ONhiem.comÔ Nhiễm
Không khí miền Trung và Tây Nguyên

Chất lượng không khí Thanh Hoá: khu kinh tế Nghi Sơn, xi măng và mùa đốt rơm

Không khí Thanh Hoá xấu lúc nào, ở đâu: vùng công nghiệp Nghi Sơn, vùng đá vôi phía bắc, mùa đốt rơm sau gặt; tra số liệu chính thức và việc nên làm.

Wide early morning view over flat green rice fields in Thanh Hoa with thin smoke drifting from a distant straw fire, limestone hills behind, soft hazy light, farmer cycling away on a dirt path

Không khí Thanh Hoá phần lớn thời gian ở mức chấp nhận được, nhất là vùng núi phía tây và nông thôn đồng bằng, nhưng có ba chỗ và ba thời điểm cần để ý: vùng ven biển phía nam quanh khu kinh tế Nghi Sơn với lọc hoá dầu, nhiệt điện, xi măng và cảng; vùng đá vôi phía bắc quanh Bỉm Sơn, Hà Trung với xi măng, mỏ đá và xe chở vật liệu; và cả đồng bằng mỗi mùa gặt khi rơm rạ bị đốt. Số liệu hôm nay nên xem ở trạm quan trắc tự động do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố và cổng quan trắc quốc gia.

Bài này không đưa con số chỉ số chất lượng không khí cố định nào, vì chỉ số đổi theo từng giờ và mỗi trạm đo một điểm. Thay vào đó là bức tranh nguồn, mùa và khu vực, để bạn biết lúc nào cần tra kỹ, chỗ nào nên đóng cửa sớm, và khi thấy khói bụi bất thường thì phản ánh với ai. Tên địa phương ghi theo cách người dân vẫn quen gọi, kể cả các vùng huyện cũ đã thôi là đơn vị hành chính từ giữa năm 2025.

Một tỉnh rộng, ba kiểu không khí khác nhau

Thanh Hoá trải từ biên giới Lào ra tới biển, nên không thể nói chung một câu "không khí Thanh Hoá tốt" hay "xấu". Vùng núi phía tây như Mường Lát, Quan Hoá, Quan Sơn, Bá Thước có rừng, dân cư thưa, ít công nghiệp, phần lớn năm không khí trong. Điểm trừ duy nhất ở đây là mùa đốt nương làm rẫy cuối mùa khô, khi khói có thể đọng trong các thung lũng hẹp vào buổi sáng.

Vùng đồng bằng giữa tỉnh, gồm thành phố Thanh Hoá và các vùng lúa như Thiệu Hoá, Yên Định, Thọ Xuân, Hoằng Hoá, chịu ảnh hưởng của xe cộ trên các trục quốc lộ, công trình xây dựng đô thị, bếp đun và đặc biệt là khói rơm rạ hai lần mỗi năm. Đây là vùng đông dân nhất, nên dù nguồn không nặng như khu công nghiệp, số người hít phải lại nhiều nhất.

Vùng ven biển phía nam và vùng đá vôi phía bắc là nơi tập trung công nghiệp nặng. Ở đây không khí phụ thuộc nhiều vào việc nhà máy vận hành ổn định hay gặp sự cố, xe tải có che phủ hay không, và gió hôm đó thổi về phía nào. Người sống cách nhà máy vài cây số theo hướng gió có thể chịu nhiều hơn người sống sát hàng rào nhưng ngược gió.

Khu kinh tế Nghi Sơn: những loại nguồn và cách nhận ra

Lọc hoá dầu. Nhà máy lọc dầu thải khí đốt nhiên liệu, hơi hydrocarbon từ bồn chứa và đường ống. Khi có sự cố hay dừng máy, ngọn đuốc đốt khí thừa cháy to và có thể kèm khói đen, mùi xăng dầu lan xa. Mùi hắc khác thường kéo dài là dấu hiệu nên ghi lại thời gian và hướng gió.

