ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí các tỉnh miền Bắc

Không khí Hưng Yên và Ninh Bình sau sáp nhập: đồng bằng, khói rơm rạ, xi măng

Hưng Yên mới gồm Thái Bình cũ, Ninh Bình mới gồm Hà Nam, Nam Định cũ: khu công nghiệp, nhiệt điện, cụm xi măng núi đá vôi và hai mùa đốt rơm của đồng bằng sông Hồng.

Limestone karst hills beside a flat river plain with a cement plant chimney in the far distance, golden harvested rice stubble and a farmer on a bicycle along a dirt dike

Hưng Yên mới (gồm Thái Bình cũ) và Ninh Bình mới (gồm Hà Nam, Nam Định cũ) là vùng lõi đồng bằng sông Hồng, nơi khói đốt rơm rạ sau hai vụ gặt là nguồn ô nhiễm chung lớn nhất; ngoài ra Hưng Yên có các khu công nghiệp ven quốc lộ 5, một số làng nghề tái chế và nhà máy nhiệt điện ven biển Thái Bình cũ, còn Ninh Bình có cụm xi măng và mỏ đá vôi dày đặc ở vùng núi Hà Nam, Tam Điệp cũ. Vùng ven biển của cả hai tỉnh nhiều ngày thoáng nhờ gió biển.

Hai tỉnh được gộp chung trong một bài vì cùng nằm ở đồng bằng, cùng nhịp mùa vụ, cùng mùa đông khô hanh xen nồm ẩm. Phần dưới đi lần lượt từng nhóm nguồn, rồi tới cách tra số liệu và việc mỗi gia đình làm được. Tên các vùng ghi theo tên tỉnh, huyện cũ để người dân dễ hình dung.

Hai mùa đốt rơm của đồng bằng

Đồng bằng Thái Bình, Nam Định, Hà Nam và Hưng Yên cũ là vựa lúa lớn của miền Bắc, mỗi năm cấy hai vụ. Sau vụ chiêm xuân, khoảng cuối tháng 5 sang tháng 6, và sau vụ mùa, khoảng tháng 10, rơm rạ được đốt trên ruộng để kịp làm đất cho vụ sau. Trong những tuần này, chiều tối khói phủ trắng cả cánh đồng, tràn vào làng xóm, có lúc đi xa tới các thành phố.

Khói rơm rạ chứa nhiều bụi mịn, kèm khí CO và các hợp chất hữu cơ từ quá trình cháy không hoàn toàn. Vì cháy ở nhiệt độ thấp, rơm ẩm cháy âm ỉ nên khói dày và trắng đục. Người sống giữa đồng thường quen với mùi khói, nhưng trẻ nhỏ, người già và người bệnh hô hấp là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Khói cũng làm giảm tầm nhìn trên các tuyến đường liên xã, gây nguy hiểm cho xe máy vào chập tối.

Những năm gần đây, nhiều địa phương khuyến khích thu gom rơm làm thức ăn gia súc, trồng nấm, làm phân hữu cơ hoặc dùng chế phẩm vi sinh ủ rơm ngay tại ruộng. Máy cuộn rơm theo sau máy gặt đã xuất hiện ở nhiều cánh đồng. Khi rơm có người mua hoặc có cách xử lý đỡ tốn công hơn đốt, lượng khói giảm rõ. Người dân có thể hỏi hợp tác xã, thôn, xã về các chương trình này.

Hưng Yên mới: khu công nghiệp, làng nghề tái chế và nhiệt điện ven biển

Phần Hưng Yên cũ, giáp Hà Nội, có các khu công nghiệp lớn dọc quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, cùng các tuyến nối sang Hà Nội. Dòng xe tải, xe container và xe đưa đón công nhân tạo ra khí thải tập trung dọc các trục này. Vùng phía bắc Hưng Yên cũ còn có một số làng nghề tái chế nhựa, phế liệu lâu năm, được báo chí và các báo cáo môi trường nhắc tới nhiều lần vì khói đốt phế liệu và mùi nhựa. Tình hình ở mỗi làng thay đổi theo thời gian, tuỳ việc di dời và kiểm soát.

Phần Thái Bình cũ phần lớn là đồng bằng và ven biển, công nghiệp nhẹ hơn, nhưng vùng ven biển phía đông có khu nhiệt điện chạy than. Khí thải từ ống khói cao lan theo hướng gió, mùa đông gió đông bắc có thể đưa khí thải vào sâu đất liền. Khu kinh tế ven biển cũng đang phát triển, kéo theo xây dựng và giao thông.

Phố Hiến xưa, nay là trung tâm Hưng Yên cũ, là đô thị nhỏ ven sông Hồng, giao thông không quá đông. Nguồn đáng để ý ở đây là bụi từ các bãi cát, bến vật liệu ven sông và dòng xe tải chở cát chạy qua đê. Mùa khô, đoạn đê có nhiều xe chở vật liệu thường bụi hơn hẳn trong phố.

