ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí TP.HCM và các tỉnh phía Nam

Chất lượng không khí TP.HCM: mùa khô bụi hơn, quận trung tâm và giờ cao điểm

Không khí TP.HCM xấu nhất vào mùa khô và giờ cao điểm, rõ nhất ở trục đường lớn trong khu trung tâm. Bài chỉ cách đọc theo mùa, theo giờ và tra số liệu chính thức.

Early morning haze over a wide boulevard in Ho Chi Minh City, dense motorbike traffic at a junction, riders in cloth masks seen from behind, soft grey light, high angle

Ở TP.HCM, không khí thường xấu nhất vào mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 4 năm sau), nhất là những sáng lặng gió và hai khung giờ cao điểm đi làm, tan tầm; mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 nhìn chung sạch hơn rõ vì mưa rửa bụi và gió mùa tây nam thổi đều. Trong thành phố, chỗ chịu nặng nhất là các trục đường lớn và nút giao đông xe, không phải mọi con hẻm. Số liệu hôm nay nên xem ở hệ thống quan trắc chính thức của thành phố và cổng quan trắc quốc gia, rồi đối chiếu với cảm biến gần nhà.

Bài này dành cho người đang sống ở nội đô cũ của TP.HCM: muốn biết khi nào nên đóng cửa sổ, giờ nào nên đưa con đi học, có cần lo khi thấy trời mù mờ buổi sáng không. Phần vành đai công nghiệp sau sáp nhập (Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) có bài riêng trong cùng danh mục. Ở đây không đưa con số đo cụ thể, vì số thay đổi theo từng giờ và từng trạm; thay vào đó là cách đọc quy luật để tự quyết định.

Vì sao mùa khô ở TP.HCM bụi hơn mùa mưa

Nam Bộ có hai mùa rõ. Mùa mưa kéo dài khoảng sáu tháng, mưa thường dồn vào buổi chiều, mỗi trận mưa kéo phần lớn hạt bụi lơ lửng xuống mặt đất và cống. Gió tây nam lúc này thổi khá đều, đẩy không khí bẩn ra khỏi lòng thành phố. Vì vậy dù lượng xe không giảm, chỉ số bụi mịn mùa mưa thường dễ chịu hơn.

Sang mùa khô, mưa gần như dừng hẳn. Bụi từ mặt đường, từ công trình, từ khói xe tích lại ngày này qua ngày khác mà không có gì rửa đi. Những tuần chuyển mùa cuối năm, nhất là tháng 12 và tháng 1, có nhiều sáng trời lặng, lớp không khí sát mặt đất ít xáo trộn, bụi bị giữ lại ở độ cao người thở. Đó là lúc người dân hay thấy các toà nhà cao tầng nhòe đi trong một màn trắng đục dù trời không mây.

Màn mờ ấy không phải lúc nào cũng là bụi. Có những sáng đó là hơi ẩm, tan sau tám, chín giờ khi nắng lên. Cách phân biệt nhanh là xem chỉ số bụi mịn PM2.5 ở nguồn chính thức: hơi ẩm làm tầm nhìn giảm nhưng chỉ số bụi không tăng tương ứng. Nếu cả hai cùng xấu và kéo dài sang trưa thì đó là bụi thật.

Một điểm hay bị bỏ qua: tháng 3, tháng 4 nắng gắt, nhiệt cao, thêm một loại ô nhiễm khác là ozon mặt đất, sinh ra khi khí thải xe gặp nắng. Ozon thường cao vào đầu giờ chiều, khác với bụi mịn hay cao buổi sáng và tối. Người tập thể dục ngoài trời giữa trưa hè vì tưởng trời trong là sạch nên để ý điểm này.

Nhịp ô nhiễm trong một ngày ở nội đô

Bảng dưới là quy luật thường gặp, gom từ cách các trạm quan trắc trong thành phố dao động theo giờ. Đây là xu hướng để tham khảo, không phải số đo; ngày cụ thể có thể khác do gió, mưa trái mùa hay sự kiện đặc biệt.

Khung giờThường gặpLý doGợi ý
5 giờ – 7 giờMùa khô có thể mờ, bụi tích từ đêmGió lặng, lớp không khí sát đất ổn địnhMở cửa thông gió khi chỉ số đã dịu, không cố mở lúc sớm nhất
7 giờ – 9 giờBụi mịn và khí thải tăng mạnh ven đường lớnGiờ cao điểm đi làm, đi họcTránh chạy bộ ven trục chính, đi đường nhỏ nếu được
11 giờ – 15 giờBụi giảm nhờ gió và nắng, ozon có thể lên vào mùa nóngKhông khí xáo trộn mạnh hơnHạn chế vận động nặng ngoài trời dưới nắng gắt
16 giờ 30 – 19 giờBụi tăng lại, ùn ứ ở cửa ngõ và cầuTan tầm, xe tải được vào một số tuyếnĐóng cửa phía mặt đường khi xe dày
Sau 21 giờMùa khô có đêm bụi đọng lạiXe tải, xe chở vật liệu chạy đêm, gió yếuPhòng ngủ sát đường nên đóng cửa, dùng quạt lưu thông trong nhà

Nếu chỉ nhớ một điều: đường lớn giờ cao điểm mùa khô là tổ hợp xấu nhất. Đổi giờ ra đường mười lăm, hai mươi phút hoặc đổi tuyến sang đường nhỏ song song đã giảm đáng kể lượng khói xe hít vào.