Nhiệt điện than. Ống khói nhiệt điện thải bụi, khí lưu huỳnh và khí nitơ ôxit lên cao, nên khu chịu ảnh hưởng thường không phải chân nhà máy mà xa hơn theo hướng gió. Bãi chứa tro xỉ là nguồn bụi mặt đất khi trời hanh và gió mạnh, rõ nhất ở các xóm sát bãi.

Xi măng và cảng hàng rời. Nhà máy xi măng có bụi từ khâu nghiền, sấy, đóng bao và chở clinker. Cảng bốc dỡ than, clinker, quặng tạo bụi khi gió lớn và khi băng tải hở. Lớp bụi xám mịn bám trên lá cây, mái tôn, bậu cửa sau vài ngày khô là dấu hiệu dễ thấy nhất.

Xe tải nặng. Hàng nghìn lượt xe ra vào khu kinh tế mỗi ngày kéo bụi đường và khói diesel dọc quốc lộ, đường ven biển. Nhà mặt đường chịu nguồn này nhiều hơn mọi nguồn khác, kể cả khi cách nhà máy khá xa.

Hướng gió quyết định ai chịu. Hướng gió ở vùng ven biển Bắc Trung Bộ đổi theo mùa và theo giờ trong ngày, ban ngày gió biển thổi vào, ban đêm gió đất thổi ra. Muốn biết nhà mình có nằm dưới gió khu công nghiệp hay không, nên theo dõi bản tin thời tiết vài tuần và ghi lại những hôm thấy mùi hay bụi.

Vùng đá vôi phía bắc: xi măng, mỏ đá và đường chở vật liệu

Dải núi đá vôi quanh Bỉm Sơn, Hà Trung, Thạch Thành, Vĩnh Lộc từ lâu là nguồn nguyên liệu cho xi măng và đá xây dựng. Bụi ở đây có ba lớp: bụi nổ mìn và nghiền sàng ngay tại mỏ, bụi từ ống khói và kho nguyên liệu của nhà máy, và bụi đường do xe chở đá, chở xi măng rơi vãi rồi bị bánh xe nghiền mịn.

Kinh nghiệm của nhiều vùng mỏ là lớp thứ ba thường gây phiền nhất cho người dân. Một con đường chở đá không được tưới nước, xe không phủ bạt kín, ngày nắng gió có thể trắng xoá cả dãy nhà hai bên. Trong khi đó nhà máy hiện đại có lọc bụi tĩnh điện hay lọc túi, khi vận hành bình thường thì ống khói không còn mù mịt như hình ảnh nhiều người còn nhớ.

Lò vôi thủ công còn sót lại ở một số làng cũng là nguồn khói cục bộ, nhất là khi đốt bằng than chất lượng thấp. Khói lò vôi bay thấp, ám vào nhà và vườn quanh lò. Nếu nhà bạn ở vùng này, mùa khô là lúc nên đóng cửa phía đường lớn, lau sàn bằng khăn ẩm thay vì quét khô, và để ý trẻ nhỏ ho kéo dài.

Lịch các tháng cần để ý ở Thanh Hoá

Bảng dưới đây là xu hướng thường gặp, không phải lịch cố định. Năm nào gặt sớm hay muộn, gió mùa về sớm hay trễ thì các đợt cũng xê dịch theo:

Thời gianHiện tượng hay gặpVùng rõ nhất
Khoảng tháng 11 đến tháng 2Những ngày gió nhẹ, trời âm u, khói bụi đọng thấp vào sáng sớm và tốiThành phố Thanh Hoá, các thị trấn cũ dọc quốc lộ
Khoảng tháng 2 đến tháng 4Đốt nương chuẩn bị mùa vụ, nồm ẩm ở đồng bằngVùng núi phía tây, các thung lũng hẹp
Khoảng tháng 5 đến tháng 6Gặt vụ chiêm xuân, đốt rơm rạ trên đồngĐồng bằng giữa tỉnh và ven biển
Khoảng tháng 5 đến tháng 8Nắng nóng, có đợt gió tây khô, nguy cơ cháy rừngVùng đồi phía tây và tây nam
Khoảng tháng 9 đến tháng 10Gặt vụ mùa, đốt rơm lần hai; mưa bão xen kẽ làm không khí sạch nhanhĐồng bằng
Tết, rằm tháng Giêng, rằm tháng BảyĐốt vàng mã, pháo hoa, khói hương tập trung trong vài ngàyKhu dân cư đông, quanh đình chùa

Điểm cần nhớ là các đợt khói rơm thường ngắn, vài ngày đến một hai tuần, và xấu nhất vào chiều tối khi gió lặng. Không cần lo cả mùa, chỉ cần để ý những buổi đó.