Bù lại, vùng ven biển Thái Bình cũ như Thái Thuỵ, Tiền Hải nhiều ngày có gió biển, không khí thoáng. Thành phố Thái Bình cũ là đô thị nhỏ, ít xe nặng hơn các vùng giáp Hà Nội. Với người ở đây, mối lo chính vẫn là khói rơm rạ mỗi mùa gặt và khí thải nhiệt điện khi gió thổi từ phía biển vào.

Ninh Bình mới: núi đá vôi, xi măng và vùng du lịch

Vùng núi đá vôi trải từ Hà Nam cũ (Kim Bảng, Thanh Liêm) xuống Ninh Bình cũ (Tam Điệp, Hoa Lư, Gia Viễn) là nơi tập trung nhiều nhà máy xi măng, lò vôi, mỏ khai thác đá. Đây là nguồn bụi lớn nhất của tỉnh mới. Bụi từ khai thác, nổ mìn, nghiền đá và xe tải chở đá, chở xi măng bám trắng đường sá, cây cối, nhà cửa ven quốc lộ 1 và các tuyến nối mỏ. Lò nung xi măng còn thải bụi mịn và khí từ đốt nhiên liệu.

Cũng trong vùng núi đá vôi ấy là các khu danh thắng Tràng An, Tam Cốc, Bái Đính, Vân Long, những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt và có không khí trong lành. Sự đối lập giữa vùng danh thắng và vùng mỏ cách đó không xa cho thấy rõ: ô nhiễm ở đây mang tính cục bộ rất mạnh, phụ thuộc vào việc mình ở cạnh mỏ hay cạnh khu bảo tồn.

Với khách du lịch tới Ninh Bình, phần lớn hành trình nằm trong vùng danh thắng nên không khí ít là điều cần lo. Nhưng nếu đi đường bộ từ Hà Nội qua vùng Hà Nam cũ, đoạn quốc lộ đi ngang các nhà máy xi măng và mỏ đá có thể rất bụi vào mùa khô; đóng kính xe, chuyển điều hoà sang chế độ lấy gió trong khi qua đoạn này là đủ.

Nam Định cũ là đô thị dệt may lâu đời, nay công nghiệp đã thay đổi nhiều, đồng bằng phía nam và ven biển Giao Thuỷ, Hải Hậu chủ yếu là nông nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản. Vùng này ít công nghiệp nặng, nguồn chính là khói rơm và giao thông. Ven biển có vườn quốc gia, bãi bồi, gió biển thoáng đãng nhiều ngày trong năm.

Đặc điểm các vùng của hai tỉnh

Bảng dưới gom đặc điểm thường gặp theo vùng cũ, để người đọc nhận ra nơi mình ở.

VùngNguồn chínhLưu ý
Hưng Yên cũ ven quốc lộ 5Khu công nghiệp, xe nặng, làng nghề tái chếGiờ đổi ca, đêm khuya ở làng nghề
Thái Bình cũ ven biểnNhiệt điện than, khu kinh tế ven biểnGió đông bắc mùa đông
Đồng bằng Thái Bình, Nam Định, Hà Nam cũĐốt rơm rạCuối tháng 5 – tháng 6, tháng 10
Kim Bảng, Thanh Liêm, Tam Điệp, Gia Viễn cũXi măng, mỏ đá, lò vôi, xe chở đáMùa khô, ngày gió mạnh
Tràng An, Tam Cốc, Vân LongÍt nguồn; khói xe du lịch mùa cao điểmNgày lễ hội đông khách
Ven biển Nam Định cũÍt công nghiệp, gió biểnMùa đốt rơm

Nhìn bảng có thể thấy: ở cả hai tỉnh mới, vấn đề không khí của một hộ gia đình phụ thuộc chủ yếu vào việc nhà mình ở gần nguồn nào, chứ không phải tên tỉnh.

Tra số liệu và việc mỗi nhà làm được

Nguồn số liệu chính thức. Các tỉnh cũ đều có trạm quan trắc không khí tự động ở trung tâm tỉnh và gần một số khu công nghiệp. Sau sáp nhập, Sở Nông nghiệp và Môi trường của Hưng Yên mới và Ninh Bình mới theo dõi và công bố số liệu trên cổng thông tin của tỉnh; một phần cũng có trên hệ thống quan trắc quốc gia. Giai đoạn đầu nên tìm theo cả tên tỉnh cũ.

Trong mùa đốt rơm. Đóng cửa từ chiều, thu quần áo vào trước khi khói lên, không cho trẻ chơi ngoài đồng khi đang có người đốt. Đi xe máy trên đường liên xã lúc chập tối nên bật đèn, giảm tốc vì khói làm giảm tầm nhìn.

