ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí miền Trung và Tây Nguyên

Không khí Lâm Đồng mới: Đà Lạt có còn trong lành, Đắk Nông bô-xít, Bình Thuận cát bay

Lâm Đồng mới có ba vùng: Đà Lạt mát nhưng sáng lạnh giữ khói xe, khói đốt rác nông nghiệp; Đắk Nông bụi đỏ, bô-xít; Bình Thuận cát bay, nhiệt điện. Tra và phòng.

Pine covered hills around Da Lat at dawn, rows of white greenhouses in a valley below, a thin layer of mist and smoke lying low, cool blue and green tones, aerial wide view

Lâm Đồng mới, gồm Lâm Đồng cũ, Đắk Nông và Bình Thuận sáp nhập từ giữa năm 2025, có ba vùng không khí khác hẳn nhau. Đà Lạt vẫn trong lành phần lớn thời gian, nhưng những sáng lạnh trời lặng, khói xe, khói đốt rác nông nghiệp và khói sưởi đọng lại trong lòng chảo. Vùng Đắk Nông cũ có bụi đất đỏ mùa khô, khai thác và chế biến bô-xít, đốt rẫy. Vùng Bình Thuận cũ ven biển có cát bay, khai thác sa khoáng và trung tâm nhiệt điện than ở phía bắc. Số liệu theo giờ xem ở trạm quan trắc tự động của tỉnh và cổng quan trắc quốc gia.

Ba vùng trải từ biển Phan Thiết lên cao nguyên Lâm Viên rồi sang tới biên giới Campuchia, khí hậu và mùa vụ khác nhau. Không có một câu chung nào đúng cho cả tỉnh. Phần dưới trả lời câu hỏi nhiều người quan tâm nhất về Đà Lạt trước, rồi lần lượt đi qua hai vùng còn lại.

Đà Lạt có còn trong lành không

Câu trả lời ngắn là phần lớn thời gian vẫn có, nhất là ở các khu nhiều thông, xa trung tâm. Đà Lạt ở độ cao lớn, nhiệt độ mát quanh năm, gió nhiều, không có công nghiệp nặng. Mùa mưa, khoảng tháng 5 đến tháng 10, không khí rất sạch.

Nhưng Đà Lạt đã khác nhiều so với hình ảnh thành phố ngàn thông của vài chục năm trước. Lượng xe máy, ô tô cá nhân và xe du lịch tăng mạnh, nhất là cuối tuần và dịp lễ, trong khi đường đèo dẫn vào thành phố và đường nội đô dốc, hẹp. Xe leo dốc, xe dừng chờ ở các nút giao thải nhiều khói hơn trên đường bằng.

Các khu đồi trước đây phủ thông nay nhiều nơi thành nhà ở, nhà nghỉ và nhà kính. Công trình xây dựng tạo bụi, mất cây xanh làm đất trống nhiều hơn. Người sống lâu năm hay nói "Đà Lạt không còn như xưa", điều đó đúng về cảnh quan, còn về không khí thì đúng ở một số giờ và một số khu, chứ không phải lúc nào cũng thế.

Bảo Lộc, Di Linh, Đức Trọng và các thị trấn dọc quốc lộ 20 có độ cao thấp hơn Đà Lạt, xe tải chở nông sản, vật liệu đi qua nhiều. Không khí ở đây phần lớn vẫn tốt, nhưng nhà mặt đường quốc lộ chịu khói diesel và bụi rõ hơn, nhất là đoạn đèo nơi xe leo dốc.

Vì sao sáng sớm Đà Lạt đôi khi có mùi khói

Đà Lạt nằm trong một vùng trũng giữa các ngọn đồi, giống một lòng chảo. Đêm mùa khô trời quang, mặt đất mất nhiệt nhanh, lớp không khí lạnh nặng hơn trượt xuống thung lũng và nằm sát mặt đất, phía trên là lớp không khí ấm hơn. Hiện tượng này làm khói không bay lên được.

Sáng sớm, khói xe máy của người đi chợ, khói đốt rác vườn, khói sưởi củi ở các nhà vùng ven, khói từ nhà kính đốt phụ phẩm nông nghiệp đều bị giữ trong lớp không khí lạnh đó. Đứng trên đồi cao nhìn xuống, có thể thấy một lớp mờ xám nằm trong thung lũng, nhiều người tưởng đó chỉ là sương.

Khi nắng lên, mặt đất ấm dần, lớp không khí sát đất xáo trộn trở lại và khói tan. Vì vậy với người có bệnh hô hấp, đi bộ quanh hồ lúc tám, chín giờ sáng thường dễ chịu hơn lúc năm giờ, dù lúc năm giờ trời trông trong và lạnh hơn. Những ngày mùa mưa, mưa và gió phá lớp không khí lạnh nên hiện tượng này ít gặp.