Thành phố Thanh Hoá và các đô thị: xe cộ, công trình và bếp đun

Thành phố Thanh Hoá mở rộng nhanh trong những năm gần đây, nhiều khu đô thị mới đang san lấp và xây dựng. Bụi công trình, xe chở đất và vật liệu là nguồn rõ nhất ở các phường ven, trong khi khu trung tâm chịu khói xe máy và ô tô vào giờ cao điểm sáng và chiều. Những ngày mùa đông trời lặng, khói xe không thoát lên được, mùi khói đọng ở các ngã tư lớn.

Bếp than tổ ong đã giảm nhiều nhưng vẫn còn ở một số hàng quán và hộ gia đình trong ngõ nhỏ. Khói bếp than nhóm lúc sáng sớm và chiều tối trùng đúng giờ trời lặng, nên một bếp cũng đủ làm cả con ngõ khó chịu. Nếu nhà bạn ở ngõ hẹp, giờ đóng cửa phía ngõ nên theo giờ nhóm bếp của hàng xóm hơn là theo giờ trên ứng dụng.

Sầm Sơn và các vùng ven biển du lịch có gió biển thổi thường xuyên nên không khí thoáng hơn nội đô, nhưng mùa hè lượng xe khách và xe cá nhân đổ về rất đông vào cuối tuần. Những tối cao điểm, đoạn đường dẫn ra biển có thể đặc khói xe hơn cả trung tâm thành phố. Người tập thể dục nên chọn đường trong khu dân cư hoặc dọc bãi biển thay vì trục đường chính.

Tra số liệu hôm nay ở đâu và đọc thế nào cho đúng

Thanh Hoá có trạm quan trắc không khí tự động đặt ở một số điểm trong thành phố và khu công nghiệp. Cách tra hợp lý theo thứ tự sau:

  1. Mở trang thông tin của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh hoặc cổng thông tin quan trắc môi trường quốc gia, tìm mục chất lượng không khí, chọn trạm gần nơi bạn ở nhất.
  2. Xem chỉ số theo giờ chứ không chỉ chỉ số ngày; khói rơm và khói bếp thường dồn vào vài giờ chiều tối, chỉ số ngày có thể làm loãng đi.
  3. Đối chiếu với một hai ứng dụng cảm biến cộng đồng nếu nhà bạn ở xa trạm chính thức. Cảm biến giá rẻ cho biết xu hướng lên xuống khá tốt, nhưng con số tuyệt đối có thể lệch, nhất là khi trời ẩm.
  4. Ghi nhớ trạm nào đặt ở đâu. Trạm trong khu dân cư phản ánh không khí bạn thở; trạm sát cổng nhà máy phản ánh nguồn thải, không đại diện cho cả thành phố.
  5. Khi thấy khói, mùi bất thường mà số liệu vẫn đẹp, đừng vội kết luận ai sai. Trạm có thể nằm ngược gió. Ghi lại giờ, hướng gió, ảnh chụp và phản ánh qua kênh của xã, phường hoặc Sở.

Đừng dựa vào một lần đo để kết luận vùng mình ô nhiễm hay không. Theo dõi vài tuần, bạn sẽ thấy quy luật riêng của khu nhà mình, và đó mới là thứ giúp sắp xếp sinh hoạt.

