ONhiem.comÔ Nhiễm
Nước sinh hoạt theo vùng

Nước sinh hoạt sau lũ: khi nào dùng lại được giếng, bể chứa và nước máy

Sau lũ, nguồn nước nào bị ngập đều coi như nhiễm bẩn. Thứ tự làm sạch giếng khoan, giếng đào, bể chứa, bồn nước máy, và khác biệt giữa lũ miền Trung, miền núi, miền Tây.

Two neighbours in rubber boots scrubbing the inside of a concrete water tank in a muddy village yard after a flood, tree line still waterlogged, overcast soft light, wide shot

Sau lũ, mọi nguồn nước đã bị nước lũ tràn vào, gồm giếng, bể chứa, lu, bồn và cả đường ống bị vỡ, đều nên coi là nhiễm bẩn cho tới khi được làm sạch và khử trùng. Nước máy dùng lại khi đơn vị cấp nước thông báo an toàn và sau khi xả bỏ nước đọng trong ống; giếng và bể chứa dùng lại sau khi thau rửa, khử trùng theo hướng dẫn của trạm y tế và nước đã trong, hết mùi. Trong lúc chờ, dùng nước đóng bình hoặc nước được cấp phát, và đun sôi mọi nước dùng để uống.

Việc dọn nhà, xử lý xác động vật và thực phẩm sau lũ đã có hướng dẫn riêng trong mục cảnh báo theo mùa; bài này chỉ đi sâu vào nguồn nước sinh hoạt, theo từng loại nguồn và theo kiểu lũ của từng vùng.

Vì sao nguồn nước bị ngập phải coi như nhiễm bẩn

Nước lũ đi qua chuồng trại, nhà vệ sinh, cống rãnh, bãi rác, kho phân bón và thuốc, rồi tràn vào mọi chỗ trũng. Nó mang theo vi khuẩn, virus, ký sinh trùng đường ruột, bùn và có khi cả dầu mỡ, hoá chất. Một chiếc giếng chỉ bị nước tràn qua miệng một lần cũng đủ nhận vào lượng vi sinh lớn.

Điều nguy hiểm là nước sau khi lắng có thể trông trong trở lại. Người dân, vì quá mệt sau nhiều ngày chống lũ, dễ dùng lại ngay nước giếng, nước lu vì thấy đã trong. Đó là con đường phổ biến dẫn tới các đợt tiêu chảy, lỵ, bệnh đường ruột sau lũ. Nguyên tắc đơn giản: nguồn nào bị nước lũ chạm vào thì làm sạch rồi mới dùng.

Những ngày đầu sau lũ, nước uống nên lấy từ nước đóng bình còn nguyên niêm, nước do chính quyền, các đoàn cứu trợ cấp phát, hoặc nước mưa hứng sạch rồi đun sôi. Nước lũ, nước giếng chưa xử lý chỉ dùng để dội rửa bùn đất, không dùng để rửa rau, vo gạo, đánh răng hay pha sữa. Một can nước sạch riêng cho bếp, có nắp và gáo riêng, giúp cả nhà không lẫn hai loại nước.

Nước máy sau lũ

Chờ thông báo của đơn vị cấp nước. Nhà máy, trạm bơm có thể bị ngập, mất điện; đường ống có thể vỡ, mất áp, để nước bẩn xâm nhập. Đơn vị cấp nước và chính quyền thường thông báo khi nào nước an toàn để dùng, khi nào chỉ dùng cho vệ sinh, khi nào phải đun sôi. Hãy theo dõi qua loa phát thanh của xã, tin nhắn, trang thông tin chính thức.

Xả bỏ nước đọng trong ống. Khi nước có lại, mở các vòi trong nhà cho chảy một lúc tới khi nước trong và hết mùi lạ. Phần nước đầu này dùng để lau rửa sàn, không dùng cho ăn uống.

Bể ngầm, bồn mái bị ngập phải súc rửa. Bể ngầm rất dễ bị nước lũ tràn vào qua nắp, qua ống tràn. Bơm cạn, nạo bùn, cọ rửa, khử trùng rồi mới cho nước sạch vào. Bồn mái nhận nước từ bể ngầm bẩn cũng phải súc lại.

Kiểm tra đồng hồ và ống trong nhà. Đồng hồ nước, van, ống nhựa bị ngập lâu, bị va đập có thể rò rỉ. Thấy rò, nước chảy yếu bất thường hay đồng hồ quay khi không dùng nước, báo đơn vị cấp nước kiểm tra.

Giếng khoan bị ngập: các bước dùng lại

Giếng khoan có ống vách kín ít bị nhiễm hơn giếng đào, nhưng đầu giếng, máy bơm và đường ống nối vẫn dễ bị nước lũ tràn vào.

