ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí miền Trung và Tây Nguyên

Không khí Quảng Ngãi (gồm Kon Tum cũ): khu kinh tế Dung Quất và vùng cao nguyên

Quảng Ngãi mới có hai kiểu không khí: ven biển với khu kinh tế Dung Quất, đốt rơm; cao nguyên Kon Tum cũ với bụi đất đỏ, đốt rẫy mùa khô. Tra số liệu và phòng tránh.

Red basalt dirt road through coffee and cassava fields on the Kon Tum plateau in dry season, a motorbike leaving a trail of red dust, hazy hills, warm afternoon light, high angle

Quảng Ngãi sau khi sáp nhập Kon Tum có hai kiểu không khí rất khác nhau. Vùng đồng bằng ven biển có khu kinh tế Dung Quất với lọc dầu, thép, cơ khí nặng và cảng, cộng với khói rơm sau gặt và xe cộ quanh thành phố Quảng Ngãi. Vùng cao nguyên phía tây, tức Kon Tum cũ, phần lớn năm trong lành, nhưng mùa khô từ khoảng tháng 11 đến tháng 4 có bụi đất đỏ, khói đốt rẫy và cháy rừng. Hai vùng có mùa mưa lệch nhau, nên lịch cần để ý cũng khác.

Tỉnh mới trải từ biển lên tới biên giới Lào và Campuchia. Người ở thành phố Quảng Ngãi và người ở thành phố Kon Tum hay Măng Đen gần như sống trong hai vùng khí hậu khác nhau. Bài này tách riêng từng vùng, rồi gom lại cách tra số liệu và việc nên làm chung.

Hai vùng, hai kiểu không khí trong một tỉnh

Vùng ven biển thuộc khí hậu duyên hải Nam Trung Bộ: mùa mưa tập trung cuối năm, khoảng tháng 9 đến tháng 12, mùa khô nắng nóng kéo dài phần còn lại. Dân cư tập trung dọc quốc lộ 1 và quanh thành phố Quảng Ngãi, công nghiệp tập trung ở khu kinh tế phía bắc tỉnh cũ.

Vùng cao nguyên phía tây theo khí hậu Tây Nguyên: mùa mưa khoảng tháng 5 đến tháng 10, mùa khô khoảng tháng 11 đến tháng 4, ít mưa, gió mạnh, ngày nắng đêm lạnh. Dân cư thưa, công nghiệp chủ yếu là chế biến nông lâm sản như tinh bột sắn, đường, gỗ, và các nhà máy thuỷ điện không gây ô nhiễm không khí.

Vì mùa mưa lệch nhau, có những tháng vùng ven biển đang mưa sạch trời thì vùng cao đang khô bụi, và ngược lại. Một gia đình có người ở cả hai nơi nên theo dõi trạm của từng vùng chứ không thể dùng chung một nhận định cho cả tỉnh.

Giữa hai vùng là dải núi và đèo cao, nơi rừng còn khá nhiều. Những con đường đèo nối biển với cao nguyên ít nguồn thải, nhưng xe tải lên dốc chạy chậm, nhả khói đen nhiều hơn trên đường bằng. Người ở các làng ven đường đèo nên để ý điều này, nhất là những đoạn xe phải leo dốc dài và hay dừng chờ nhau.

Khu kinh tế Dung Quất: các loại nguồn và cách nhận ra

Lọc dầu. Nhà máy lọc dầu thải khí từ lò đốt, hơi hydrocarbon từ bồn chứa, và khi có sự cố hay bảo dưỡng định kỳ thì ngọn đuốc đốt khí thừa cháy lớn hơn bình thường. Mùi xăng dầu hắc kéo dài, ngọn lửa đuốc to và khói đen là những điều nên ghi lại giờ giấc.

Thép và cơ khí nặng. Sản xuất thép có các khâu thải bụi và khí lớn như lò cốc, lò thiêu kết, lò cao; cơ khí nặng có bụi kim loại, khói hàn, sơn. Khi vận hành ổn định, khí thải đi qua hệ thống xử lý; khi khởi động lò hay gặp sự cố, khói có thể khác thường.

Cảng hàng rời. Cảng bốc dỡ quặng, than, nguyên liệu cho khu công nghiệp. Bụi bốc dỡ rõ nhất khi gió mạnh, ảnh hưởng các thôn ven cảng.

Xe tải nặng. Luồng xe ra vào khu kinh tế trên quốc lộ 1 và các tuyến nội khu mang theo bụi đường và khói diesel. Nhà mặt đường chịu nguồn này nhiều hơn mọi nguồn khác.

