Không khí Khánh Hoà, kể cả vùng Ninh Thuận cũ sáp nhập từ giữa năm 2025, phần lớn thời gian ở mức tốt nhờ gió biển thổi đều, đô thị không quá đông và ít công nghiệp nặng. Những lúc kém hơn thường đến từ công trình xây dựng và xe cộ ở Nha Trang, bụi đất và cát bay ở vùng khô hạn quanh Phan Rang, các mỏ đá và xưởng vật liệu, khu cảng, và vài đợt khói rơm hay khói đốt rác. Số liệu từng giờ xem ở trạm quan trắc tự động của tỉnh và cổng quan trắc quốc gia.
Vùng Ninh Thuận cũ là nơi khô hạn nhất cả nước, mưa ít, nắng gió quanh năm. Ở đây bụi chủ yếu là bụi đất, cát tự nhiên chứ không phải khói nhà máy. Bài này phân biệt các loại bụi đó, đi qua từng khu vực, lịch theo mùa và việc nên làm, kể cả câu hỏi nhiều người thắc mắc: các cánh đồng điện gió, điện mặt trời có làm không khí xấu đi không.
Vì sao dải ven biển này phần lớn có không khí tốt
Khánh Hoà mới là dải đất ven biển dài, phía tây là núi, phía đông là biển với nhiều vịnh lớn. Gió biển thổi vào ban ngày, gió đất thổi ra ban đêm, cộng với gió mùa theo mùa, khiến khói bụi ít có cơ hội đọng lâu. Các đô thị chính như Nha Trang, Cam Ranh, Phan Rang đều nằm sát biển, thoáng gió.
Công nghiệp trong tỉnh chủ yếu là chế biến thuỷ sản, nông sản, vật liệu xây dựng, cảng và các khu kinh tế ven biển đang phát triển. Không có những cụm nhà máy nặng sát khu dân cư đông như ở đồng bằng phía Bắc. Du lịch là ngành chính, nên lượng xe khách và công trình nghỉ dưỡng mới là nguồn đáng để ý.
Mùa mưa ở phần Khánh Hoà cũ tập trung khoảng tháng 9 đến tháng 12, ngắn và dồn dập; vùng Ninh Thuận cũ mưa còn ít hơn nhiều. Nghĩa là phần lớn năm trời khô, và bụi đất, bụi cát là chuyện quen thuộc. Đây là bụi thô tự nhiên, ít độc hơn khói, nhưng vẫn gây khó chịu cho mắt, mũi, họng và làm nặng thêm bệnh hô hấp sẵn có.
Nha Trang: công trình ven biển, xe du lịch và khu phố cũ
Nha Trang có nhiều công trình khách sạn, căn hộ, hạ tầng dọc bờ biển và ở các khu đô thị mới phía nam, phía tây. Bụi công trình, xe chở đất và vật liệu là nguồn rõ nhất trong mùa khô, nhất là quanh các công trường đang san lấp và đào móng. Khu nào đang có công trình lớn thì bụi khác hẳn khu đã ổn định.
Xe du lịch, xe khách, xe máy tập trung trên các trục ven biển và trung tâm vào cuối tuần và mùa cao điểm du lịch. Đường ven biển có gió nên khói xe tan nhanh, nhưng những con đường trong khu phố cũ, hẹp và đông, giữ khói lâu hơn vào giờ cao điểm chiều tối.
Khu vực ven sông Cái, các làng nghề, chợ cá và cơ sở chế biến thuỷ sản có mùi đặc trưng, mạnh hơn những ngày nóng. Mùi cá, mùi nước thải chế biến không phải bụi nhưng ảnh hưởng sinh hoạt. Người thuê nhà dài hạn ở Nha Trang nên đi xem khu định ở vào chiều tối cuối tuần và vào giờ làm việc của công trường gần đó, để biết thật khu đó ra sao.
Ninh Thuận cũ: khô hạn, cát và bụi gió
Vùng quanh Phan Rang và các xã phía nam, phía bắc có lượng mưa thấp, đất cát, nhiều đồi cát ven biển và thảm thực vật thưa. Gió thổi mạnh nhiều tháng trong năm cuốn bụi đất và cát lên. Những ngày gió lớn, cát bay qua đường, bám vào nhà cửa, xe cộ; người đi xe máy cảm thấy rát mặt.
