ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí miền Trung và Tây Nguyên

Không khí Gia Lai sau sáp nhập Bình Định: bụi mùa khô cao nguyên, Quy Nhơn và cảng

Gia Lai mới có cao nguyên Pleiku bụi đất đỏ, khói đốt rẫy, mùa ép mía; và Quy Nhơn ven biển với cảng, chế biến gỗ, đá. Mùa nào xấu, tra ở đâu, làm gì.

Sugarcane harvest on the Gia Lai plateau at dusk, workers cutting cane in a wide field, a distant mill chimney releasing white steam, golden backlight, dust in the air, long lens

Gia Lai sau khi sáp nhập Bình Định trải từ biển Quy Nhơn lên tới cao nguyên Pleiku và biên giới Campuchia, nên có hai kiểu không khí. Cao nguyên phía tây phần lớn năm mát và trong, nhưng mùa khô, khoảng tháng 11 đến tháng 4, có bụi đất đỏ, khói đốt rẫy, cháy rừng và mùa ép mía. Vùng ven biển phía đông quanh Quy Nhơn có gió biển thoáng, nguồn bụi chủ yếu từ cảng hàng rời, chế biến gỗ, chế biến đá, công trình và khói rơm sau gặt. Muốn biết từng giờ, tra trạm quan trắc tự động của tỉnh và cổng quan trắc quốc gia, chọn trạm đúng vùng.

Đường quốc lộ 19 nối hai vùng qua đèo An Khê, cũng là tuyến xe tải chở hàng giữa cảng biển và cao nguyên. Bài này đi qua từng vùng, từng nguồn, rồi tới lịch theo mùa và việc nên làm. Không có con số đo nào được nêu ở đây, vì chỉ số đổi từng giờ; bạn nên tự xem ở nguồn chính thức.

Pleiku và cao nguyên: không khí mát, mùa khô có bụi

Pleiku nằm trên cao nguyên đất đỏ bazan, độ cao khá lớn, gió nhiều, nhiệt độ dễ chịu quanh năm. Đô thị không quá đông, xe cộ vừa phải, nên phần lớn ngày mùa mưa không khí rất tốt. Mùa mưa ở đây kéo dài khoảng từ tháng 5 đến tháng 10, có những tuần mưa gần như mỗi chiều.

Mùa khô thì khác. Đất đỏ khô thành bột mịn, gió mùa đông bắc thổi mạnh qua cao nguyên, xe chạy trên đường đất và công trình làm bụi đỏ bốc lên. Những con đường liên xã chưa trải nhựa, các khu đất trống, ruộng vừa cày là nơi bụi rõ nhất. Bụi đỏ bám lên lá cây, mái nhà, quần áo, đi xe máy đường dài về là thấy ngay.

Bụi đất chủ yếu là hạt thô, gây khó chịu ở mắt, mũi, họng và làm nặng thêm bệnh hô hấp sẵn có. Trong khi đó khói từ đốt rẫy, cháy rừng và lò hơi mới là nguồn bụi mịn đáng lo hơn. Phân biệt hai loại giúp bạn chọn cách phòng đúng: bụi thô thì khẩu trang vải, kính, tưới ẩm sân; khói thì đóng cửa, hạn chế ra ngoài lúc khói dày.

Thành phố Pleiku cũng đang mở rộng, có thêm khu dân cư mới, đường vành đai và công trình. Ở các phường ven đang san lấp, bụi công trình cộng với bụi đất đỏ làm mùa khô khó chịu hơn hẳn khu trung tâm đã ổn định. Khi chọn nơi ở, nên đi xem vào một buổi chiều gió giữa mùa khô, để thấy tận mắt bụi trên con đường dẫn vào nhà, thay vì chỉ xem vào mùa mưa xanh mát.

Mùa ép mía và chế biến nông sản

Đốt lá mía trên đồng. Ở một số vùng trồng mía, người ta còn đốt lá mía trước hoặc sau khi chặt để dễ thu hoạch, làm khói đen và tro bay vào khu dân cư. Nhiều nơi đã khuyến khích chặt mía tươi, giữ lá làm phân, nhưng tập quán thay đổi chậm.

Nhà máy đường mùa ép. Mùa ép mía thường rơi vào mùa khô. Lò hơi nhà máy đường đốt bã mía để lấy nhiệt, thải khói, tro; khu chứa rỉ đường và nước thải có mùi ngọt chua đặc trưng. Người ở gần nhà máy cảm nhận rõ mùi những đêm gió lặng.

Chế biến tinh bột sắn. Nhà máy tinh bột sắn ít khói nhưng có mùi chua từ nước thải và hồ xử lý, nặng hơn mùa vụ chế biến và ngày nắng nóng.