Gió đổi theo mùa. Mùa đông gió bắc và đông bắc, mùa hè có gió tây nam khô nóng xen kẽ gió biển. Khu dân cư chịu ảnh hưởng thay đổi theo mùa, nên nhà nào ở gần cần tự theo dõi những hôm có mùi hay bụi để thấy quy luật riêng.

Thành phố Quảng Ngãi và đồng bằng: xe cộ, đốt rơm, bếp đun

Thành phố Quảng Ngãi có quy mô vừa, xe cộ tập trung trên quốc lộ 1 và vài trục chính. Không khí trong thành phố phần lớn ở mức khá; những lúc kém hơn thường rơi vào chiều tối mùa gặt và những ngày mùa khô nhiều công trình.

Đồng lúa dọc sông Trà Khúc, sông Vệ và các vùng ven biển gặt hai vụ chính. Sau gặt, rơm còn bị đốt trên đồng ở nhiều nơi, khói tập trung vài ngày đến vài tuần, dày nhất lúc chiều tối khi gió lặng. Một số cơ sở chế biến nông sản, lò gạch thủ công và bếp củi, bếp than trong khu dân cư cũng góp thêm khói cục bộ.

Vùng ven biển nhiều nắng gió, nên khói bụi tan khá nhanh khi gió nổi. Điều đáng để ý hơn với người dân là những nguồn sát nhà: đống rơm đốt cạnh vườn, bếp than của hàng xóm, đống rác đốt trong xóm. Những nguồn nhỏ này nhiều khi gây khó chịu hơn cả khu công nghiệp ở xa.

Cao nguyên Kon Tum cũ: bụi đất đỏ và khói đốt rẫy mùa khô

Vùng cao nguyên có đất đỏ bazan và nhiều đường đất nối các làng, rẫy cà phê, sắn, cao su. Mùa khô kéo dài nhiều tháng, đất khô thành bột, xe chạy qua là bụi đỏ bốc lên, bám vào nhà cửa, cây cối dọc đường. Đây là bụi thô, gây kích ứng mắt, mũi, họng, rõ nhất với người ở sát đường đất và người đi xe máy đường dài.

Cuối mùa khô, việc đốt rẫy, đốt cỏ, đốt cành lá để dọn đất trồng vụ mới vẫn còn ở một số nơi. Khói đốt rẫy là bụi mịn, đọng trong các thung lũng vào sáng sớm và chiều tối, khi nhiệt độ đêm xuống thấp làm không khí sát mặt đất ít xáo trộn. Cháy rừng và cháy đồi cỏ cũng xảy ra trong những tuần khô hanh nhất.

Các nhà máy chế biến tinh bột sắn thường gây mùi chua đặc trưng từ hồ xử lý nước thải, nhất là mùa vụ chế biến. Mùi không phải bụi, nhưng ảnh hưởng thật đến người sống gần và là chuyện nên phản ánh khi kéo dài, kèm thời gian và hướng gió.

Măng Đen, thành phố Kon Tum và các khu đang phát triển ở vùng cao

Măng Đen ở độ cao lớn, nhiều rừng thông, khí hậu mát quanh năm nên thường được nhắc như một nơi có không khí rất trong. Điều đó đúng phần lớn thời gian. Nhưng khi khu du lịch phát triển nhanh, công trình nhà nghỉ, đường sá, xe khách cuối tuần và việc đốt rác ở những khu chưa có thu gom đều có thể tạo bụi khói cục bộ, nhất là mùa khô.

Ở vùng cao, đêm và sáng sớm mùa khô thường lạnh, lớp không khí lạnh nặng hơn nằm sát mặt đất trong các thung lũng. Khói đốt rác, đốt củi sưởi lúc đó bị giữ lại và chỉ tan khi nắng lên. Du khách đến Măng Đen đôi khi ngạc nhiên vì sáng sớm có mùi khói dù xung quanh toàn rừng, lý do chính nằm ở hiện tượng này.

Thành phố Kon Tum nằm bên sông Đắk Bla, quy mô vừa, xe cộ không nhiều. Bụi trong thành phố chủ yếu từ công trình và đường đất ở các phường ven, cộng với khói đốt rẫy theo gió từ vùng xung quanh vào cuối mùa khô. Người dân nên để ý những buổi sáng mờ đục cuối mùa khô và dời giờ tập thể dục sang lúc nắng đã lên.