  1. Chờ nước rút khỏi khu vực giếng; ngắt điện máy bơm trước khi kiểm tra, không chạm vào thiết bị điện còn ướt.
  2. Kiểm tra đầu giếng: ống vách có nứt, nắp có còn, có bùn rác lọt vào không; nhờ thợ điện kiểm tra máy bơm trước khi chạy lại.
  3. Bơm xả liên tục cho tới khi nước trong và hết mùi; nước xả cho chảy ra xa giếng, không để chảy ngược lại.
  4. Khử trùng giếng và đường ống bằng hoá chất khử trùng do trạm y tế xã cấp phát, theo đúng liều và thời gian ngâm được hướng dẫn.
  5. Sau thời gian ngâm, bơm xả tới khi mùi hoá chất nhạt đi rồi mới dùng; nước uống vẫn đun sôi trong nhiều tuần sau đó.
  6. Nếu nước vẫn đục, có mùi lạ kéo dài, hoặc vùng ngập có kho hoá chất, xăng dầu, gửi mẫu xét nghiệm trước khi dùng cho ăn uống.

Giếng đào và bể chứa: thau rửa kỹ hơn

Giếng đào hở miệng và bể chứa là những nguồn bị nhiễm nặng nhất sau lũ. Việc thau rửa cần làm tuần tự.

  1. Vớt sạch rác, xác động vật, cành lá trong giếng hoặc bể; xác động vật chôn hoặc xử lý theo hướng dẫn của xã, xa nguồn nước.
  2. Bơm cạn nước bẩn. Với giếng đào sâu, không xuống giếng khi chưa thông gió kỹ, phải có dây an toàn và người đứng trên.
  3. Nạo vét lớp bùn ở đáy, cọ rửa thành giếng, thành bể; sửa thành giếng, sân giếng nếu bị sạt.
  4. Để nước mạch hồi lại, bơm cạn thêm một hai lần cho nước bớt đục.
  5. Khử trùng theo hướng dẫn của trạm y tế, đậy nắp và chờ đủ thời gian.
  6. Dùng lại cho tắm giặt trước; nước ăn uống vẫn ưu tiên nước đóng bình hoặc đun sôi kỹ trong thời gian đầu.

Lu, khạp, bồn nhựa nhỏ thì đơn giản hơn: đổ bỏ toàn bộ nước cũ, cọ rửa bằng nước sạch và chất tẩy rửa, tráng kỹ, có thể khử trùng theo hướng dẫn rồi tráng lại. Máy lọc nước, bình lọc bị ngập thì không dùng nữa cho tới khi được kiểm tra và thay toàn bộ lõi; bể lọc cát nên thay lớp cát, sỏi trên cùng.

Kiểu lũ mỗi vùng, việc với nguồn nước khác nhau

Lũ ở mỗi vùng có tính chất khác nhau nên thời gian và cách khôi phục nguồn nước cũng khác.

VùngKiểu lũĐiều cần chú ý với nước sinh hoạt
Ven biển miền Trung (Thanh Hoá tới Khánh Hoà)Lũ lên nhanh, rút nhanh, hay đi kèm bãoGiếng vùng cát ngập nhanh, nhiễm bẩn nặng; khử trùng ngay khi nước rút; vùng ven biển có thể thêm nước mặn tràn vào
Miền núi phía Bắc, Tây NguyênLũ quét, sạt lở, ngắn nhưng dữĐường ống tự chảy, bể chung bị vùi lấp, nước suối đục kéo dài nhiều ngày; ưu tiên khôi phục đầu nguồn
Đồng bằng sông HồngNgập úng sau mưa bão lớn, nước rút chậm ở vùng trũngGiếng và bể ngầm ngập lâu, nước thải từ cống tràn vào; xử lý sau khi nước rút hẳn
Đồng bằng sông Cửu LongMùa nước nổi kéo dài nhiều tuần, lũ lớn những năm đặc biệtSống chung với nước lâu ngày; giữ nguồn nước uống riêng, kê cao lu, bồn; khử trùng định kỳ trong suốt mùa
Đô thị lớnNgập do mưa lớn và triều cườngBể ngầm nhà phố, chung cư dễ bị nước cống tràn vào; súc rửa bể sau mỗi đợt ngập sâu

Ở miền Tây, mùa nước nổi là chuyện quen thuộc hằng năm chứ không phải thiên tai bất ngờ. Nhiều gia đình kê lu nước uống lên cao, có nắp kín, giữ riêng gáo múc, và dùng phèn chua theo cách truyền thống để lắng nước sông trước khi đun sôi. Những thói quen đó vẫn còn nguyên giá trị.