Khác với khói, bụi cát là hạt thô, phần lớn dừng ở mũi họng, ít vào sâu trong phổi. Tuy vậy, khi đất bị xới lên nhiều do làm đường, công trình, khai thác cát hay canh tác, lượng bụi mịn đi kèm cũng tăng. Những ngày đó không khí có thể đục và khó chịu hơn bình thường.
Người dân vùng khô hạn từ lâu đã có cách sống với gió cát: trồng hàng rào cây chắn gió, xây tường rào kín phía hướng gió chính, che giếng và lu nước, đóng cửa vào giờ gió lớn. Rừng phòng hộ ven biển và các dải cây xanh dọc đường có vai trò lớn trong việc giữ cát, nên khi có dự án làm mất dải cây này, người dân có lý do chính đáng để quan tâm và góp ý.
Khu kinh tế, cảng, mỏ đá và xưởng vật liệu
Khu kinh tế và cảng phía bắc. Vùng vịnh phía bắc tỉnh có khu kinh tế với cảng nước sâu, kho xăng dầu và các dự án công nghiệp, năng lượng. Nguồn thải tuỳ theo từng dự án; người dân gần đó nên theo dõi thông tin quan trắc công khai và tham vấn khi có dự án mới.
Cảng và khu vực Cam Ranh. Cảng hàng hoá, khu công nghiệp nhỏ và tuyến xe tải tạo bụi đường, khói diesel cục bộ quanh khu vực cảng.
Mỏ đá và xưởng vật liệu. Các mỏ đá xây dựng ở vùng đồi núi, trạm trộn bê tông, lò gạch là nguồn bụi rõ nhất ngoài công trình. Người ở dọc đường xe chở đá chịu bụi nhiều hơn người ở gần mỏ.
Chế biến nông sản và thuỷ sản. Nhà máy đường, cơ sở chế biến hải sản, nước mắm có mùi theo mùa vụ; lò hơi đốt nhiên liệu có khói. Mùi kéo dài và mạnh là điều nên ghi lại để phản ánh.
Đốt rác, đốt rơm. Ở các vùng ven đô và nông thôn, đốt rác và đốt rơm sau gặt vẫn còn, khói thấp và gần nhà, nhiều khi gây khó chịu hơn các nguồn lớn ở xa.
Điện gió, điện mặt trời có làm không khí xấu đi không
Vùng Ninh Thuận cũ có rất nhiều nhà máy điện gió và điện mặt trời vì nắng và gió quanh năm. Câu hỏi hay gặp là chúng có gây ô nhiễm không khí không. Câu trả lời ngắn: khi vận hành, tua bin gió và tấm pin mặt trời không đốt nhiên liệu nên không thải khói, bụi hay khí độc vào không khí.
Những tác động có thật nằm ở chỗ khác. Trong giai đoạn xây dựng, làm đường, đào móng, vận chuyển thiết bị gây bụi như bất kỳ công trình nào. Đất dưới và giữa các hàng pin, nếu để trơ không có thảm cỏ, có thể bị gió cuốn bụi. Tua bin gió có tiếng ồn ở mức nhất định với nhà ở quá gần, và có câu chuyện về cảnh quan, đất đai, xử lý tấm pin hết hạn trong tương lai.
Với người dân, điều nên làm là phân biệt rõ: bụi từ công trường điện gió đang xây là bụi công trình, phản ánh như mọi công trình; còn nhà máy đã vận hành không phải nguồn ô nhiễm không khí. Đừng để lẫn lộn dẫn đến lo lắng sai chỗ, trong khi bỏ qua những nguồn thật như đốt rác, xe chở vật liệu không che chắn.
Nếu nhà bạn ở sát một khu điện gió và thấy tiếng ồn ảnh hưởng giấc ngủ, đó là chuyện tiếng ồn chứ không phải không khí, có quy chuẩn riêng và có thể phản ánh với chính quyền xã. Nếu có dự án năng lượng mới gần nhà, giai đoạn tham vấn báo cáo đánh giá tác động môi trường là lúc nên đọc kỹ và góp ý về bụi thi công, tuyến xe chở thiết bị và dải cây chắn cát.