Sấy cà phê, hồ tiêu. Lò sấy nông sản đốt củi, vỏ cà phê hay than tạo khói cục bộ trong mùa thu hoạch. Một lò không đáng kể, nhưng nhiều lò trong cùng một xã có thể làm buổi tối mù khói.

Xưởng gỗ. Xưởng xẻ, chế biến gỗ rừng trồng có bụi gỗ mịn quanh xưởng và mùi sơn, keo nếu có khâu hoàn thiện.

Đốt rẫy, đốt cỏ và cháy rừng cuối mùa khô

Cuối mùa khô, trước khi mưa về, nhiều nơi trên cao nguyên dọn rẫy để trồng vụ mới. Việc đốt cỏ, cành lá, gốc cây vẫn còn ở một số vùng, khói bay thành dải dài theo gió. Sáng sớm, khi đêm vừa lạnh, khói đọng trong thung lũng và quanh các làng, tới gần trưa mới tan.

Rừng thông, rừng trồng và những vùng rừng khô rụng lá ở phía tây tỉnh dễ bắt lửa khi lá rụng phủ dày và gió mạnh. Cơ quan kiểm lâm công bố cấp dự báo cháy rừng trong mùa khô; cấp cao kéo dài là tín hiệu để gia đình gần rừng chuẩn bị, và để mọi người cẩn thận với lửa khi vào rẫy.

Khói đốt thực vật chứa nhiều bụi mịn, đi xa được và có thể làm trời ở Pleiku mờ đục dù lửa ở cách vài chục cây số. Những ngày đó, trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp nên ở trong nhà, đóng cửa, dời việc phơi phóng ngoài trời sang lúc khói đã tan.

Quy Nhơn và vùng Bình Định cũ: cảng, gỗ, đá và gió biển

Quy Nhơn là thành phố ven biển, gió biển thổi nhiều, phần lớn thời gian không khí thoáng. Nguồn bụi rõ nhất là khu cảng hàng rời, nơi bốc xếp dăm gỗ, nông sản, vật liệu; bụi gỗ và bụi hàng rời bay lên khi gió mạnh và khi xe tải ra vào. Các phường gần cảng và dọc tuyến xe chở hàng chịu nhiều hơn khu trung tâm và bờ biển.

Vùng Bình Định cũ có nghề chế biến gỗ xuất khẩu và chế biến đá granite lâu năm ở các khu công nghiệp phía tây thành phố. Xưởng cắt, mài đá tạo bụi đá mịn, nếu không phun nước và thu bụi tốt thì lan ra xung quanh. Xưởng gỗ có bụi gỗ và mùi sơn. Khu kinh tế bên kia đầm Thị Nại đang phát triển với nhiều ngành mới.

Đồng bằng ven sông Kôn, sông Hà Thanh có nhiều ruộng lúa, sau mỗi vụ gặt vẫn còn đốt rơm ở một số nơi. Khói rơm chiều tối có thể theo gió vào các phường ven. Ngoài ra vùng đồi ven biển có mỏ đá, mỏ cát và rừng trồng, mùa khô có bụi và nguy cơ cháy.

Quốc lộ 19 và đèo An Khê: tuyến xe nối biển với cao nguyên

Quốc lộ 19 là đường huyết mạch nối cảng Quy Nhơn với Pleiku và các tỉnh Tây Nguyên. Xe container, xe tải chở nông sản, gỗ, phân bón, vật liệu chạy suốt ngày đêm. Các thị trấn, làng mạc nằm dọc tuyến, từ đồng bằng qua thị xã An Khê lên tới cao nguyên, đều hứng khói diesel và bụi đường của luồng xe này.

Đoạn đèo An Khê dốc dài, xe tải nặng lên dốc phải về số thấp, động cơ làm việc hết sức nên nhả khói đen nhiều hơn hẳn trên đường bằng. Xe xuống dốc phanh liên tục, mùi má phanh nóng là chuyện quen thuộc. Người ở chân đèo và các điểm dừng nghỉ, quán ăn ven đường chịu khói nhiều nhất, nhất là những giờ xe dồn.

Vùng An Khê và các xã lân cận còn là vùng trồng mía, có nhà máy đường, nên mùa khô cộng thêm khói đốt lá mía, khói lò hơi và mùi rỉ đường. Đó là lúc không khí dọc tuyến này kém nhất trong năm. Với nhà mặt đường, việc có tác dụng nhất vẫn là bố trí phòng ngủ phía sau, đóng cửa phía đường vào giờ xe đông, trồng hàng cây lá dày nếu có đất, và lau sàn bằng khăn ẩm thay vì quét khô.