Chuẩn bị nguồn nước trước mùa lũ để hồi phục nhanh hơn

Nhà ở vùng hay ngập có thể làm sẵn vài việc ngay từ mùa khô, để khi lũ về nguồn nước ít bị nhiễm hơn và sau lũ dùng lại sớm hơn.

  • Nâng thành giếng đào cao hơn mức nước ngập thường gặp, có nắp đậy chắc chắn; với giếng khoan, đầu giếng có nắp kín và ống vách nhô cao.
  • Đặt bồn, lu nước uống ở chỗ cao trong nhà hoặc trên gác, có nắp kín; trữ sẵn nước đóng bình cho vài ngày khi có bản tin bão lũ.
  • Biết vị trí van tổng, cầu dao máy bơm để ngắt nhanh khi nước lên; ghi lại cho cả nhà cùng biết.
  • Giữ sẵn chất tẩy rửa, bàn chải, xô, găng tay, ủng để thau rửa giếng và bể ngay khi nước rút.
  • Hỏi trạm y tế xã từ trước về cách nhận hoá chất khử trùng nước sau lũ, để không lúng túng khi cần.
  • Với nhà có bể ngầm, kiểm tra nắp bể và ống tràn, làm gờ chắn để nước cống không tràn vào khi ngập nhẹ.

Những việc này không ngăn được lũ, nhưng giúp phần nước ăn uống của gia đình an toàn hơn trong những ngày khó khăn nhất, và rút ngắn quãng thời gian phải chờ nước sạch sau khi lũ rút.

Sức khoẻ: khi nào cần đi khám

Những tuần sau lũ là thời điểm các bệnh lây qua nước dễ bùng lên: tiêu chảy, lỵ, các bệnh đường ruột khác, bệnh ngoài da, đau mắt. Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất, dù nước sạch đang thiếu.

Đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi tiêu chảy nhiều lần trong ngày, phân có máu, sốt cao, nôn liên tục, hoặc có dấu hiệu mất nước như khát nhiều, môi khô, tiểu ít, mệt lả. Trẻ nhỏ và người già mất nước nhanh hơn người trẻ khoẻ, không nên chờ. Người bị thương ở chân tay khi lội nước lũ, vết thương sưng đỏ, đau tăng dần, cũng cần được khám. Bài viết không thay cho chẩn đoán của bác sĩ; hãy kể rõ với nhân viên y tế gia đình đã dùng nguồn nước nào trong và sau lũ.

Câu hỏi thường gặp

Giếng bị nước lũ tràn vào bao lâu thì dùng lại được?

Không có con số chung cho mọi giếng. Giếng chỉ nên dùng lại sau khi đã bơm xả, thau rửa, khử trùng theo hướng dẫn của trạm y tế và nước đã trong, hết mùi. Trong những tuần đầu, nước uống vẫn nên đun sôi hoặc dùng nước đóng bình.

Nước giếng sau lũ đã trong có uống được không?

Chưa nên. Nước lắng trong vẫn có thể chứa vi khuẩn, virus từ nước lũ. Cần thau rửa và khử trùng giếng trước, rồi đun sôi nước trước khi uống. Đây là cách phòng tiêu chảy và các bệnh đường ruột hay bùng phát sau lũ.

Nước máy sau lũ có cần đun sôi không?

Theo dõi thông báo của đơn vị cấp nước và chính quyền. Khi chưa có thông báo an toàn, hoặc đường ống từng bị vỡ, mất áp, hãy đun sôi nước trước khi uống và xả bỏ nước đọng trong ống khi nước có lại.

Hoá chất khử trùng giếng lấy ở đâu, dùng bao nhiêu?

Sau lũ, trạm y tế xã và cơ quan y tế thường cấp phát hoá chất khử trùng nước kèm hướng dẫn liều và thời gian ngâm. Làm đúng hướng dẫn đó, không tự tăng liều vì nước sẽ có mùi nặng và có thể gây kích ứng.

Máy lọc nước bị ngập có dùng tiếp được không?

Không nên dùng ngay. Lõi lọc đã thấm nước lũ có thể chứa vi sinh và bùn. Ngắt điện, nhờ thợ kiểm tra phần điện, thay toàn bộ lõi lọc và vệ sinh vỏ máy trước khi dùng lại cho nước uống.

Sau lũ quét ở miền núi nước suối đục kéo dài thì làm sao?

Lũ quét làm đất đá sạt xuống suối, nước có thể đục nhiều ngày. Để lắng nước trong thùng, lọc qua vải sạch hoặc bể lọc, rồi đun sôi. Đồng thời phối hợp cả bản khôi phục đầu nguồn, bể lắng của hệ thống tự chảy.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138