Lịch không khí trong năm ở Khánh Hoà mới
Các mốc dưới đây là xu hướng; vùng Ninh Thuận cũ khô hơn nên mùa mưa ngắn hơn phần Khánh Hoà cũ:
| Khoảng thời gian | Không khí ngoài trời | Nên để ý |
|---|---|---|
| Tháng 9 đến tháng 12 | Mưa tập trung, có bão lũ; không khí sạch | Dọn bùn, rác sau lũ; nước sinh hoạt sau mưa lớn |
| Tháng 1 đến tháng 4 | Khô, gió mạnh; đẹp trời cho du lịch | Bụi công trình, cát bay vùng khô hạn |
| Tháng 5 đến tháng 8 | Nắng nóng, khô; có đợt gió tây | Bụi đất, mỏ đá; nguy cơ cháy rừng vùng đồi; đốt rơm sau gặt |
| Quanh năm | Gió biển giúp không khí thoáng | Mùi chế biến thuỷ sản, xe du lịch cuối tuần |
Nhìn chung, ở Khánh Hoà mới, chuyện cần để ý không phải là những tuần khói bụi kéo dài mà là từng khu cụ thể: gần công trường, gần mỏ, gần đường xe tải, gần cơ sở chế biến.
Tra số liệu và việc nên làm
Một vài việc đơn giản cho người dân và du khách:
- Tra chỉ số theo giờ ở trạm quan trắc tự động mà Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh công bố, hoặc cổng quan trắc quốc gia; chọn trạm ở Nha Trang hay Phan Rang tuỳ nơi ở.
- Ngày gió cát lớn ở vùng khô hạn: đóng cửa phía hướng gió, đeo khẩu trang và kính khi đi xe máy, che lu nước và đồ ăn phơi.
- Nhà gần công trường ở Nha Trang: lau sàn ướt, đóng cửa phía công trình giờ làm việc; phản ánh khi công trình không che chắn, không tưới đường, kèm ảnh và giờ.
- Người có bệnh hen, phổi mạn, tim mạch: chuẩn bị thuốc theo đơn bác sĩ đã kê, đi khám ngay khi khó thở, ho kéo dài hay tức ngực tăng.
- Du khách: không khí bờ biển thường tốt; chọn chỗ ở xa công trường đang thi công nếu đi vào mùa khô và có trẻ nhỏ hay người già đi cùng.
- Thấy đốt rác, xe chở vật liệu rơi vãi hay mùi lạ kéo dài: phản ánh với chính quyền xã, phường hoặc đường dây nóng của Sở phụ trách môi trường nơi bạn ở.
Câu hỏi thường gặp
Không khí Nha Trang có tốt không?
Phần lớn thời gian không khí Nha Trang ở mức tốt nhờ gió biển và quy mô đô thị vừa phải. Những lúc kém hơn thường gần công trường lớn, trên các trục xe đông giờ cao điểm hoặc quanh khu chế biến thuỷ sản có mùi. Xem chỉ số theo giờ ở trạm gần nhất để biết chắc.
Gió cát ở Phan Rang có hại không?
Bụi cát chủ yếu là hạt thô, phần lớn bị giữ ở mũi họng, gây rát mắt, rát họng và khó chịu hơn là đi sâu vào phổi. Người có bệnh hô hấp nên hạn chế ra ngoài lúc gió mạnh. Khẩu trang vải, kính và hàng rào cây chắn gió là cách giảm hiệu quả.
Điện gió có gây ô nhiễm không khí không?
Khi vận hành, tua bin gió không đốt nhiên liệu nên không thải khói bụi hay khí độc. Bụi chỉ phát sinh trong giai đoạn xây dựng và vận chuyển thiết bị, giống mọi công trình. Tác động khác cần quan tâm là tiếng ồn với nhà quá gần và chuyện đất đai, cảnh quan.
Mùa nào đi du lịch Nha Trang không khí đẹp nhất?
Những tháng đầu năm đến khoảng giữa năm thường khô, trời trong, không khí ngoài trời tốt phần lớn thời gian. Mùa mưa cuối năm không khí sạch nhưng có bão lũ, đi lại bất tiện. Nếu đi cùng trẻ nhỏ hay người già, hãy chọn chỗ ở xa công trường.
Sống gần mỏ đá ở Khánh Hoà cần làm gì?
Để ý bụi bám trên mái, lá cây và giờ nổ mìn, xe chở đá chạy. Lau ướt, đóng cửa phía mỏ và phía đường vận chuyển. Ghi lại những ngày bụi dày bất thường, phản ánh với chính quyền xã khi thấy mỏ không phun nước, xe không phủ bạt.
Ninh Thuận cũ có trạm quan trắc không khí không?
Các tỉnh đều có trạm quan trắc tự động ở một số điểm, thường trong đô thị và gần khu công nghiệp; số trạm có thể thay đổi theo thời gian. Sau sáp nhập, thông tin được công bố qua Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh mới. Nếu xa trạm, hãy kết hợp trạm gần nhất với quan sát thực tế.