Vùng nhà kính, rau hoa và chè: những nguồn khói ít ai để ý

Đốt phụ phẩm và màng nhựa. Vùng rau hoa quanh Đà Lạt và các vùng lân cận có rất nhiều nhà kính, nhà lưới. Thân cây sau thu hoạch, màng nhựa phủ luống, dây buộc, bao bì đôi khi bị gom đốt ngay tại vườn. Đốt nhựa sinh khói đen, mùi khét và khí độc hơn khói củi nhiều.

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Bao bì sau khi dùng không được đốt, vì có thể sinh khí độc. Nhiều xã có điểm thu gom riêng; nếu chưa có, nên gom riêng và hỏi chính quyền xã.

Sấy chè, cà phê ở vùng Bảo Lộc, Di Linh. Lò sấy chè, cà phê đốt củi tạo khói cục bộ trong mùa thu hái. Vùng đồi chè buổi sáng có sương, khói lò sấy dễ đọng lại.

Sưởi củi, than. Nhà vùng ven và nông thôn còn sưởi bằng củi, than những đêm lạnh. Khói trong nhà là nguồn đáng lo hơn khói ngoài trời với trẻ nhỏ và người già, nên nhà có bếp sưởi cần thông gió tốt.

Đắk Nông cũ: bụi đất đỏ, bô-xít và đốt rẫy

Vùng Đắk Nông cũ quanh Gia Nghĩa nằm trên cao nguyên đất đỏ bazan với trữ lượng bô-xít lớn. Mùa khô, bụi đất đỏ từ đường, rẫy, công trình là nguồn bụi thô chính, giống các vùng cao nguyên khác. Cuối mùa khô có thêm khói đốt rẫy và cháy rừng.

Khai thác quặng bô-xít và chế biến alumin tạo bụi từ khâu đào, vận chuyển, tuyển quặng; nhà máy có lò nung, lò hơi thải khí qua ống khói. Hồ chứa bùn đỏ là vấn đề về đất và nước nhiều hơn là không khí, nhưng mặt bùn khô có thể bị gió cuốn bụi nếu không được phủ và giữ ẩm. Ở tỉnh Lâm Đồng mới hiện có hai tổ hợp bô-xít alumin, một ở vùng Lâm Đồng cũ, một ở vùng Đắk Nông cũ.

Người sống gần khu mỏ và tuyến xe chở quặng nên để ý bụi đỏ bám dày bất thường, mặt nước bị nhuộm đỏ và mùi lạ từ nhà máy. Thông tin quan trắc khí thải tự động mà doanh nghiệp phải truyền về cơ quan quản lý, nếu tỉnh công khai, cùng báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án là những tài liệu nên tìm đọc. Khi thấy bất thường, ghi lại giờ, ảnh và phản ánh.

Bình Thuận cũ: cát bay, nhiệt điện than và nghề biển

Cát bay. Vùng ven biển Phan Thiết, Mũi Né, Tuy Phong có những đồi cát lớn, mùa khô gió mạnh cuốn cát lên. Cát bay là hạt thô, làm rát mắt, rát da, lấp đường và vườn. Rừng phi lao và hàng rào cây chắn cát là cách giảm lâu dài.

Khai thác sa khoáng. Vùng cát ven biển có khai thác quặng titan. Khai thác làm xới tung cát, mất lớp phủ thực vật, khiến cát bay nhiều hơn quanh khu mỏ nếu không hoàn thổ kịp.

Trung tâm nhiệt điện than phía bắc. Ven biển phía bắc vùng Bình Thuận cũ có trung tâm nhiệt điện than. Nguồn thải chính là khí ống khói và bụi từ bãi chứa tro xỉ, kho than. Những năm trước từng có thời điểm bụi tro xỉ ảnh hưởng khu dân cư lân cận được báo chí phản ánh. Người dân gần đó nên theo dõi số liệu quan trắc công khai.

Chế biến hải sản, nước mắm. Vùng biển có nhiều cơ sở chế biến hải sản, nước mắm, sấy cá. Mùi tanh và mùi nước thải là nguồn phiền thường gặp với khu dân cư xung quanh, nặng hơn ngày nóng.

Xe du lịch và công trình nghỉ dưỡng. Mũi Né và các khu nghỉ dưỡng ven biển có công trình xây dựng và xe khách cuối tuần, gây bụi và khói cục bộ trên các trục ven biển.