Lịch hai vùng trong cùng một năm

Bảng dưới đặt hai vùng cạnh nhau để thấy mùa lệch ra sao. Mốc thời gian là xu hướng, năm nào cũng có thể lệch:

Khoảng thời gianĐồng bằng ven biểnCao nguyên phía tây
Tháng 9 đến tháng 12Mùa mưa, bão lũ; không khí thường sạchCuối mùa mưa chuyển sang khô; trời trong, đêm lạnh
Tháng 1 đến tháng 4Khô dần; gặt vụ đông xuân cuối giai đoạn, đốt rơmGiữa mùa khô: bụi đất đỏ, đốt rẫy, cháy rừng
Tháng 5 đến tháng 8Nắng nóng, gió tây khô; gặt vụ hè thu, đốt rơmMùa mưa: không khí sạch, đường đất lầy
Quanh nămXe tải và khu kinh tế phía bắcMùi chế biến nông sản theo mùa vụ

Gia đình có con học ở thành phố Kon Tum mà bố mẹ ở thành phố Quảng Ngãi nên nhớ: tháng đầu năm là lúc vùng cao bụi khô nhất, trong khi vùng biển còn khá dễ chịu.

Tra số liệu và việc nên làm cho hai vùng

Mỗi vùng có những việc riêng, nhưng nguyên tắc chung giống nhau:

  • Tra chỉ số theo giờ ở trạm quan trắc tự động mà Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố, hoặc cổng quan trắc quốc gia; chọn trạm đúng vùng mình ở, không dùng trạm ven biển cho vùng cao.
  • Nhà gần khu kinh tế: theo dõi hướng gió, ghi nhật ký những hôm có mùi hay khói lạ; nếu có dự án mới gần nhà, tìm hiểu báo cáo đánh giá tác động môi trường được công khai và góp ý khi tham vấn.
  • Vùng cao mùa khô: đóng cửa phía đường đất, tưới ẩm sân trước nhà, đeo khẩu trang và kính khi đi xe máy đường đất; tránh ra đồng lúc khói đốt rẫy dày buổi sáng.
  • Mùa gặt ở đồng bằng: thu đồ phơi và đóng cửa trước chiều tối; khuyên hàng xóm ủ rơm hoặc bán rơm thay vì đốt.
  • Người có bệnh hen, phổi mạn, tim mạch: chuẩn bị thuốc theo đơn bác sĩ đã kê; đi khám ngay khi khó thở, ho kéo dài, tức ngực tăng trong những ngày khói bụi.
  • Thấy đốt rác, đốt rẫy sát khu dân cư, xe chở vật liệu không phủ bạt hay mùi lạ kéo dài: ghi ảnh, giờ, phản ánh với chính quyền xã hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.

Câu hỏi thường gặp

Sống gần khu kinh tế Dung Quất có nên lo về không khí không?

Mức ảnh hưởng tuỳ khoảng cách, hướng gió và việc các nhà máy vận hành ổn định hay không. Người dân nên theo dõi số liệu quan trắc công khai, ghi lại những lần thấy khói, mùi bất thường và khám sức khoẻ định kỳ. Nếu có triệu chứng hô hấp kéo dài, hãy đến bác sĩ.

Không khí Kon Tum mùa khô có tốt không?

Phần lớn ngày vẫn khá trong, nhưng vùng gần đường đất có nhiều bụi đỏ và cuối mùa khô có những đợt khói đốt rẫy, cháy rừng. Khói thường đọng vào sáng sớm và chiều tối trong thung lũng. Nên xem chỉ số theo giờ và quan sát trời có mờ khói không.

Bụi đất đỏ có hại không?

Bụi đất đỏ chủ yếu là bụi thô, phần lớn bị giữ ở mũi họng, gây kích ứng mắt, mũi, họng và khó chịu khi hít nhiều. Người có bệnh hô hấp nên tránh đi đường đất lúc gió mạnh. Khẩu trang vải và kính giúp giảm bụi thô khi đi xe máy.

Măng Đen có còn trong lành không?

Măng Đen vẫn là vùng có không khí mát và trong phần lớn thời gian nhờ độ cao và rừng thông. Khi khu du lịch phát triển, công trình xây dựng, xe cộ, đốt rác có thể gây bụi khói cục bộ, nhất là mùa khô. Du khách nên chọn chỗ ở xa công trình và đường chính.

Mùi chua từ nhà máy tinh bột sắn có độc không?

Mùi chua thường đến từ nước thải chưa xử lý tốt hoặc hồ xử lý phân huỷ, gây khó chịu và ảnh hưởng sinh hoạt. Mức độ an toàn tuỳ thành phần khí, cần quan trắc mới biết chắc. Người dân nên ghi lại thời gian, cường độ mùi và phản ánh với chính quyền xã hoặc Sở phụ trách môi trường.

Tháng nào ở Quảng Ngãi không khí tốt nhất?

Vùng ven biển thường sạch nhất vào mùa mưa cuối năm, vùng cao nguyên sạch nhất vào mùa mưa giữa năm. Vì hai vùng lệch mùa, không có một tháng đẹp chung cho cả tỉnh. Hãy xem trạm đúng vùng mình ở.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138