ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí các tỉnh miền Bắc

Không khí Phú Thọ mới (Vĩnh Phúc, Hoà Bình cũ): khu công nghiệp, hoá chất và vùng núi

Phú Thọ mới trải từ đồng bằng sát Hà Nội tới núi Hoà Bình: hoá chất, phân bón, giấy ở Việt Trì, khu công nghiệp Vĩnh Phúc cũ, mỏ đá, đốt nương. Đặc điểm từng vùng.

Broad river confluence at a midland industrial town on an overcast afternoon, low factory buildings with steaming stacks across the water, a fisherman in a small boat in the foreground

Phú Thọ mới, gộp từ ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hoà Bình cũ từ tháng 7/2025, có ba kiểu không khí khác nhau: vùng Việt Trì và ven sông Lô, sông Thao với cụm hoá chất, phân bón, giấy lâu đời; vùng Vĩnh Phúc cũ đồng bằng sát Hà Nội với khu công nghiệp và đô thị mới; và vùng núi Hoà Bình cũ với mỏ đá ven quốc lộ, thuỷ điện và mùa đốt nương. Mùa đông vẫn là mùa xấu chung, nhưng mỗi vùng có nguồn và điểm nóng riêng.

Bài này không xếp hạng vùng nào ô nhiễm hơn, cũng không đưa con số đo nào. Mục đích là giúp người đang sống hoặc sắp chuyển tới tỉnh mới biết nơi mình ở có những nguồn ô nhiễm nào để để ý, mùa nào cần chuẩn bị, và tra số liệu chính thức ở đâu.

Việt Trì và vùng hoá chất ven sông

Việt Trì là một trong những thành phố công nghiệp đầu tiên của miền Bắc, hình thành quanh các nhà máy hoá chất, giấy, dệt, đường từ những năm 1960. Cách đó không xa, vùng Lâm Thao có nhà máy sản xuất phân lân và axit lâu năm, vùng Phù Ninh có nhà máy giấy lớn. Các ngành này thải khí có mùi đặc trưng, và người dân quanh vùng thường mô tả những ngày có "mùi hắc" khi gió thổi từ phía nhà máy về.

Mức ảnh hưởng của cụm hoá chất phụ thuộc vào công nghệ xử lý khí thải, việc vận hành hằng ngày và hướng gió. Nhiều cơ sở đã đầu tư cải tạo trong những năm qua, và có những thời kỳ người dân thấy đỡ hơn rõ. Nhưng khi có sự cố kỹ thuật hoặc thời tiết lặng gió, mùi và khí thải dễ tích lại ở các khu dân cư sát nhà máy.

Việt Trì còn nằm ở ngã ba sông Lô, sông Thao và sông Đà hợp lưu thành sông Hồng. Mặt nước rộng giúp gió lưu thông, nhưng sáng sớm mùa đông sương mù ven sông kết hợp với khói công nghiệp tạo thành lớp mờ dày phủ khu ven sông. Khung giờ đó không phù hợp để đi bộ thể dục dọc bờ sông; chờ nắng lên thì tốt hơn.

Với người ở vùng này, quan sát hướng gió là kỹ năng hữu ích nhất. Biết nhà mình nằm ở hướng nào so với nhà máy, mùa nào gió thổi từ phía đó về, sẽ hiểu vì sao có tuần dễ chịu, có tuần khó chịu. Khi có mùi lạ đậm bất thường, đóng cửa, ghi lại thời gian và phản ánh với chính quyền phường, xã; nếu có người trong nhà khó thở, cay mắt, buồn nôn kéo dài, đưa đi khám.

Vĩnh Phúc cũ: khu công nghiệp và đô thị mới sát Hà Nội

Vùng Vĩnh Phúc cũ phát triển rất nhanh với các khu công nghiệp lắp ráp ô tô, xe máy, linh kiện điện tử, cơ khí. Phần lớn là công nghiệp lắp ráp, ít khói đen, nhưng kéo theo lưu lượng xe tải, xe đưa đón công nhân và xe máy lớn trên các trục như quốc lộ 2, đường xuyên Á và cao tốc nối Hà Nội với Lào Cai. Đô thị mới, khu nhà ở công nhân mọc lên liên tục, nên bụi xây dựng là nguồn đáng kể.

Vì sát Hà Nội và nằm trên đường gió mùa đông bắc thổi về thủ đô, không khí vùng này gắn chặt với vùng đồng bằng phía nam. Những đợt ô nhiễm mùa đông của Hà Nội thường cũng xuất hiện ở vùng Vĩnh Phúc cũ ở mức tương tự hoặc nhẹ hơn một chút. Hai đợt đốt rơm sau gặt cũng diễn ra ở các xã trồng lúa như ở đồng bằng sông Hồng.

