ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí miền Trung và Tây Nguyên

Không khí Nghệ An và Hà Tĩnh: Vinh, khu kinh tế ven biển và gió Lào mùa hè

Không khí Nghệ An, Hà Tĩnh thay đổi theo mùa: thành phố Vinh mùa đông, gió Lào khô nóng và cháy rừng mùa hè, khu kinh tế ven biển, mỏ đá; cách tra và phòng.

Hot dry afternoon on a rural road in Ha Tinh with dust lifted by strong westerly wind, a woman in a conical hat and long sleeves pushing a bicycle, pale ochre sky

Không khí Nghệ An và Hà Tĩnh phần lớn năm ở mức khá, nhưng xấu đi theo từng đợt có thể đoán trước: những ngày mùa đông trời lặng ở thành phố Vinh, mùa gió Lào khô nóng khoảng tháng 5 đến tháng 8 làm bụi đường bốc lên và kéo theo cháy rừng, các đợt đốt rơm sau gặt, và khu vực quanh các khu kinh tế ven biển như Đông Nam Nghệ An, Vũng Áng với thép, nhiệt điện than và cảng. Muốn biết hôm nay ra sao, xem trạm quan trắc tự động của tỉnh và cổng quan trắc quốc gia theo giờ.

Hai tỉnh này hay bị gộp chung là "xứ Nghệ" nhưng nguồn ô nhiễm mỗi nơi một khác: Nghệ An rộng, có đô thị lớn và vùng đá vôi phía bắc; Hà Tĩnh nhỏ hơn, có khu công nghiệp nặng tập trung ở phía nam ven biển. Phần dưới đi theo nguồn, theo mùa và theo nhóm người, để bạn sắp xếp sinh hoạt hợp lý mà không cần lo lắng quá mức.

Thành phố Vinh và vùng đô thị ven sông Lam

Vinh là đô thị lớn nhất Bắc Trung Bộ, nằm trên đồng bằng thấp giữa núi Quyết và biển Cửa Lò. Nguồn chính trong thành phố là xe máy, ô tô trên các trục lớn, công trình xây dựng ở các khu đô thị mới, và khói bếp, khói đốt rác ở các phường ven. Không khí trong thành phố thường xấu nhất vào sáng sớm và tối những ngày mùa đông khi trời âm u, gió nhẹ, khói không thoát lên cao được.

Khác Hà Nội, Vinh ít khi bị giữ bụi nhiều ngày liền vì gần biển và gió thường đổi hướng. Nhưng những đợt khói rơm từ đồng lúa quanh thành phố, cộng với khói xe giờ tan tầm, có thể làm cả khu trung tâm mù mờ vài buổi tối liên tiếp sau mỗi vụ gặt. Mùi khói rơm nồng là dấu hiệu dễ nhận, nhiều khi đến trước cả khi ứng dụng báo đỏ.

Cửa Lò và các phường ven biển có gió biển thường xuyên nên thoáng hơn. Ngược lại, khu vực ven quốc lộ phía bắc và phía nam thành phố, nơi xe tải nặng đi qua cả ngày lẫn đêm, chịu bụi đường và khói diesel nhiều hơn. Khi chọn nơi thuê nhà, khoảng cách tới trục xe tải thường quan trọng hơn khoảng cách tới trung tâm.

Gió Lào thực chất là gì và vì sao làm không khí khó chịu

Gió Lào là tên dân gian của gió tây nam khô nóng. Gió mùa mang hơi ẩm từ vịnh Bengal thổi qua Lào, gặp dãy Trường Sơn thì trút mưa ở sườn bên kia, khi vượt núi xuống sườn phía Việt Nam thì đã khô và nóng lên. Nghệ An, Hà Tĩnh nằm ngay chân sườn đón gió này nên chịu rõ nhất, thường từ khoảng tháng 5 đến tháng 8, có năm sớm hay muộn hơn.

Gió Lào không mang khí độc như khói nhà máy, nhưng làm không khí khó chịu theo ba cách. Một là độ ẩm rất thấp làm niêm mạc mũi họng khô, dễ kích ứng, người có bệnh hô hấp cảm thấy rõ. Hai là gió mạnh và đất khô cuốn bụi thô từ đường đất, công trình, ruộng bỏ hoang lên không trung. Ba là cây cỏ khô làm nguy cơ cháy rừng tăng cao, khói cháy rừng mới là nguồn bụi mịn đáng lo nhất trong mùa này.

Vì vậy trong những ngày gió Lào, chỉ số bụi thô có thể tăng ngay cả khi không có nhà máy nào gần. Người dân nên phân biệt cảm giác khô nóng khó chịu với tình trạng ô nhiễm thật: nếu trời trong, không mùi khói, chỉ số bụi mịn vẫn thấp thì việc cần làm chủ yếu là chống nóng, uống đủ nước; còn khi thấy mùi khói và trời mờ đục thì đó là lúc cần đóng cửa, hạn chế ra ngoài.

