu nhất?

Thường là giữa mùa mưa, khoảng tháng 6 đến tháng 10, khi mưa rửa bụi, mía chưa vào vụ ép và đồng lúa ít đốt hơn. Dù vậy vùng sát khu công nghiệp vẫn có bụi giao thông quanh năm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138