Gần mỏ đá, nhà máy xi măng. Lau nhà bằng khăn ẩm, trồng hàng cây lá dày chắn bụi, rửa rau thật kỹ, đóng cửa phía mỏ vào giờ nổ mìn. Ghi lại những lần bụi bất thường, xe không che phủ để phản ánh.

Gần làng nghề tái chế. Tách chỗ ngủ khỏi xưởng, không cho trẻ chơi gần bãi phế liệu, không đốt phế liệu ngoài trời. Phản ánh với chính quyền xã khi có đốt phế liệu, đặc biệt vào ban đêm.

Khi nào đi khám. Ho kéo dài nhiều tuần, khó thở tăng dần, khò khè, tức ngực, trẻ thở nhanh hay rút lõm ngực là những dấu hiệu nên đưa đi khám, không tự mua thuốc dùng kéo dài.

Vì sao khói đồng bằng là bài toán chung

Gió không dừng ở ranh giới tỉnh. Khói rơm từ Thái Bình, Nam Định có thể theo gió tràn về Hà Nội; khói từ Hà Nội, Bắc Ninh có thể theo gió bấc xuống phía nam. Khi cả vùng đồng bằng cùng vào mùa gặt, cùng đốt rơm trong vài tuần, tác động cộng dồn trên diện rộng. Đây là lý do việc giảm đốt rơm cần sự phối hợp giữa các tỉnh, không chỉ một địa phương tự làm.

Đối với từng gia đình, hiểu điều này giúp tránh hai thái cực: hoảng sợ vì nghĩ nơi mình ở là "ô nhiễm nhất", hoặc chủ quan vì nghĩ ở quê thì không khí luôn trong lành. Không khí đồng bằng nhiều ngày tốt hơn đô thị lớn, nhưng có những tuần rất xấu theo mùa vụ, và những tuần đó có thể dự đoán được.

Cách hữu ích là ghi lịch gặt của địa phương lên lịch gia đình, chuẩn bị trước những thứ cần thiết như khẩu trang lọc bụi mịn, kế hoạch cho trẻ chơi trong nhà, và chọn giờ mở cửa phù hợp. Ở cấp thôn xóm, đề xuất thu gom rơm chung hoặc dùng chế phẩm ủ rơm là cách người dân góp phần làm giảm khói cho chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Thái Bình, Hà Nam, Nam Định sau sáp nhập thuộc tỉnh nào?

Từ tháng 7/2025, Thái Bình hợp nhất với Hưng Yên thành tỉnh Hưng Yên mới; Hà Nam và Nam Định hợp nhất với Ninh Bình thành tỉnh Ninh Bình mới. Khi tra số liệu không khí, giai đoạn đầu nên tìm theo cả tên tỉnh cũ.

Mùa đốt rơm ở đồng bằng sông Hồng kéo dài bao lâu?

Mỗi năm có hai đợt, sau vụ chiêm xuân khoảng cuối tháng 5 sang tháng 6 và sau vụ mùa khoảng tháng 10, mỗi đợt kéo dài vài tuần. Khói dày nhất vào chiều tối khi gió lặng và có thể lan sang các tỉnh lân cận.

Sống gần nhà máy xi măng ở Ninh Bình mới nên lưu ý gì?

Bụi thô từ khai thác và vận chuyển đá dễ bám nhà cửa, cây cối, còn bụi mịn từ lò nung không nhìn thấy. Nên lau nhà bằng khăn ẩm, trồng cây chắn bụi, đóng cửa phía mỏ vào giờ nổ mìn và đi khám khi có triệu chứng hô hấp kéo dài.

Khu Tràng An, Tam Cốc có bị ảnh hưởng bởi bụi xi măng không?

Các khu danh thắng được bảo vệ nghiêm ngặt và thường có không khí trong lành. Ô nhiễm từ mỏ đá và xi măng mang tính cục bộ, tập trung quanh khu khai thác và tuyến vận chuyển, ít ảnh hưởng trực tiếp tới lõi khu danh thắng.

Làng nghề tái chế nhựa ảnh hưởng tới không khí thế nào?

Đốt phế liệu và nấu nhựa sinh khói có mùi đặc trưng, chứa bụi mịn và các chất độc hơn khói củi. Người sống quanh đó nên tách chỗ ngủ khỏi xưởng, không cho trẻ chơi gần bãi phế liệu và phản ánh khi có đốt phế liệu ngoài trời.

Có cách nào để nông dân không phải đốt rơm không?

Có nhiều cách như thu gom cuộn rơm bán làm thức ăn gia súc, trồng nấm, ủ phân hữu cơ hoặc dùng chế phẩm vi sinh ủ rơm ngay tại ruộng. Khi cách thay thế đỡ tốn công hơn đốt, nông dân sẵn lòng chuyển đổi hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138