Khu kinh tế ven biển và vùng mỏ: nói theo loại nguồn

Khu liên hợp gang thép. Gang thép tích hợp có lò cốc, lò thiêu kết, lò cao, là những khâu thải bụi và khí nhiều nhất trong công nghiệp nặng. Khi vận hành bình thường, khí thải đi qua hệ thống lọc; khi sự cố hay khởi động lại lò, khói có thể dày và màu khác thường. Khói màu nâu đỏ hay đen kéo dài là điều nên ghi lại.

Nhiệt điện than. Ống khói cao đưa khí thải đi xa, nên khu dân cư chịu ảnh hưởng thường nằm cách nhà máy một khoảng theo hướng gió. Bãi tro xỉ và khu chứa than ngoài trời là nguồn bụi mặt đất, rõ nhất những ngày gió Lào mạnh và đất khô.

Cảng biển hàng rời. Bốc dỡ quặng, than, clinker bằng gầu ngoạm và băng tải hở tạo bụi khi gió lớn. Các xóm ven cảng hay thấy bụi đen hoặc đỏ bám trên mái và mặt nước.

Xi măng và mỏ đá vôi phía bắc Nghệ An. Vùng Hoàng Mai, Quỳnh Lưu cũ có xi măng và khai thác đá vôi, nguồn bụi giống các vùng đá vôi khác: nổ mìn, nghiền sàng và xe chở vật liệu. Người ở dọc tuyến chở đá thường chịu nhiều hơn người gần nhà máy.

Khu công nghiệp lắp ráp, chế biến. Các khu sản xuất linh kiện, may mặc, chế biến gỗ ít khói hơn công nghiệp nặng, nhưng có thể có mùi dung môi, sơn, hoặc bụi gỗ cục bộ. Nguồn chính quanh các khu này thường là xe đưa đón công nhân và xe tải.

Cháy rừng mùa khô: khói từ đồi thông, rừng keo

Nghệ An và Hà Tĩnh có nhiều đồi trồng thông, keo và rừng tự nhiên trên dãy Hồng Lĩnh, dọc biên giới phía tây. Trong mùa gió Lào, lá thông khô, cỏ tranh và thực bì dưới tán rừng chỉ cần một tàn lửa nhỏ là bắt cháy, gió lại đẩy đám cháy lan nhanh. Đã có những năm cháy rừng lớn ở khu vực núi Hồng Lĩnh, khói bay về các khu dân cư xung quanh.

Khói cháy rừng là bụi mịn thật sự, khác với bụi thô của gió. Khói có thể bay xa hàng chục cây số và đọng lại vào buổi tối khi gió yếu đi. Những ngày có cháy rừng gần, ngay cả khu dân cư không nhìn thấy lửa cũng có thể ngửi thấy mùi khét và thấy trời đục màu vàng xám.

Cơ quan kiểm lâm công bố cấp dự báo cháy rừng theo từng vùng trong mùa khô, từ cấp thấp đến cấp cực kỳ nguy hiểm. Bản tin này vừa nhắc người dân không đốt lửa trong rừng, vừa là tín hiệu để gia đình gần rừng chuẩn bị: nếu cấp cảnh báo cao kéo dài, nên kiểm tra cửa sổ, dự phòng khẩu trang phù hợp và có kế hoạch cho người già, trẻ nhỏ khi khói về.

Lịch không khí trong năm ở Nghệ An, Hà Tĩnh

Các mốc dưới đây là xu hướng hay gặp, mỗi năm có thể lệch vài tuần tuỳ thời tiết:

Khoảng thời gianĐiều hay xảy raAi nên để ý
Tháng 12 đến tháng 2Ngày âm u, gió nhẹ, khói xe và khói bếp đọng sáng tối ở VinhNgười tập thể dục sáng sớm, người có bệnh hô hấp
Tháng 2 đến tháng 4Nồm ẩm, mưa phùn; không khí ngoài trời thường khá, trong nhà dễ ẩm mốcGia đình có trẻ nhỏ, người dị ứng
Tháng 5 đến tháng 6Gặt vụ xuân, đốt rơm; gió Lào bắt đầuNhà gần đồng lúa, nhà ven đô
Tháng 6 đến tháng 8Gió Lào mạnh, bụi đường, cháy rừngNhà gần rừng, người làm ngoài trời
Tháng 9 đến tháng 11Gặt vụ hè thu, mưa bão nhiều; không khí sạch nhanh sau mưaTheo dõi tin bão lũ hơn là bụi

Hai tỉnh có mùa mưa vào cuối năm, khác hẳn Bắc Bộ. Vì thế những tháng mà Hà Nội hay bị bụi nhất thì Vinh lại thường được mưa rửa sạch, trừ những ngày mưa ngớt và trời lặng.