Lịch ba vùng trong cùng một năm

Ba vùng có mùa khác nhau. Mốc dưới đây là xu hướng thường gặp:

Khoảng thời gianĐà Lạt và cao nguyên Lâm ViênĐắk Nông cũBình Thuận cũ
Tháng 5 đến tháng 10Mùa mưa, sạch, mátMùa mưa, sạchMưa ít hơn, nắng nóng, gió tây nam
Tháng 11 đến tháng 1Khô, đêm lạnh, khói đọng sáng sớm; mùa du lịch đôngKhô dần, bụi đất đỏGió đông bắc mạnh, cát bay nhiều
Tháng 2 đến tháng 4Khô, đốt phụ phẩm nông nghiệp, nguy cơ cháy rừng thôngĐốt rẫy, cháy rừng, bụi đỏKhô hạn, cát bay

Người đi lại giữa Đà Lạt và Phan Thiết sẽ thấy hai kiểu không khí khác hẳn trong cùng một ngày: lạnh, sương và khói đọng buổi sáng trên cao nguyên, nắng gió và cát dưới biển. Mùa du lịch cao điểm cuối năm và dịp Tết trùng với mùa khô trên cao nguyên, nên đó cũng là lúc Đà Lạt đông xe nhất và khói đọng sáng sớm rõ nhất.

Tra số liệu và việc nên làm cho từng vùng

Việc nên làm khác nhau theo vùng:

  • Tra chỉ số theo giờ ở trạm quan trắc tự động mà Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố, hoặc cổng quan trắc quốc gia; chọn trạm đúng vùng: Đà Lạt, Gia Nghĩa hay Phan Thiết.
  • Đà Lạt mùa khô: dời giờ đi bộ, chạy bộ sang lúc nắng đã lên; tránh trục đường đèo giờ xe đông; nhà có bếp sưởi phải thông gió tốt.
  • Vùng rau hoa: không đốt màng nhựa, bao bì thuốc bảo vệ thực vật; gom về điểm thu gom của xã; ủ thân cây làm phân.
  • Vùng mỏ bô-xít và tuyến xe quặng: lau ướt, đóng cửa phía đường; ghi lại bụi đỏ bất thường; tìm đọc thông tin quan trắc công khai.
  • Vùng cát bay ven biển: đóng cửa phía hướng gió, che lu nước, trồng hàng rào cây; đeo kính và khẩu trang khi đi xe máy lúc gió lớn.
  • Người có bệnh hen, phổi mạn, tim mạch: giữ thuốc theo đơn bác sĩ đã kê, đi khám ngay khi khó thở, ho kéo dài hay tức ngực tăng; phản ánh nguồn khói bụi bất thường với chính quyền xã hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.

Câu hỏi thường gặp

Đà Lạt có còn là nơi không khí trong lành không?

Phần lớn thời gian không khí Đà Lạt vẫn tốt, nhất là mùa mưa và ở khu nhiều thông xa trung tâm. Những sáng lạnh mùa khô, khói xe, khói đốt rác và sưởi có thể đọng trong thung lũng vài giờ. Giờ cao điểm cuối tuần, các trục chính và đường đèo nhiều khói xe hơn.

Vì sao Đà Lạt sáng sớm trời mù như sương mà có mùi khói?

Đêm lạnh làm lớp không khí lạnh nằm sát mặt đất trong lòng chảo, khói không bay lên được. Lớp mờ buổi sáng vì vậy có thể là sương lẫn khói. Khi nắng lên, không khí xáo trộn và khói tan, nên đi bộ lúc nắng đã lên dễ chịu hơn.

Khai thác bô-xít có làm ô nhiễm không khí không?

Khai thác và vận chuyển quặng tạo bụi đất, nhà máy chế biến có khí thải từ lò nung và lò hơi; hồ bùn đỏ chủ yếu là chuyện đất và nước. Mức ảnh hưởng tuỳ khoảng cách và cách vận hành. Người gần đó nên theo dõi thông tin quan trắc công khai và phản ánh khi có bất thường.

Cát bay ở Mũi Né có ảnh hưởng sức khoẻ không?

Cát bay là hạt thô, chủ yếu gây rát mắt, rát da và khó chịu ở mũi họng, ít đi sâu vào phổi. Du khách nên đeo kính, che mặt khi đi xe máy lúc gió lớn. Người có bệnh hô hấp nên tránh đứng lâu ở đồi cát những giờ gió mạnh.

Sống gần trung tâm nhiệt điện than ở Bình Thuận cũ cần biết gì?

Nên biết nhà mình nằm ở hướng nào so với nhà máy và bãi tro xỉ, để ý những hôm gió thổi về phía nhà. Theo dõi số liệu quan trắc công khai, ghi lại khi thấy bụi tro bám dày bất thường. Lo lắng về sức khoẻ nên trao đổi với bác sĩ và khám định kỳ.

Đốt màng nhựa nhà kính có bị cấm không?

Đốt chất thải nhựa và bao bì thuốc bảo vệ thực vật lộ thiên là việc không được khuyến khích và có thể bị xử lý theo quy định về bảo vệ môi trường hiện hành. Quy định cụ thể nên hỏi chính quyền xã. Cách tốt nhất là gom riêng, đưa về điểm thu gom hoặc bán cho cơ sở tái chế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138