Người làm việc tại các khu công nghiệp vùng này phần lớn thuê trọ quanh khu, nhiều phòng trọ sát đường gom có xe tải chạy suốt đêm. Chọn phòng ở dãy phía trong, không đun nấu bằng bếp than, mở cửa thông gió vào giữa ngày và đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa khít khi đi ca là những việc đơn giản mà giảm được đáng kể lượng khói hít vào mỗi ngày.

Vùng núi Tam Đảo, là điểm nghỉ mát nổi tiếng, có không khí trong lành hơn hẳn nhờ độ cao và rừng quốc gia bao quanh. Nhiều gia đình ở vùng đồng bằng cuối tuần lên Tam Đảo một phần cũng vì muốn tránh những ngày bụi mùa đông. Tuy vậy, cuối tuần cao điểm xe du lịch đổ lên con đường đèo hẹp cũng tạo ra khói xe tập trung ở khu thị trấn.

Hoà Bình cũ: mỏ đá ven quốc lộ, thuỷ điện và đốt nương

Vùng Lương Sơn, Kim Bôi của Hoà Bình cũ, sát phía tây Hà Nội, có nhiều núi đá vôi và là nơi tập trung mỏ khai thác đá làm vật liệu xây dựng cung cấp cho thủ đô. Xe tải chở đá chạy dày trên quốc lộ 6 và các tuyến nối với Hà Nội, cộng với bụi từ nổ mìn, nghiền sàng ở các mỏ, khiến nhiều đoạn ven đường bụi trắng phủ cây cối, nhà cửa. Đây là nguồn bụi mà người đi qua vùng này dễ nhận thấy nhất.

Càng đi sâu vào vùng núi như Mai Châu, Đà Bắc, Tân Lạc, Lạc Sơn cũ, không khí càng trong. Thuỷ điện Hoà Bình và hồ chứa rộng lớn tạo nên không gian xanh, ít công nghiệp. Nguồn ô nhiễm theo mùa ở đây là đốt nương rẫy chuẩn bị gieo trồng, thường từ cuối đông tới đầu mùa mưa, và đốt thực bì sau khai thác rừng trồng. Khói đốt nương có thể đọng lại trong các thung lũng nhiều ngày, tạo thành lớp mờ đục dù cách xa thành phố.

Vùng này cũng có nguy cơ cháy rừng mùa khô. Khi có cháy, khói lan rộng, người dân quanh đó nên ở trong nhà, đóng cửa, theo hướng dẫn của chính quyền địa phương. Với du khách đi Mai Châu, Đà Bắc vào mùa khô, nên kiểm tra tin cháy rừng và cảnh báo khói trước khi đi, đặc biệt nếu có người hen suyễn hoặc trẻ nhỏ trong đoàn.

Vùng trung du Phú Thọ cũ: đồi chè, rừng keo và lò gạch

Giữa vùng công nghiệp Việt Trì và vùng núi Hoà Bình cũ là dải trung du đồi thấp của Phú Thọ cũ, nơi trồng chè, rừng keo, bạch đàn và cây ăn quả. Không khí ở đây nhiều ngày khá dễ chịu, mật độ xe thấp, nhà dân thưa. Nguồn ô nhiễm chủ yếu gắn với sản xuất nông lâm nghiệp: đốt cành lá, thực bì sau mỗi đợt khai thác rừng keo, lò sao chè thủ công đốt củi vào mùa thu hái, và ở một số xã còn sót lại lò gạch thủ công.

Khói đốt thực bì thường tập trung trong vài tuần sau khai thác, rải rác theo từng quả đồi, nhưng có những thời điểm nhiều chủ rừng cùng đốt, khói phủ cả một thung lũng nhỏ. Người dân sống dưới chân đồi nhận khói vào chiều tối khi không khí lạnh trôi xuống thấp. Lò sao chè thì nhỏ, khói tập trung trong làng; ảnh hưởng chủ yếu tới chính gia đình làm chè và hàng xóm sát vách.

Ở vùng này, việc làm được nằm ngay trong tay người dân: đốt thực bì vào lúc có gió nhẹ thổi ra xa khu dân cư, không đốt vào chiều tối lặng gió, chia nhỏ đống đốt, hoặc băm nhỏ cành lá để ủ làm phân thay vì đốt. Nhà làm chè nên đặt lò sao ở chỗ thoáng, có ống khói cao hơn mái nhà, và để trẻ nhỏ tránh xa khu vực lò khi đang sao.

Ba vùng của Phú Thọ mới nhìn nhanh

Bảng dưới gom các đặc điểm vừa nói để tiện so sánh. Đây là đặc điểm thường gặp, không phải đánh giá chính thức.