Khu nào trong nội đô hay chịu bụi hơn

Trục đường xuyên tâm và nút giao lớn. Các trục nối trung tâm với cửa ngõ, các vòng xoay đông xe và chân cầu là nơi xe dừng, chạy, tăng ga liên tục. Khói xe ở mức mũi người đi xe máy cao hơn hẳn so với vỉa hè cách đó vài chục mét trong hẻm. Nhà mặt tiền những trục này thường thấy bụi đen bám ở cửa sổ sau vài ngày.

Khu trung tâm cũ (quận 1, quận 3 cũ và lân cận). Nhiều cây xanh, ít nhà máy, nhưng mật độ xe và công trình cao tầng lớn. Các toà nhà cao xếp sát nhau tạo những “khe phố” gió lùa kém, khói đọng lại lâu hơn ở tầng thấp. Công trình ngầm và cải tạo đường cũng làm bụi tăng cục bộ trong thời gian thi công.

Cửa ngõ có xe tải, xe container. Các hướng ra cảng, ra quốc lộ, ra các khu công nghiệp phía bắc và phía tây có lượng xe nặng lớn. Xe nặng đời cũ thải khói đen, cuốn bụi đường nhiều hơn xe máy. Khu dân cư sát các tuyến này hay than phiền cả bụi lẫn tiếng ồn.

Ven sông và kênh lớn, nơi thoáng. Những khu sát sông Sài Gòn hoặc kênh rộng thường thông gió tốt hơn, bụi tan nhanh hơn. Đây không phải quy luật tuyệt đối, vì nếu gần bến bãi vật liệu hay đường xe tải thì bụi vẫn cao.

Khu đang xây dựng dày đặc. Những phường đang mọc nhiều chung cư, đang làm đường, làm cống thường có bụi thô tăng rõ. Bụi thô gây khó chịu mắt, mũi, bám bàn ghế; phần bụi mịn đi kèm mới là thứ đáng ngại hơn với phổi. Tra danh mục nguồn gây ô nhiễm trên trang để biết cách góp ý với công trình gần nhà.

Tra số liệu không khí TP.HCM hôm nay

Mỗi ứng dụng một con số, nên thứ tự đúng là bắt đầu từ nguồn chính thức rồi mới so sang cảm biến khác. Cách làm gọn mỗi sáng mất chưa đến hai phút.

  1. Mở hệ thống quan trắc của thành phố do Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM (trước đây là Sở Tài nguyên và Môi trường) quản lý, chọn trạm gần nơi ở hoặc nơi làm việc nhất. Tìm bằng cụm “quan trắc môi trường TP.HCM” trên trình duyệt.
  2. Đối chiếu với cổng quan trắc quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nơi công bố chỉ số VN_AQI theo giờ và theo ngày của các trạm tự động trên cả nước.
  3. Xem chỉ số bụi mịn PM2.5 riêng, không chỉ nhìn một màu AQI tổng. Ở thành phố, PM2.5 thường là thông số quyết định.
  4. So thêm một cảm biến dân dụng gần nhà nếu muốn biết chi tiết khu phố, nhưng nhớ cảm biến giá rẻ hay báo cao hơn khi trời ẩm.
  5. Nhìn xu hướng ba, bốn giờ gần nhất chứ không chỉ con số hiện tại: đang lên hay đang xuống quyết định có nên mở cửa, cho trẻ ra sân hay không.

Phần giải thích sáu mức màu AQI và khác nhau giữa trạm chuẩn với cảm biến rẻ đã có ở các trang kiến thức chung về thời tiết, bài này không nhắc lại. Điều cần nhớ là không ai đo đúng không khí ngay trước cửa nhà bạn; mọi nguồn đều là ước lượng, nên dùng cách so nhiều nguồn để ra quyết định hợp lý.

Người ở nội đô làm gì vào những ngày xấu

Đổi giờ, đổi đường trước khi nghĩ tới thiết bị. Đi sớm hơn mười lăm phút hoặc đi đường song song ít xe tải là cách rẻ nhất. Nhiều phụ huynh chọn đưa con đến trường qua hẻm thay vì trục chính, dù xa thêm một đoạn ngắn.

Đóng cửa phía mặt đường giờ cao điểm, mở phía sau khi dịu. Nhà ống ở TP.HCM thường có mặt tiền ra đường và giếng trời phía sau. Ngày bụi, đóng cửa mặt tiền vào giờ cao điểm, mở giếng trời và cửa sau vào giữa trưa hoặc sau mưa để thông gió.