Người dân Thanh Hoá nên làm gì theo từng vùng

Không có một công thức chung cho cả tỉnh. Những việc dưới đây chia theo nơi bạn ở và nhóm người trong nhà:

  • Nhà gần khu kinh tế ven biển: theo dõi hướng gió, đóng cửa phía nhà máy những buổi gió thổi về, giữ thói quen ghi lại hôm nào có mùi lạ để khi cần phản ánh có bằng chứng theo thời gian.
  • Nhà dọc đường chở đá, chở xi măng: lau sàn ướt, giặt rèm định kỳ, trồng hàng rào cây lá dày phía đường nếu có đất, đề nghị chính quyền xã yêu cầu tưới đường và phủ bạt xe.
  • Vùng lúa mùa gặt: đóng cửa và hạn chế phơi quần áo ngoài trời vào chiều tối những hôm thấy khói; trẻ nhỏ, người già không nên đi bộ ngoài đồng lúc khói dày.
  • Vùng núi mùa đốt nương: khói thường dày buổi sáng trong thung lũng, nên dời giờ tập thể dục và giờ phơi đồ sang trưa khi khói đã tan.
  • Người có bệnh hen, bệnh phổi mạn, bệnh tim: chuẩn bị sẵn thuốc theo đơn bác sĩ đã kê từ trước, đi khám ngay khi khó thở tăng, ho kéo dài hay tức ngực những ngày khói bụi.
  • Khi thấy đốt rác, đốt rơm sát khu dân cư hay xe chở vật liệu không che chắn: phản ánh qua chính quyền xã, phường hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở, kèm ảnh và giờ.

Câu hỏi thường gặp

Không khí Thanh Hoá có ô nhiễm như Hà Nội không?

Nhìn chung không khí Thanh Hoá ít khi xấu kéo dài như Hà Nội mùa đông, vì đô thị nhỏ hơn và gần biển. Tuy vậy vùng quanh khu công nghiệp, mỏ đá và những đợt đốt rơm vẫn có những giờ chất lượng không khí kém. So sánh nên dựa vào số liệu trạm gần nhà theo giờ, không dựa vào cảm giác chung.

Sống gần khu kinh tế Nghi Sơn cần lưu ý gì?

Điều quan trọng nhất là biết nhà mình nằm ở hướng nào so với các nhà máy và để ý những hôm gió thổi về phía mình. Ghi lại thời gian có mùi lạ, khói đen hay bụi xám bám mái nhà để phản ánh. Người có bệnh hô hấp nên trao đổi với bác sĩ về việc theo dõi sức khoẻ định kỳ.

Tháng nào không khí Thanh Hoá xấu nhất?

Không có tháng cố định cho cả tỉnh. Đồng bằng thường có những đợt khói rơm sau gặt vụ chiêm xuân và vụ mùa, thành phố có những ngày mùa đông trời lặng, vùng núi có mùa đốt nương cuối mùa khô. Cách chắc nhất là theo dõi chỉ số theo giờ ở trạm gần nhà.

Bụi xi măng bám trên mái nhà có hại không?

Bụi xi măng và bụi đá có thể gây kích ứng mắt, mũi, họng và làm nặng thêm bệnh hô hấp sẵn có khi hít thường xuyên. Nên lau bằng khăn ẩm thay vì quét khô, tránh để trẻ nhỏ chơi trên nền bụi. Nếu bụi xuất hiện dày bất thường, nên chụp ảnh và phản ánh với chính quyền xã.

Thấy hàng xóm đốt rơm sát nhà thì làm thế nào?

Trước hết nên nói chuyện nhẹ nhàng, gợi ý các cách xử lý rơm khác như ủ phân, làm thức ăn gia súc hay để vùi xuống đất. Nếu việc đốt lặp lại và ảnh hưởng nhiều nhà, có thể phản ánh với trưởng thôn hoặc chính quyền xã để họ nhắc nhở và hướng dẫn chung cho cả khu.

Ứng dụng trên điện thoại báo không khí Thanh Hoá đỏ có đáng tin không?

Ứng dụng có thể lấy số từ cảm biến cộng đồng đặt gần nguồn khói hoặc tính nội suy từ trạm ở xa. Nên đối chiếu với trạm chính thức gần nhất và nhìn xu hướng vài giờ. Nếu nhiều nguồn cùng báo xấu và bạn cũng thấy khói, lúc đó nên hạn chế ra ngoài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138