VùngNguồn ô nhiễm chínhLúc cần để ý
Việt Trì, Lâm Thao, Phù NinhHoá chất, phân bón, giấy, giao thôngNgày lặng gió, khi gió thổi từ phía nhà máy
Vĩnh Yên, Phúc Yên, Bình Xuyên cũKhu công nghiệp, xe tải, xây dựng, đốt rơmMùa đông, mùa gặt
Tam ĐảoKhói xe du lịch cuối tuầnCuối tuần, ngày lễ
Lương Sơn, Kim BôiMỏ đá, xe chở đá, nghiền sàngMùa khô, giờ xe chạy nhiều
Mai Châu, Đà Bắc, Tân Lạc, Lạc SơnĐốt nương, đốt thực bì, cháy rừngCuối đông tới đầu mùa mưa
Vùng đồi trung du Phú Thọ cũĐốt thực bì rừng keo, lò sao chè thủ côngSau khai thác rừng, mùa sao chè

Khi đọc tin ô nhiễm "ở Phú Thọ", hãy hỏi lại tin đó nói về vùng nào. Tỉnh mới rộng và đa dạng, một tin chung có thể không liên quan gì tới nơi bạn đang ở.

Tra số liệu và tự bảo vệ

Ba tỉnh cũ đều có trạm quan trắc không khí tự động đặt ở trung tâm tỉnh và một số khu công nghiệp. Sau sáp nhập, số liệu do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ mới theo dõi, công bố trên cổng thông tin của tỉnh và một phần trên hệ thống quan trắc quốc gia. Trong giai đoạn chuyển tiếp, nên tìm theo cả ba tên cũ để thấy đủ trạm.

Người sống quanh cụm hoá chất nên giữ cửa phía nhà máy đóng khi có mùi, không phơi quần áo ngoài trời những ngày lặng gió, và để ý những triệu chứng như cay mắt, rát họng, ho kéo dài. Người ở ven quốc lộ có xe chở đá nên lau bụi bằng khăn ẩm, trồng cây bụi chắn bụi, rửa rau trong vườn thật kỹ. Ở vùng núi mùa đốt nương, người có bệnh hô hấp nên ở trong nhà nhiều hơn những ngày khói dày.

Khi khó thở tăng dần, đau ngực, ho kéo dài nhiều tuần, trẻ thở nhanh hay rút lõm ngực, đưa đi khám ngay. Người có bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ điều trị về kế hoạch cho những tháng không khí xấu; trang này không đưa lời khuyên dùng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Vĩnh Phúc và Hoà Bình sau sáp nhập thuộc tỉnh nào?

Từ tháng 7/2025, ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hoà Bình hợp nhất thành tỉnh Phú Thọ mới. Khi tra số liệu không khí, trong giai đoạn chuyển tiếp nên tìm theo cả tên tỉnh cũ để thấy đủ các trạm quan trắc.

Vì sao ở Việt Trì có những ngày ngửi thấy mùi hắc?

Quanh Việt Trì có các cơ sở hoá chất, phân bón, giấy lâu năm. Những ngày lặng gió hoặc gió thổi từ phía nhà máy về, khí thải có mùi dễ tích lại ở khu dân cư. Gặp mùi lạ đậm bất thường, nên đóng cửa, ghi lại thời gian và phản ánh với chính quyền địa phương.

Đi qua Lương Sơn thấy bụi trắng hai bên đường là do đâu?

Vùng này có nhiều mỏ khai thác đá vôi làm vật liệu xây dựng. Bụi từ nổ mìn, nghiền sàng và xe tải chở đá trên quốc lộ phủ trắng cây cối, nhà cửa ven đường. Đó chủ yếu là bụi thô, gây kích ứng mắt, mũi, họng.

Tam Đảo có không khí trong lành hơn vùng đồng bằng không?

Nhờ độ cao và rừng quốc gia bao quanh, Tam Đảo thường có không khí trong lành hơn hẳn vùng đồng bằng, kể cả mùa đông. Cuối tuần và ngày lễ, khói xe du lịch có thể tập trung ở khu thị trấn.

Mùa đốt nương ở vùng núi Hoà Bình cũ rơi vào khi nào?

Thường từ cuối đông tới đầu mùa mưa, khi người dân dọn nương chuẩn bị gieo trồng. Khói có thể đọng trong thung lũng nhiều ngày. Mùa này cũng có nguy cơ cháy rừng, nên theo dõi cảnh báo của chính quyền địa phương.

Người có bệnh hô hấp ở gần cụm hoá chất nên làm gì?

Đóng cửa phía nhà máy khi có mùi, hạn chế ra ngoài những ngày lặng gió, hỏi bác sĩ điều trị về kế hoạch cho mùa xấu và đi khám ngay khi khó thở tăng dần hoặc ho kéo dài. Không tự điều chỉnh thuốc khi chưa có ý kiến bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138