Tra số liệu và theo dõi cảnh báo

Cách theo dõi hợp lý cho người dân hai tỉnh:

  1. Xem trạm quan trắc tự động mà Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố trên trang thông tin hoặc trên cổng quan trắc quốc gia; chọn trạm gần nhà, đọc chỉ số theo giờ.
  2. Mùa gió Lào, xem thêm bản tin thời tiết để biết đợt nắng nóng kéo dài bao lâu, và bản tin cấp dự báo cháy rừng của kiểm lâm cho vùng mình.
  3. Nếu dùng ứng dụng cảm biến cộng đồng, nhớ rằng cảm biến giá rẻ đọc bụi thô và bụi mịn chưa thật chuẩn khi trời quá khô hay quá ẩm; dùng để xem xu hướng.
  4. Nhà gần khu công nghiệp nên theo dõi thêm thông tin quan trắc khí thải tự động mà doanh nghiệp phải truyền về cơ quan quản lý, nếu tỉnh có công khai.
  5. Khi thấy khói, mùi lạ, bụi bất thường: chụp ảnh, ghi giờ và hướng gió, phản ánh với chính quyền xã, phường hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.

Theo dõi đều trong một mùa là đủ để bạn biết quy luật khu nhà mình, không cần mở ứng dụng mỗi giờ.

Việc nên làm cho gia đình theo từng mùa

Mỗi mùa ở xứ Nghệ có một kiểu không khí riêng, nên việc chuẩn bị cũng khác:

  • Mùa đông ở Vinh: dời giờ đi bộ, chạy bộ sang lúc nắng lên; tránh trục đường lớn giờ cao điểm; đóng cửa phía đường lúc tối.
  • Mùa gió Lào: chống nóng trước, như che nắng mái, uống đủ nước, tránh làm việc nặng ngoài trời buổi trưa; giữ ẩm cho phòng ngủ; người già và trẻ nhỏ cần được để ý dấu hiệu mất nước.
  • Những ngày có cháy rừng gần: đóng kín cửa, tắt quạt hút gió từ ngoài, hạn chế cho trẻ ra sân; người có bệnh hen, phổi mạn, tim mạch dùng thuốc theo đơn bác sĩ đã kê, đi khám ngay khi khó thở tăng.
  • Mùa gặt: nếu nhà sát ruộng, thu quần áo phơi trước chiều tối, đóng cửa khi thấy khói; khuyên hàng xóm các cách xử lý rơm khác thay vì đốt.
  • Nhà gần khu kinh tế, cảng: lau nhà bằng khăn ẩm, giặt rèm thường xuyên, ghi nhật ký những hôm thấy bụi đen hay khói lạ.
  • Bất kỳ mùa nào: không tự mua thuốc ho, thuốc giãn phế quản để dùng khi thấy khó chịu; ho kéo dài, khò khè, đau ngực thì đến cơ sở y tế.

Câu hỏi thường gặp

Gió Lào có phải là ô nhiễm không khí không?

Gió Lào bản thân là gió khô nóng, không mang khí độc. Nhưng nó làm bụi đường bốc lên, làm cháy rừng dễ xảy ra và làm mũi họng khô, nên những ngày gió Lào chỉ số bụi có thể tăng. Cần phân biệt khó chịu do nóng với ô nhiễm thật bằng cách nhìn trời có mờ khói không và xem chỉ số bụi mịn.

Không khí Vinh xấu nhất vào lúc nào?

Vinh thường có không khí kém nhất vào sáng sớm và tối những ngày mùa đông trời lặng, cùng những buổi chiều tối sau vụ gặt khi khói rơm bay vào thành phố. Mùa mưa cuối năm không khí sạch nhanh sau mỗi trận mưa. Xem chỉ số theo giờ để biết đúng buổi.

Sống gần khu kinh tế Vũng Áng có ảnh hưởng sức khoẻ không?

Mức ảnh hưởng tuỳ khoảng cách, hướng gió và việc các nhà máy vận hành có ổn định hay không. Người dân nên theo dõi số liệu quan trắc công khai, ghi lại những lần thấy khói bụi bất thường và khám sức khoẻ định kỳ, nhất là người có bệnh hô hấp. Lo lắng cụ thể về sức khoẻ nên hỏi bác sĩ.

Làm gì khi khói cháy rừng bay về khu nhà mình?

Đóng cửa sổ, tắt các thiết bị hút gió từ ngoài vào, hạn chế ra ngoài, nhất là trẻ nhỏ và người già. Theo dõi tin của chính quyền và kiểm lâm. Người có bệnh hô hấp, tim mạch cần để ý dấu hiệu khó thở, tức ngực và đi khám ngay khi triệu chứng nặng lên.

Mùa nào ở Nghệ An, Hà Tĩnh không khí tốt nhất?

Thường là những tuần mưa nhiều cuối năm và những ngày nồm ẩm đầu năm, khi mưa phùn và độ ẩm giữ bụi lại. Tuy nhiên mưa phùn kéo dài làm nhà ẩm mốc, đó là chuyện của không khí trong nhà. Không khí ngoài trời khi đó thường khá tốt.

Có nên đeo khẩu trang những ngày gió Lào không?

Khẩu trang vải giúp cản bụi thô và che nắng khi đi đường, nhưng không ngăn được bụi mịn từ khói. Những ngày chỉ có gió khô và bụi đường, khẩu trang vải là đủ cho người khoẻ. Khi có khói cháy rừng, nên hạn chế ra ngoài hơn là chỉ dựa vào khẩu trang.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138