Lịch hai vùng trong cùng một năm

Cao nguyên và ven biển có mùa mưa lệch nhau. Mốc dưới đây là xu hướng thường gặp:

Khoảng thời gianCao nguyên Pleiku và phía tâyVen biển Quy Nhơn và phía đông
Tháng 5 đến tháng 8Mùa mưa, không khí sạchNắng nóng, có đợt gió tây khô; gặt vụ hè thu, đốt rơm
Tháng 9 đến tháng 10Cuối mùa mưaBắt đầu mùa mưa, bão; không khí thường sạch
Tháng 11 đến tháng 12Bắt đầu khô, gió mạnh, bụi đất; mùa ép míaMưa nhiều, lũ; sau lũ dọn bùn rác
Tháng 1 đến tháng 4Giữa và cuối mùa khô: bụi đỏ, đốt rẫy, cháy rừngKhô dần, gặt vụ đông xuân, đốt rơm; bụi cảng, xưởng

Gia đình đi lại giữa Pleiku và Quy Nhơn sẽ thấy rõ: đầu năm lên cao nguyên thì khô bụi, xuống biển lại dễ chịu; giữa năm thì ngược lại.

Tra số liệu và việc nên làm

Một vài việc giúp gia đình ở cả hai vùng giảm phơi nhiễm:

  • Tra chỉ số theo giờ ở trạm quan trắc tự động mà Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố, hoặc cổng quan trắc quốc gia; chọn trạm ở Pleiku cho cao nguyên, trạm ở Quy Nhơn cho ven biển.
  • Mùa khô trên cao nguyên: tưới ẩm sân, đóng cửa phía đường đất, đeo khẩu trang và kính khi đi xe máy; theo dõi cấp dự báo cháy rừng.
  • Nhà gần nhà máy đường, tinh bột sắn, xưởng đá, xưởng gỗ: ghi nhật ký những hôm có mùi, bụi bất thường kèm giờ và hướng gió để phản ánh có căn cứ.
  • Nhà dọc quốc lộ 19 và các tuyến xe tải: phòng ngủ phía sau, lau ướt, đóng cửa giờ xe đông; khói đen dày ở đoạn đèo thường do xe leo dốc.
  • Người có bệnh hen, phổi mạn, tim mạch: giữ thuốc theo đơn bác sĩ đã kê; đi khám ngay khi khó thở, ho kéo dài, tức ngực tăng trong mùa khói bụi.
  • Thấy đốt rác, đốt lá mía sát khu dân cư hay xe chở hàng không che chắn: chụp ảnh, ghi giờ, phản ánh với chính quyền xã hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.

Câu hỏi thường gặp

Không khí Pleiku có tốt không?

Phần lớn năm, nhất là mùa mưa, không khí Pleiku mát và trong. Mùa khô có bụi đất đỏ trên đường và những đợt khói đốt rẫy, cháy rừng, đôi khi làm trời mờ đục vài ngày. Nên xem chỉ số theo giờ và để ý mùi khói buổi sáng sớm.

Quy Nhơn có bị ô nhiễm không khí không?

Quy Nhơn ven biển, gió nhiều nên không khí phần lớn thoáng. Những khu gần cảng hàng rời, khu công nghiệp chế biến gỗ, đá và tuyến xe tải có bụi rõ hơn trung tâm. Mùa gặt có thể có khói rơm chiều tối ở các phường ven.

Mùa ép mía ảnh hưởng không khí thế nào?

Mùa ép mía có thêm khói lò hơi đốt bã mía, mùi rỉ đường và nước thải quanh nhà máy, cộng với khói đốt lá mía trên đồng ở một số nơi. Người ở gần nhà máy và vùng mía nên đóng cửa những tối gió thổi về phía nhà, và phản ánh khi mùi, khói kéo dài bất thường.

Bụi đá granite có nguy hiểm không?

Bụi từ cắt, mài đá có thể chứa hạt mịn, nguy cơ lớn nhất là với người làm việc trực tiếp trong xưởng không có thu bụi và phun nước. Người sống quanh xưởng nên để ý bụi bám dày bất thường và phản ánh. Người lao động trong nghề nên được khám sức khoẻ nghề nghiệp định kỳ.

Khi nào cao nguyên Gia Lai hay có khói nhất?

Thường vào cuối mùa khô, khoảng tháng 2 đến tháng 4, khi đốt rẫy chuẩn bị mùa vụ mới và nguy cơ cháy rừng cao nhất. Khói đọng nhiều nhất vào sáng sớm và chiều tối. Mưa đầu mùa thường làm không khí sạch nhanh.

Trạm đo ở Quy Nhơn có dùng được cho Pleiku không?

Không nên. Hai nơi cách xa nhau, khí hậu và mùa mưa khác nhau, nguồn ô nhiễm cũng khác. Hãy dùng trạm gần nơi mình ở nhất; nếu vùng mình chưa có trạm, kết hợp trạm gần nhất với quan sát thực tế như mùi khói, độ mờ của trời.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138