Lau ướt thay vì quét khô. Bụi đường bay vào nhà bám sàn và bậu cửa; quét chổi khô làm bụi bay ngược lên. Lau bằng khăn ẩm, lau bậu cửa sổ phía mặt đường thường xuyên hơn.

Khẩu trang vừa mặt khi đi xe máy. Khẩu trang vải mỏng chủ yếu chặn bụi thô. Ngày bụi mịn cao nên dùng loại lọc bụi mịn đeo kín mép. Cách chọn chi tiết đã có ở trang kiến thức chung; ở đây chỉ nhắc rằng đeo hở mép thì gần như không có tác dụng với bụi mịn.

Theo dõi người nhạy cảm trong nhà. Người có bệnh hen, bệnh phổi mạn, bệnh tim, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi nên giảm thời gian ở ngoài đường vào những ngày chỉ số xấu. Nếu thấy khó thở, ho kéo dài nhiều ngày, tức ngực hay khò khè tăng lên, nên đi khám bác sĩ thay vì tự xử lý.

Những ngày đặc biệt trong năm nên để ý

Ngoài quy luật mùa, vài thời điểm trong năm ở TP.HCM thường kéo chỉ số bụi lên. Dịp cuối năm âm lịch, lượng xe về các cửa ngõ tăng vọt, đường cao tốc và quốc lộ ùn tắc, khói xe dồn lại. Đêm giao thừa có pháo hoa ở một số điểm, khói tan sau vài giờ nhưng có thể làm chỉ số quanh khu vực trình diễn nhảy lên tạm thời.

Những tuần đầu mùa khô, khi các tỉnh lân cận bắt đầu thu hoạch lúa và đốt rơm, có ngày gió đưa khói về các quận ven phía tây và tây nam. Mùi khói rơm khá dễ nhận: mùi khét nhẹ, lan buổi chiều tối. Đây không phải nguồn chính của thành phố, nhưng góp thêm vào những ngày vốn đã lặng gió.

Các đợt nắng nóng kéo dài vào tháng 4 cũng là lúc ozon mặt đất tăng. Ngày như vậy trời có thể xanh, tầm nhìn tốt, nhưng người nhạy cảm vẫn thấy rát họng, cay mắt nếu vận động mạnh ngoài trời vào đầu giờ chiều. Chuyển giờ tập sang sáng sớm sau khi bụi đã dịu hoặc tập trong nhà thoáng là cách đơn giản.

Cuối cùng là những đợt mưa trái mùa giữa mùa khô. Sau một trận mưa như vậy, không khí thường sạch hẳn trong một hai ngày. Đó là lúc tốt để mở toang cửa, giặt rèm, lau quạt, thay lớp bụi tích tụ trong nhà suốt mấy tuần trước.

Câu hỏi thường gặp

Tháng nào không khí TP.HCM xấu nhất?

Thường là các tháng mùa khô, rõ nhất từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau, khi mưa gần như không có và nhiều sáng lặng gió. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11 nhìn chung sạch hơn nhờ mưa rửa bụi.

Sáng sớm trời mù ở TP.HCM có phải do bụi mịn không?

Không hẳn. Có sáng là hơi ẩm, tan khi nắng lên mà chỉ số bụi vẫn bình thường. Hãy xem chỉ số PM2.5 ở nguồn quan trắc chính thức; nếu cả tầm nhìn và chỉ số cùng xấu và kéo dài thì đó là bụi.

Tra chất lượng không khí TP.HCM ở đâu cho chính xác?

Bắt đầu từ hệ thống quan trắc của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM và cổng quan trắc quốc gia thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Sau đó mới so với ứng dụng hay cảm biến dân dụng gần nhà để biết chi tiết khu phố.

Ở hẻm sâu có đỡ bụi hơn mặt đường lớn không?

Thường là có, vì khói xe tập trung sát trục đường đông xe. Đi vào hẻm vài chục mét, nồng độ khí thải giảm đáng kể. Tuy vậy nếu hẻm gần công trình xây dựng hay bãi vật liệu thì bụi thô vẫn cao.

Ngày không khí xấu có nên cho trẻ đi học bằng xe máy không?

Vẫn đi học bình thường, nhưng nên chọn tuyến ít xe tải, tránh đứng chờ lâu ở nút giao, cho trẻ đeo khẩu trang lọc bụi mịn vừa mặt. Nếu trẻ có bệnh hen hoặc ho kéo dài, nên hỏi bác sĩ về cách chuẩn bị cho mùa khô.

Mùa mưa TP.HCM có ngày nào không khí xấu không?

Có, nhưng ít hơn. Những ngày nắng gắt xen giữa mùa mưa, ngày ùn tắc nặng hay ngày lặng gió vẫn có thể làm chỉ số tăng ở đường lớn. Cứ xem số liệu chính thức thay vì mặc định mùa mưa là sạch.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138